Բրյուսել

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Բրյուսել (քաղաք)ից)
Jump to navigation Jump to search
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Բրյուսել (այլ կիրառումներ)
Մայրաքաղաք
հոլ.՝ Brussel
ֆր.՝ Bruxelles
Դրոշ Զինանշան
Drapeau ville de Bruxelles.svg Greater coat of arms of the City of Brussels.svg

00 Bruxelles - Mont des Arts.jpg
Կոորդինատներ: 50°50′49″ հս․ լ. 4°21′18″ ավ. ե. / 50.84694° հս․. լ. 4.35500° ավ. ե. / 50.84694; 4.35500
Երկիր Բելգիա Բելգիա
Հիմնադրված է 979 թ.
Առաջին հիշատակում 966
Մակերես 33 կմ²
ԲԾՄ 70 մետր
Բնակչություն 176 545 մարդ (հունվարի 1, 2017)
Ժամային գոտի UTC+1
Հեռախոսային կոդ 02
Փոստային ինդեքսներ 1000–1130, 1000[1], 1110[1], 1043[1], 1020[1], 1120[1], 1130[1] և 1040[1]
Պաշտոնական կայք bruxelles.be և brussel.be
##Բրյուսել (Բելգիա)
Red pog.png

Բրյուսել (հոլ.՝ Brussel [ˈbrʏsəl], ֆր.՝ Bruxelles [bʁyˈsɛl]) համայնք Բելգիայում, որի բնակչությունը 2017 թվականի սեպտեմբերի մեկի դրությամբ կազմում է 179688 մարդ [2], Բելգիայի, Բելգիայի ֆրանaսախոս համայնքի, Բելգիայի ֆլամանդախոս համայնքի և Եվրոպական Միության մայրաքաղաք։ Այն գտնվում է Բրյուսելի մայրաքաղաքային տարածաշրջանի կենտրոնում[3] և որը հարևան շրջանների հետ կազմում է 19 համայնք, որոնց բնակչություն 2017 թվականի ապրիլի մեկի դրությամբ կազմել է 1197983 մարդ։ Համարվում է բելգիական կառավարության և Ազգային ժողովի նստավայրը։ Քաղաքը կազմված է մի քանի շրջաններից։ Առաջինը այսպես կոչված հնգանկյունն է, որը համարվում է Բրյուսելի պատմական կենտրոնը, այնուհետև Լակյոնի, Աղոնի և Նեդեր-Օվեռ-Հեմբեկի պատմական շրջանները ինչպես նաև հարակից Հյուսիս-Արևելյան շրջանը իր ժամանակակից թաղամասերով և աշտարակներով, եվրոպական և ավյու Լուիզ թաղամասերը ինչպես նաև Կամբր անտառը և Սուան անտառի մի մասը[4]։ Բրյուսելը զբաղենում է 32.61 կմ² տարածք և 2017 թվականի սեպտեմբերի մեկի դրությամբ քաղաքի բնակչությունը կազմում է 179688 մարդ, որոնցից 91888-ը տղամարդիկ են իսկ 87800-ը կանայք։ Բնակչության խտությունը կազմում է 5510.21 մարդ/կմ²։

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բրյուսել համայնքն ունի անկանոն ձև և բաղկացած է 3 մասից՝ ընդարձակ հյուսիսային, նեղ կենտրոնական և ավելի նեղ հարավային։ Բրյուսելի հյուսիսային մասը ներառում է Լակեն շրջանը, որտեղ տեղակայված է համանուն արքայական նստավայրը։ Մինչ 1921 թվականը Լակենն անկախ համայնք էր։ Քաղաքական պատմական միջուկը ձևավորում է ծառուղիների հնգանկյուն, որը տեղակայված է նախկին ամրությունների վայրում։ Հարավային ելուստը Լուիզայի պողոտան է։

Բրյուսելի միջոց հոսում է Սեննա գետը, սակայն քաղաքի ընդհանուր տեսքում այն գրեթե տեսանելի չէ, քանի որ այն վերածածկվել է ուրբազնիցացիայի ժամանակաշրջանում՝ բելգիացի ինժեներների կողմից՝ Անրի Մոյի գլխավորությամբ (19-րդ դարի երկրորդ կես)։

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բրյուսելի կլիման չափավոր ծովային է։ Ծովային օդային զանգվածները՝ ձևավորվելով համեմատաբար մոտ գտնվող Հյուսիսային ծովի վրա, առաջացնում են ամենօրյա և տարեկան ջերմաստիճանի քիչ առատությամբ ամպլիտուդներ և բարձր հարաբերական խոնավություն։ Ամենաշոգ ամիսներն են հուլիսը և օգոստոսի՝ 17․0 °C միջին ջերմաստիճանով, ամենացուրտը՝ հունվարը՝ 2,5 °C միջին նվազագույնով։ Տարեկան միջին ջերմաստիճանը 9,7 °C է։ Տարեկան արևի ճառագայթման ժամը 1585-ն է։

Ծովային կլիմային բնորոշ են մեծ քանակությամբ տեղումները։ Այսպես, Բրյուսելում տարվա ընթացքում թափվում են 821 մմ տեղումներ, ամենամեծ քանակով (79 մմ) նոյեմբերին և դեկտեմբերին։

Բրյուսել
Կլիմայի աղյուսակ (բացատրություն)
ՀՓՄԱՄՀՀՕՍՀՆԴ
 
 
71
 
5
1
 
 
53
 
6
2
 
 
73
 
10
4
 
 
54
 
14
6
 
 
70
 
18
9
 
 
78
 
20
12
 
 
69
 
23
14
 
 
64
 
23
14
 
 
63
 
19
12
 
 
68
 
14
8
 
 
79
 
9
5
 
 
79
 
6
3
Միջին առավելագույն և նվազագույն ջերմաստիճանը ° C
Տեղումների գումարը mm-ով

Համայքային տարածք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բրյուսելը բաղկացած է մի քանի շրջաններից որոնցից են․

  • Բուն Բրյուսելի հատվածը, որը իր մեջ ներառում է
    • քաղաքի պատմական կենտրոնը, որը շրջապատված է հին երկշարքանի պարիսպներով։ Այսօր քաղաքի պատմական կենտրոնում գտնվում են բազմաթիվ պողոտաներ։ Քաղաքի այս հատվածի հայտնի է նաև որպես Պենտագոն, քանի որ այն ունի հնգանկյան տեսք: Քաղաքի այս շրջանը այլ կերպ անվանում են նաև Բրյուսելի սիրտ:
    • շրջանները, որոնք քաղաքին են միացել XIX-րդ դարի երկրորդ կեսին:
      • արևելքից 1853 թվականին քաղաքին է միացել Սանկտ-Յոսս-տա-Նուդը համայնքը, որի վարչակազմի սնանկությունից հետո, Բրյուսելի քաղաքը գնել է այս քաղաքի կեսը: Այսօր քաղաքի այս հատվածը համարվում է «զբոսայգի-թաղամաս»։ Այս թաղամասը Բրյուսելի միակ թաղամասն է, որը ունի նույն՝ 1040 փոստային կոդը ինչ Էտերբեեկ համայնք:
      • հարավից 1860 թվականին քաղաքին է միացել Սուան անտառից 123 հեկտար տարածք, որպեսզի ստեղծեն Կամբր անտառը, վերածելով այն այսպես կոչված անգլիական այգու, որտեղ պետք է զբոսներ քաղաքի արիստոկրատիա։ Միևնույն ժամանակ կառուցվեց լայն և մեծ հռչակ ձեռք բերած պողոտան, որը կոչվեց ավենյու Լուիզ։ Այն ևս կցվեց Բրյուսելին, ինչը բաժանում է իրարից Բրյուսելի մայրաքաղաքային տարածաշրջանի հնագույն Իքսելլ և Սեն Ժիլլ համայնքները:
      • արևելքից 1880 թվականին քաղաքին է միացել զորավարժական հրապարակը և նրա շրջակա տարածքները, որոնք գտնվում էին Էտերբեեկ համայնքում, որոնք Բրյուսելին միացվել են այնտեղ անկախության հոբելյանական տարեդարձի առթիով «Հիսունամյա այգին» ստեղծելու նպատակով։ Այտեղ տեղայված են թանգարաններ և առևտրային կազմակերպություններ։ Թաղամասները գտնում են այգու և քաղաքի կետրոնի միջակայքում, որոնք նույնպես միացվել են քաղաքին այդ ժամանակ։ Այսօր այդտեղ գտնվում են Եվրոպական միության ենթակայության տակ գտնվող շինություններ:
  • հյուիսից 1921 թվականից քաղաքին են միացել են Լակյոնի, Աղոնի և Նեդեր-Օվեռ-Հեմբեկի հին համայնքները, որոնք այօր դարձել են քաղաքի մի մասը:

Հնգանկյուն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կենտրոնական թաղամաս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կենտրոնական թաղամասը գտնվում է Սեն-Ժենի կղզու սրտում, որը շրջապատված է Սենն գետով։ Այդ թաղամասում է 979 թվականին կառուցվել առաջին ամրոցի աշտարակը, որն էլ հադիսանում է քաղաքի սկիզբը։ Այսօր Սեն-Ժենի կղզուն շրջապատող թաղամասերը, որոնցից են օրինակ հին Փակ շուկան համարում է քաղաքի ամենամոդայիկ թաղամասերից մեկը։ Կենտրոնական թաղամասում պահպանված են տասներեքերորդ դարի Բրյուսելի առաջին պարիսպի որոշ հատվածներ, որոնք ընդգրկում են Սեննի առաջին գետային նավահանգիստը, ռոմանական կոլեգիան, որի նույն վայրում հետագայում կառուցվեց Սուրբ-Միշել-է-Գյուդուլ եկեղեցին և դուքս Գուդենբերգի ամրոցը (Արքայական թաղամաս)։ Եռանկյունու մեջտեղում գտնվում են Բրյուսելի Գրան Պլասը, Սուրբ Իլոի թաղամասը(որը վերցրել է իր անվանումը քանդման աշխատանքներին դեմ լինելու պատճառով), որը շրջապատած է Սուրբ-Ուբերտի պատկերասրահը, Սեն ժակ թաղամասը, որը ամեն տարի հյուընկալում է ուխտգնացների ։


Թագավորական թաղամաս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թաղամասը կոչվում է Թագավորական, քանի որ նրա մի հատվածում՝ Կուդենբերգ բլրի վրա Չարլզ Ալեքսանդրը Լորեյնի կողմից կառուցվել է թագավորական պալատ, Բարաբան դքսերի նախկին պատալի փոխարեն, որի հիմքերը ինչ-որ չափով պահպանվել են մինչ այսօր։ Թագավորական պալատի դիմաց գտնվում է Բրյուսելի այգին, և որի մյուս կողմում գտնվում է Բելգիայի խորհրդարանը։ Բրյուսելի կենտրոնական կայարանից ներքև ընկած հատվածում կոչվում է Արվեստների բլուր, որտեղ գնտվում են Բելգիայի թագավորական գրադարանը, Բելգիայի թագավորական ֆիլմադարանը, Բրյուսելի գեղեցիկ արվեստների պալատը, Բրյուսելի կինոյի թանգարանը, Երաժշտական գործիքների թանգարանը, Բելվյու թանգարանը, Բելգիայի գեղեցիկ արվեստների թագավորական թանգարանը։

Սաբլոների թաղամաս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռեժանսի փողոցը, որը սկսվում է Թագավորական հրապարակից անցնում է Մեծ և Փոքր Սաբլոների թաղամասում, որտեղ գտնվում է Սաբլորի Աստվածամոր տաճարը։ Այս թաղամաում է գտնվում նաև Սաբլոի հին շուկան, որտեղ գնտնում են զանազան հուշանվերների, արվեստի գործերի և այլ շքեղ խանութներ, որոնցից ոչ հեռու գտնվում է Ժողովրդի տունը (ֆր.՝ Maison du Peuple), որը կառուցել է Վիկտոր Օրատան։ Այս թաղամասում են գտնվում նաև Էգմոնի պալատը և Բրյուսելի թագավորական կոնսերվատորիան։

Մարոլլների թաղամաս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հսակայնական Արդարադատության պալատի կողքին է գտնվում Բրյուսելի հին հայտնի թաղամասերից մեկը՝ Մարոլլների թաղամասը։ Շապելի հրապարակից մինչև Ժո դը Բալլ հրապարակը գտնվում է ամենօրյա հնոտիների շուկան, որը գործում է 1873 թվականից։ Բարձր և Բլաս փողոցների երկայնքով տեղակայված հնոտիների առուվաճառքով զբաղվողներին այսօր փոխարինել են հնաոճ իրերի առքուվաճառքով զբաղվող խանութները, որոնք էապես ձևափոխել են քաղաքի տեսքը։ Այս թաղամասում է գտնվում նաև Էլլմանի ավանը, որը Բրյուսելում XX-րդ դարի սկզբին իրականացված սոցիալական բնակարանային ծրագրերի հրաշալի օրինակ է։ Բարձր փողոցը, որը Բրյուսելի ամենաերկար և ամենահին փողոցներից մեկն է, որը Գալլո-Ռոմաական ճանապարհային երթուղու մի մասն էր կազմում։ Այս փողոցը հասնում է մինչև 1935 թվականին կառուցված Սուրբ Պիերի հիվանդանոցը:Սուրբ Պիերի հիվանդանոցը սահմանակից է Հալի դռանը, որը Բրյուսելի երկրորդ պարիսպից կանգում մնացած միակ շինությունն է։

Միդի Լըմոյեի թաղամաս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թաղամասի հենց սրտում, որտեղ այսօր գտնվում է Ռուպի հրապարակը 1839 թվականին կառուցվել Բրյուսելի առաջին հարավային կայարանը, «Հարավային գծի» վերջին կայարանը, որը անվանվեց Բոգարդների կայարան: Կայարանի անվանումը եկել է այն վանքի անունից, որի տղում հետագայում կառուցվել է կայարանը, այսօր այդ նույն վանքի անունով է կոչվում Բրյուսելի փողոցներից մեկը:

Ազատությունների թաղամաս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ազատությունների թաղամասի կենտրոնական հատվածում է գտնվում Բելգիական ֆեդերալ ազգային ժողովը, Թագավորական փողոցը(ֆր.՝ rue Royale), որի վրա է գտնվում Կոնգրեսի սյունը, վերջինս կառուցվել է 1830-1831 թվականների կազմավորված ազգային կոնգրեցի հիշատակին, որը համարվում է Բելգիայում դեմոկրատական ազատությունների հիմնադիրը։ Այս թաղամասում է գտնվում նաև Անհայտ զինվորի գերեզմանը հավերժական կրակով։ Այստեղից ոչ հեռու գտնվում է 1911 թվականին կառուցված Աստորիա շքեղ հյուրանոցը, որը վերանորոգվել, ընդլայնվել և վերաբացվել է 2015 թվականին։ Իսկ հյորանոցից ոչ հեռու գտնվում է Փոքրիկ կենտորն անունը կրող պողոտան։ XIX-րդ դարում թաղամասը կրում էր Նեժի աստվածամոր անունը։ Այս ժամանակաշրջանում թաղամասը մեծամասամբ բնակեցված էր բանվորներով։ Քաղաքը անաառողջ մթնոլորտից ազատվելու համար քաղաքային իշխանություններ նախաձեռնեցին բնաչության բռնի արտաքսում և անբողջությամբ ոչնչացրեցին թաղամասը։ Նոր բուրժուական թաղամասը ամբողջությամբ ձևափոխվեց XIX-րդ դարի վերջին քառորդում։ Փողոցների և հրապարաների անուները ընտրվում էին Բելգիայի անկախության համար տարված կռիվները նշանավորելու համար ինչպես օրինակ՝ Ազատության, Բարիկադների հապարակներ, Հեղափոխության փողոց և այլն։ Ազատության հրապարակից դուրս եկող չորս փողոցները կրում են չորս սահմանադրական ազատությունների անունները, որոնք են Մամուլի, Կրոնի, անդամակցության և կրթություն ստանալու ազատություննները, որոնք ներկայացված են չորս կանանց կերպարներով, փորագրված Կոնգրեսի սյան վրա։


Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջին անգամ հիշատակվում է XI դարի աղբյուրներում՝ 7-րդ դարի վերջին տեղի ունեցած իրադարձությունների առթիվ։ Անվանման սկզբնական ձևը եղել է Brussels, որն առաջացել է ֆլամանդերեն brock «ճահիճ» և sail «շինություն» բառերի միացումից, այսինքն՝ «Կացարան ճահճի վրա»[5]։ 1815 թ.-ի հունիսի 18-ին Բրյուսելից 8 մղոն այն կողմ Վաթերլո գյուղում տեղի ունեցավ հայտնի ճակատամարտը Նապոլեոնի և դաշնակիցների (անգլիացիներ, պրուսակներ) միջև։ Նապոլեոնը պարտվեց և վերջնականապես աքսորվեց անտլանտյան օվկիանոսի հեռավոր կղզիներից մեկը՝ Սուրբ Հեղինե կղզի, որտեղ Նապոլեոնը ապրեց իր կյանքի վերջին 6 տարին։

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տարեթիվ 1830 1846 1856* 1866* 1876 1880 1890 1900 1910 1920 1930* 1947 1961 1970 1980 1990 2000 2010 2015 2016 2017
Բնակչություն 98.279 123.874 152.828 157.905 161.816 162.498 176.138 183.686 177.078 154.801 200.433 184.838 170.489 161.080 143.957 136.706 133.859 157.673 177.849 176.512 178.118
Ինդեքս 100 126 156 161 165 165 179 187 180 158 204 188 173 164 146 139 136 160 181 180 181


  • 1856* : 1853 թվականին Սեն-Ժոս-տեն-Նուդի համայնքի մի մասը գնվեց Բրյուսելի կողմից
  • 1866* : 1860 թվականին Լուիս պողոտան կցվել է Բրյուսելին
  • 1930* : 1921 թվականին Լաեկեն, Արեն, Նեդեր-օվեր-Հեմբեկ համայնքները կցվեցին քաղաքին

2016 թվականին Բրյուսելի 10 ազգային փոքրամասնություններն էին[6].

Ծննդավայր Բնակչություն
Ֆրանսիա 8670
Մարոկկո 8187
Ռումինիա 7025
Իտալիա 4609
Իսպանիա 4507
Լեհաստան 3263
Պորտուգալիա 1802
Նիդերլանդներ 1746
Կոնգոյի դեմոկրատական հանրապետություն 1723
Հունաստան 1560

Կրթություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բրյուսելում գտնվում են բազմաթիվ ուսումնական հաստատություններ, որոնք իրականացնում են ֆրանկոֆոն, նիդերլանդոֆոն ինչպես նաև միջազգային կրթություն։ Բրյուսելի քաղաքապետարանի կրթության բաժինը կազմակերպում է քաղաքում կրթության բոլոր տեսակները․ մանկապարտեզ, տարրական, միջնակարգ և բարձրագույն կրթություն, ինչպես ֆրանսերենով, այնպես էլ նիդերլանդերենով։ Բրյուսելի ամենահին ուսումնական կետորններից է քաղաքի Մարոլներ թաղամասում գնվող Աթենե Ռոբեր Կատոնը, որը հիմնադրվել է 1851 թվականին որպես Բրյուսելի ազատ համալսարանի կազմի մեջ մտնող միջնակարգ դպրոց և որը շարունակեց 1818 թվականին հիմադրված Բրյուսելի կառավարկական դպրոցի աշխատանքը։ Բրյուսելի ամենահին միջնակարգ դպրոցը 1604 թվականին Մարոլներում հիմնադրված Regium Gymnasium Societatis Jesu Bruxellis է, որը փակվեց 1773 թվականին, Քրիստոսի միաբանության լուծարումից հետո։ Հիսուսի միաբանության անդաները Բրյուսել վերադարձան միայն 1835 թվականին և ստեղծեցին Սեն-Միշել քոլեջը,սակայն 1905 թականին նրանք տեղափոխվեցին Էտերեկ և այնտեղ ստեղծեցին Սեն-Ժան-Բերժմանս նեդերլանդոֆոն քոլեջը։ Բրյուսելի տարածաշրջանի երկու ֆրանկոֆոն համալսարաննները գտնվում են Բրյուսել քաղաքում։ Բրյուսելի Սեն-Լուիս համալսարանը գտնվում է Հնգանկյունում և գրավում է երկրորդ հորիզոնական Եվրոպական թաղամասում։ Բրյուսելի ազատ համալսարանը նույնպես գտնվում է Բրյուսելում, համալսարանի տարածքի հիմնական մասը գտնվում է քաղաքի հարավում գտնվող Սոլբոշ հարթավայրում, որը Բրյուսելին է կցվել 1910 թվականի Համաշխարհային ցուցահանդեսից հետո։

Անվտանգություն և Առաջին օգնություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ոստիկանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բրյուսել քաղաքը և Իքսել համայնքը իրար հետ կազմում են մեկ ընդհանուր՝ մայրաքաղաք Բրյուսել Իքսել ոստիկանական շրջան ։ Այս շրջանը գրացված է որպես 5339 և ինչպես Բրյուսելի տարածաշրջանի մյուս հինգ ոստիկանական շրջանները երկլեզու է (ֆրանսախոս և նիդերլանդախոս)։

Հրշեջ ծառայություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ինչ վերաբերում է հրշեջ ծառայությանը , այն գտնվում է Բրյուսելի մայրաքաղաքային տարածաշրջանի հրդեհի եւ շտապ բժշկական ծառայությունների իրավասության տակ ( հոլ.՝ Dienst voor brandbestrijding en dringende medische hulp van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest)։ Բրյուսելի ագլոմերացիայի հրշեջ ծառայությունը ևս երկլեզու է։

Քաղաքացիական պաշտպանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ոչ Բրյուսել քաղաքը, ոչ էլ Բրյուսել մայրաքաղաքային տարածաշրջանը չունեն իրենց տարածքում քաղպաշտպանության զորանոց։ Բրյուսելի ամենամետ գտնվող զորանոցը Լյեդեկերքին է, որը գտնում է Բրաբան շրջանում։


Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Crossroads Bank for Enterprises
  2. Population au 1er septembre 2017 - SPF Intérieur (http://www.ibz.rrn.fgov.be/fileadmin/user_upload/fr/pop/statistiques/stat-1-1_f.pdf)
  3. Voir l'article 194 de la Constitution belge, la FAQ bruxelles.be et cette publication officielle, p. 4
  4. FAQ sur bruxelles.be
  5. Հ, Ղ Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987)։ Աշխարհագրական անունների բառարան։ Երևան: «Լույս» 
  6. Population par nationalité et par sexe 2015-2016 - Institut belge de Statistique (http://statbel.fgov.be/fr/modules/publications/statistiques/population/downloads/population_totale_etrangere_et_belge.jsp)

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]


ԵՄ անդամ երկրների մայրաքաղաքներFlag of Europe.svg

Աթենք  · Ամստերդամ · Բեռլին  · Բրատիսլավա  · Բրյուսել  · Բուդապեշտ  · Բուխարեստ  · Դուբլին  · Վալետա  · Վարշավա  · Վիենա  · Վիլնյուս  · Կոպենհագեն  · Լիսաբոն  · Լյուբլյանա · Լոնդոն · Լյուքսեմբուրգ  · Մադրիդ  · Նիկոսիա  · Փարիզ  · Պրահա  · Ռիգա · Հռոմ  · Սոֆիա  · Ստոկհոլմ  · Տալլին  · Հելսինկի