Վիքիփեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

جالإمارات العربية المتحدة Ալ-Իմարաթ ալ-Արաբիա ալ-Մուտտախի Միացյալ Արաբական Էմիրություններ
Նշանաբան՝ «Աստված, ժողովուրդ, նախագահ»
Ազգային հիմն՝ Իշի Բիլադի (Իմ ազգը թող ապրի երկար)
Մայրաքաղաք		Աբու Դաբի 22°47′N, 54°37′E
Ամենամեծ քաղաք		Դուբայ
Պետական լեզու(ներ)		արաբերեն
Կառավարում		Ֆեդերադիվ
-	Նախագահ	Խալիֆա ալ-Նախայան
Տարածք
-	Ընդհանուր	83,600 կմ² (116-րդ)  մղոն²
-	Ջրային (%)	0
Բնակչություն
-	2008 նախահաշիվը	5,432,746 (109-րդ)
-	Խտություն	64 /կմ²   /մղոն²
ՀՆԱ (ԳՀ)		գնահատում
-	Ընդհանուր	$129.3 մլրդ (150-րդ)
ՄԶՀ (2007)		0.868 (39-րդ)
Դրամական միավոր		ՄԱԷ-ի դիրհամ (درهم) (AED)
Ժամային գոտի		GMT+4 (UTC+4:00)
Ինտերնետ		.ae
Հեռախոսային կոդ		+971

ՄԱԷ (արաբերեն՝ ا,لإمارات العربية الم), պաշտոնապես Միացյալ Արաբական Էմիրություններ: ՄԱԷ-ն գտնվում է Հարավ-արևմտյան Ասիայում` Արաբական թերակղզու հարավ-արևելյան մասում: ՄԱԷ-ն հարավից և արևմուտքից սահմանակից է Սաուդյան Արաբիային, հարավ-արևելքից և հյուսիս արևելքից Օմանի հետ: ՄԱԷ-ի ափերը ողողում են Օմանի և Պարսից ծոցերը:

Բովանդակություն 1 Պատմություն 1.1 Բրիտանական պրոտեկտորատ 1.2 Անկախ պետություն 2 Քաղաքական կառուցվածքը 2.1 Միության Վերին Խորհուրդը 2.2 Նախագահը 2.3 Նախարարների Խորհուրդ 2.4 Ազգային Խորհուրդ 2.5 Միության Բարձրագույն Դատարան 3 Աշխարհագրությունը 4 Կլիման 5 Տարածքային ամբողջականության կառուցվածք 6 Բնակչություն 7 Կրոն 7.1 Տնտեսություն 7.2 Տրանսպորտ 7.3 Մշակույթ 7.3.1 Տոներ

[խմբագրել] Պատմություն

VII դարում փոքր շեյխությունները, որոնք տեղակայված էին Պարսից ծոցի հարավային և Օմանի ծոցի հյուսիս-արևմտյան ափերին, մտան Արաբական խալիֆայության կազմի մեջ, վերջիններս արդեն այս տարածքներում տարածել էին Իսլամը: Այս ժամանակահատվածում ստեղծվեցին Դուբայ, Շարժա, Էլ-Ֆուջեյրա քաղաքները: Արաբական խալիֆայության թուլացումից հետո շեյխությունները ստացան ավելի շատ ինքնիշխանություն: X-XI դարերում Արաբական թերակղզու արևելյան հատվածը մտնում էր Կարմատների պետության կազմի մեջ, իսկ վերջինիս բաժանումից հետո տարածքը անցավ Օմանի իշխանության տակ:

XV դարի վերջին եվրոպացիները սկսեցին իրենց ազդեցությունը այս տարածքների վրա: Պորտուգալիան առաջին եվրոպական երկիրն էր, որ կարողացավ հաստատվել թերակղզում: Պորտուգալիան իր հսկողության տակ առավ Բահրեյնը, Ջուլֆարը և Հորմուզի նեղուցը:

[խմբագրել] Բրիտանական պրոտեկտորատ

Օստ-Հնդկական խումբը մշտապես ռազմական էքսպեդիցիաներ էր ուղղում դեպի Պարսից ծոց և 1820 թվականին ստիպեց 7 արաբական թագավորությունների էմիրներին և շեյխերին կնքել մի համաձայնագիր, որով անգլիացիները տիրելու էին այս տարածքներին և Օմանը վերջնականապես բաժանելու էին 3 մասի` իմամաթ Օման, սուլթանաթ Մասքաթ և «Ծովահենների ափ»: 1853 թվականից այս թագավորությունները միասին կոչվում էին «Պայմանական Օման»:

Թագավորության տարածքում ստեղծվեցին անգլիական ռազմական բազաներ: Քաղաքական ղեկավարությունը իրականացնում էր անգլիացի քաղաքական լիազորը: Բրիտանական պրոտեկտորատի ստեղծումը չխանգարեց տեղի բնակիչների ավանդույթներին և դավանանքին: Տեղի բնակիչները շարունակում էին պահպանել հին ավանդույթները:

Գլխավոր ցեղը այս տարածքում, եղել և մնում է Բանի-Յազը, որը հենց սկզբից բնակված է եղել Լիվայի և Ալ-Այինի օազիսների վրա: 1833 թվականի Բանի-Յազ ցեղից Մաքթումները, գաղթում են օազիսներից և հաստատվում Դուբայում, անկախացնելով այն: Այսպես ստեղծվեց Մաքթումների դինաստիան, որը ղեկավարում է Դուբայի Էմիրությունը մինչ օրս:

1920-ականներին «Պայմանական Օման»-ում սկսվեց պայքարը անկախության համար, որը սկսվեց Շարժա և Ռաս-ալ-Խայմա քաղաքներից: Հենց այդ ժամանակ տեղի ունեցավ մի հայտնություն, որը բեկումնային դարձավ ոչ միայն Էմիրությունների այլ ամբողջ Մերձավոր Արևելքի համար. Պարսից ծոցում գտնվեցին նավթի չափազանց հարուստ պաշարներ:

1950-ականներից սկսած նավթի արդյունաբերությունը ոտքի կանգնեցրեց երկիրը և այն սկսեց արագ տեմպերով զարգանալ, սակայն թագավորությունը դեռ մնում էր բրիտանական պրոտեկտորատի ազդեցության տակ: Սակայն 1964 թվականին Բրիտանական պրոտեկտորատին դեմ դուրս եկավ Արաբական Պետությունների Լիգան, որը պաշտպանում էր արաբական ժողովուրդների լիովին անկախացման հարցը: 1968 թվականին որոշվեց, որ 1971 թվականին բրիտանական զորքերը պետք է դուրս գան Սուեզի ջրանցքի հարակից տարածքներից և Պարսից ծոցի պետություններից: Թագավորությունները կնքեցին համաձայնագիր Պարսից ծոցի Արաբական Թագավորությունների Ֆեդերացիա ստեղծելու մասին: Այս ֆեդերացիայի մեջ պետք է մտնեին Բահրեյնը և Կատարը, սակայն ավելի ուշ նրանք դարձան ինքնուրույն պետություններ:

[խմբագրել] Անկախ պետություն

1971 թվականի դեկտեմբերի 2-ին «Պայմանական Օմանի» 7 Էմիրություններից 6-ը հայտարարեցին նոր ֆեդերացիայի ստեղծման մասին, որը անվանում էր Միացյալ Արաբական Էմիրություններ, 7-րդ Էմիրությունը` Ռաս-ալ-Խայման, միացավ նրանց 1972-ին:

Պետության անկախացումը համընկավ նավթի գների կտրուկ աճի հետ, որը գալիս էր Սաուդյան Արաբիայի կոշտ քաղաքական տնտեսությունից: Այս ամենը նոր ճանապարհ ստեղծեց նորանկախ երկրի համար ինքնուրույն քայլեր գցելու տնտեսության և ներքին քաղաքականության մեջ: Նավթի վաճառքի եկամուտների և այս ոլորտում մեծ ներդրումների շնորհիվ պետությունը շատ արագ զարգացավ: Երկրում զարգացան նաև տուրիզմի և ֆինանսական ոլորտները:

1990-1991 թվականներին Միացյալ Արաբական Էմիրությունների զինված ուժերը մասնակցեցին Քուվեյթի անկախացմանը:

[խմբագրել] Քաղաքական կառուցվածքը

Միացյալ Արաբական Էմիրությունների քաղաքական կառուցվածքը իրենից ներկայացնում է հանրապետության և թագավորության յուրահատուկ համադրություն: ՄԱԷ-ն համարվում է ֆեդերատիվ հանրապետություն, որը կազմված է 7 էմիրություններից` բացարձակ ինքնիշխան: Պետությունը գլխավորում է Աբու Դաբիի էմիրությունը, իսկ ղեկավարությունը` Դուբայի Էմիրությունը:

[խմբագրել] Միության Վերին Խորհուրդը

Փաստացի Միության Վերին Խորհուրդը գրավում է բարձր դիրք ՄԱԷ-ի պետական կառուցվածքում: Խորհուրդը բաղկացած է և էմիրությունների ղեկավարներից: Խորհուրդը որոշում է պետության ընդհանուր քաղաքականությունը: Խորհուրդը նաև որոշում է Խորհրդի պատգամավորների նախագահին:

Խորհրդի աշխատանքը սկսվում է ամեն տարվա հոկտեմբերի սկզբին, սեսիայի ընթացքում խորհուրդը պարտավորվում է անցկացնել պլենարային նստաշրջաններ 2 ամիսը մեկ: Խորհրդի ղեկավարը իրավունք ունի հրավիրել ժողով արտակարգ իրադրության դեպքում կամ խորհրդի անդամների պահանջով: Ցանկացած որոշման համար պետք առնվազն 5 խորհրդի անդամի ներկայությունը, որոնց մեջ Աբու Դաբիի և Դուբայի ներկայացուցիչների ներկայությունը պարտադիր է: Խորհրդի ժողովները, որպես կանոն, կրում փակ բնույթ:

[խմբագրել] Նախագահը

Միացյալ Արաբական Էմիրությունների նախագահը և մայրաքաղաքային էմիրության` Աբու Դաբիի էմիրը համարվում է նույն անձնավորությունը: Դրա պատճառը էմիրության չափազանց հզոր լինելն է, ղեկավարությունը փոխանցվում է ժառանգաբար: Մինչև 1966 թվականը ինպես Աբու Դաբիում, այնպես էլ հարևան Սաուդյան Արաբիայում ընդունված էր, որ ղեկավարությունը ժառանգաբար անցնում է եղբորից եղբոր: ՄԱԷ-ի նախագահ համարվում է նաև զինված ուժերի գլխավոր հրամանատարը և Պաշտապնության Վերին Խորհրդի նախագահն: Պետության ղեկավարը ստորագրում է հրամաններ և օրենքներ, որոնք նախօրոք հաստատվել էին Վերին Խորհրդի կողմից: Բացի այդ, նա նշանակում է ամբողջ դիվանագիտական համակարգը, բարձրագույն զիվորական և քաղաքացիական պաշտոնները, ստորագրում և հաստատում է մահապատժի որոշումը:

Գոյություն ունի փոխ-նախագահի պաշտոն: Փոխ-նախագահը նշանակվում է Միության Վերին Խորհրդի կողմից, 5 տարի ժամկետով:

2004 թվականի նոյեմբերի 3-ից ՄԱԷ-ի նախագահի պաշտոնը գրավում է շեյխ Խալիֆա իբն Զաիդ Ալ-Նախայանը: Ալ-Նախայանների դինաստիան ղեկավարում է Աբու Դաբին արդեն ավել քան 250 տարի:

[խմբագրել] Նախարարների Խորհուրդ

Գործադիր իշխանությունը ներկայացված է Նախարարների Խորհրդով, ղեկավարըի գլխավորությամբ, որը նշանակվում է նախագահի կողմից և հաստատվում Վերին Խորհրդի կողմից: Ղեկավարության պարտականությունների մեջ է մտնում օրինագծի և բյուջեի ընդունումը, օրենքների և մյուս նորմատիվային ակտերի ընդունումը, դատական որոշումներին հետևելը, աշխատակիցների նշանակումը կամ ազատումը: Ներկա պահին Նախարարների Խորհուրդը ղեկավարում է Շեյխ Մուհամեդ իբն Ռաշիդ ալ-Մաքթումը: Կան հետևյալ նախարարություններն ու ծառայությունները`

• Նախագահի հարցերով նախարարություն
• Վերին Խորհրդի հարցերով նախարարություն
• Նախարարների Խորհրդի հարցերով նախարարություն
• Ֆինանսների և արդյունաբերության նախարարություն
• Էներգետիկայի նախարարություն
• Կրթության նախարարություն
• Արտաքին գործերի նախարարություն
• Աշխատանքի և Սոցիալական զարգացման նախարարություն
• Արդարադատության նախարարություն
• Գյուղատնտեսության նախարարություն
• Տնտեսության և պլանավորման նախարարություն
• Մշակույթի և Տեղեկատվության նախարարություն
• Ներքին գործերի նախարարություն
• Կապի նախարարություն
• Առողջապահության նախարարություն
• Պաշտպանության նախարարություն
• Ադմինիստրատիվ զարգացման կենտրոն
• Մաքսային ծառայություն
• Էլեկտրական և ջրային ռեսուրսների նախարարություն
• Շրջակա միջավայրի մասին կազմակերպություն
• Բորսային ծառայություն
• Պետական աուդիտորական ծառայություն

[խմբագրել] Ազգային Խորհուրդ

Օրենսդիր իշխանությունը ներկայացված է Ազգային Խորհրդով, որի կազմի մեջ մտնում են ներկայացուցիչներ բոլոր էմիրություններից, որոնց քանակը ամրագրված է սահմանադրության մեջ և որոշվում են բնակչության թվաքանակից և քաղաքական ու տնտեսական իրադրությունից այս կամ այլ էմիրությունում: Ցանկացած էմիրություն կարող է ընտրել Ազգային Խորհուրդի ընտրությունների սեփական մեթոդ: Ներկա պահին Խորհրդի կազմում մտնում են 40 նախարարներ (8-ական Աբու Դաբիից և Դուբայից, 6-ական Ռաս-ալ-Խայմայից և Շարժայից և 4-ական Ֆուջեյրայից, Ումմ-ալ-Քուվեյնից և Աջմանից):

[խմբագրել] Միության Բարձրագույն Դատարան

Դատական իշխանությունը ներկայացված է Միության Բարձրագույն Դատարանով, որը համարվում է Միացյալ Արաբական Էմիրությունների գերագույն դատարանը: Այն կառուցված է գլխավոր դատավորով և 4 անկախ դատավորներից: Բարձրագույն դատարանը կարգավորում է հարաբերությունները էմիրությունների միջև, ինչպես նաև Վերին Խորհրդի անդամների:

[խմբագրել] Աշխարհագրությունը

Միացյալ Արաբական Էմիրությունների տարածքը նմանվում է ռնգեղջյուրի եղջյուրին, որը կարծես թե մտել է Պարսից ծոց, Արաբական թերակղզու հյուսիս-արևելյան վերջավորությունից: ՄԱԷ-ն սահմանակից է հարավից և արևմուտքից Սաուդյան Արաբիայի հետ, իսկ արևելքից` Օմանի: Պետության հյուսիսային ափերը դեմ դեմաց են գտնվում Իրանի հետ Պարսից ծոցով, իսկ Կատարը գտնվում 50կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք: ՄԱԷ-ն բաղկացած է 7 էմիրություններից` Աբու Դաբի, Աջման, Դուբայ, Ֆուջեյրա, Ռաս-ալ-Խայմա, Շարժա և Ումմ-ալ-Քուվեյն: 7 էմիրությունները միասին գրավում են տարածք, որը համարժեք է Պորտուգալիային: Աբու Դաբիի Էմիրությունը գրավում է պետության տարածքի 85%-ը, իսկ ամենափոքր էմիրության` Աջմանի տարածքն է ընդամենը 250 քառ. կմ:

ՄԱԷ-ի աշխարհագրության առանձնահատկությունը կայանում է նրանում, որ պետության տարածքի մեծ մասը կազմում են ավազային անապատները, որոնք մի մասն են կազմում աշխարհի ամենամեծ Ռուբ-Էլ-Խալի ավազային անապատի, որը գտնվում է հարևան Սաուդյան Արաբիայի հարավ-արևելքում: Այս տարածքները ծածկված են հաստ աղի շերտով, այն ինչ երկրի հյուսիսում և արևելքում գերակշռում են օազիսները և լեռնային հիանալի տեսարանները: Ֆաունայի հիմնական ներկայացուցիչներից են` արաբական հովազը և իբեկսը, ուղտը, այծերը:

[խմբագրել] Կլիման

Երկրի կլիման չափազանց տաք է և չորային: Հաճախ են լինում ավազային փոթորիկներ: Ամռանը ջերմաստիճանը կազմում է 30-35, իսկ ձմռանը 20-23 աստիճան Ցելսիուսի սանդղակով: Ամեն տարի նոյեմբերից մինչև մայիս տեղումների քանակը կազմում է 100մմ:

[խմբագրել] Տարածքային ամբողջականության կառուցվածք

Էմիրություն	Օրիգինալ անվանումը	Ադմինիստրատիվ կենտրոն	Տարածք, կմ²	Բնակչություն, մարդ
Աբու Դաբի	أبو ظبي	Աբու Դաբի	67 340	1 465 431
Աջման	عجمان	Աջման	259	260 492
Դուբայ	دبي	Դուբայ	3 885	1 229 330
Շարժա	الشارقة	Շարժա	2 590	656 941
Ռաս-ալ-Խայմա	رأس الخيمة	Ռաս-ալ-Խայմա	1 683	191 753
Ումմ-ալ-Քուվեյն	أم القيوين	Ումմ-ալ-Քուվեյն	777	59 098
Ֆուջեյրա	الفجيرة	Ֆուջեյրա	1 166	118 933

[խմբագրել] Բնակչություն

Միացյալ Արաբական Էմիրությունների բնակչությունը կազմում է 4,5 միլլիոն մարդ, որից արաբները կազմում են միայն 1/3 մասը, իսկ տեղաբնակները 11%: Մնացածները փախստականներ են Պակիստանից, Հնդկաստանից, Բանգլադեշից, Շրի Լանկայից և Հարավային Ասիայի մյուս երկրներից, որոնք տեղափոխվել են ՄԱԷ ժամանակավոր աշխատողի կարգավիճակով: Բնակչության 85% չեն համարվում երկրի քաղաքացիներ: Արաբ փախստականները հիմնականում Պաղեստինի բնակիչներ են:

Բնակչության 88% կենտրոնացված են քաղաքներում: Խոշորագույն և ավելի դինամիկ զարգացող քաղաքն է Դուբայը, 1,5 միլլիոն բնակչությամբ: Մյուս խոշոր քաղաքներն են Աբու Դաբին, Ալ-Այինը, Ֆուջեյրան և Շարժան:

[խմբագրել] Կրոն

ՄԱԷ-ի գրեթե բոլոր քաղաքացիները մուսուլմաններ են, որոնցից 85% սուննիներ, իսկ 15% շիաներ: Էմիրությունների փախստականների ծառայության հավաստմամբ, գաղթականների 55% ևս մուսուլման են, 25% հինդուիստներ, 10% քրիստոնյաներ, 5% բուդդիստներ: Մյուս 5% կազմում են փոքրամասնությունները: 4,5 միլլիոն բնակչությունից հաշվված նաև օտարերկրիացիներին, մուսուլմանները կազմում են 3/4 մասը:

Դուբայը միակ էմիրությունն է, որտեղ կա հինդուիստական տաճար: Իսկ եկեղեցիներ կան բոլոր էմիրություններում:

[խմբագրել] Տնտեսություն

[խմբագրել] Տրանսպորտ

Ներկա պահին հիմնական տրանսպորտային միջոցը համարվում են ավտոմեքենաները, ճանապարհների մեծամասնությունը ասֆալտապատված է: Երկրում կան խոշոր միջազգային օդանավակայաններ, նավահանգիստներ, նավթահաններ, կառուցվում է Դուբայի մետրոպոլիտենը:

[խմբագրել] Մշակույթ

ՄԱԷ-ն մուսուլմանական երկիր է: Այստեղ ընդունված է չէ գտնվել փողոցում ոչ սթափ վիճակում (հակառակ պարագայում կարող են հայտնվել բանտում) կամ արտահայտիչ հագնվելը (հատկապես վերաբերվում է կանանց): Սակայն վերջին շրջանի զբոսաշրջիկների կտրուկ աճի պատճառով ավանդույթները գնում է դեպի Եվոպական նորմերին:

Տեղի բնակչության մեջ վերջին ժամանակներում սկսվել է ավելի շատ գնահատվել կրթությունը, և դրա շնորհիվ ՄԱԷ-ում ստեղծվել են միջազգային մակարդակի բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ, բացվել են աշխարի տեխնիկապես առաջավոր կազմակերպությունների գիտա-տեխնիկական կենտրոններ:

[խմբագրել] Տոներ

Ամսաթիվ	Հայերեն անվանումը	Տեղական անվանումը
Հունվարի 1	Նոր Տարի
Փոփոխական է		Eid-ul-Adha
Փոփոխական է	Մահմեդական Նոր Տարի	El am Hejir
Փոփոխական է		Ashura — Muharrum/Dr.Babu Jagjivan Ram
Օգոստոսի 6	Շեյխ Խալիֆա իբն Զաիդ Ալ-Նախայանի ղեկավարման սկիզբը
Դեկտեմբերի 2	Ազգային օր	Al-Eid Al Watani (العيد الوطني)
Փոփոխական է	Ռամադանի վերջը	Eid Al Fitr

Մերձավոր Արևելքի երկրները
Բահրեյն • Եգիպտոս • Եմեն • Թուրքիա • Իսրայել • Իրաք • Լիբանան • Կիպրոս • Հորդանան • ՄԱԷ • Սաուդյան Արաբիա • Սիրիա • Քատար • Քուվեյթ • Օման

Արաբական թերակղզու երկրները
Բահրեյն • Եմեն • ՄԱԷ • Սաուդյան Արաբիա • Քատար • Քուվեյթ • Օման

Պարսից ծոցի երկրները
Բահրեյն • Իրան • Իրաք • ՄԱԷ • Սաուդյան Արաբիա • Քատար • Քուվեյթ • Օման

ՄԱԷ-ի էմիրությունները
Աբու Դաբի | Աջման | Դուբայ | Ռաս-ալ-Խայմա | Ումմ-ալ-Քուվեյն | Ֆուջեյրա | Շարժա

Միացյալ Արաբական Էմիրությունների քաղաքները
Աբու Դաբի | Աջման | Ալ-Ային | Դիբբա | Դուբայ | Խոր-Ֆակկան | Կալբա | Շարժա | Ռաս-ալ-Խայմա | Սիլա | Ումմ-ալ-Քուվեյն | Ֆուջեյրա