Ալեքսանդր Խատիսյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Nuvola single chevron right.svg Անվան այլ գործածումների համար տես՝ Խատիսյան (այլ կիրառումներ)
Ալեքսանդր Խատիսյան
Alexander Khatisyan.jpg
ԱԱՀ՝ Ալեքսանդր Խատիսյան
Ծննդյան օր՝ փետրվարի 17 1874
Ծննդավայր՝ Թիֆլիս (Վրաստան) Vrastan
Վախճանի օր՝ մարտի 10 1945
Վախճանի վայր՝ Փարիզ (Ֆրանսիա) Ֆրանսիա

Ալեքսանդր Խատիսյան (փետրվարի 17 1874 թ - մարտի 10 1945 թ), հայ քաղաքական գործիչ և լրագրող է, Հայաստանի առաջին հանրապետության առաջին արտաքին գործոց նախարար և երկրորդ վարչապետ։ Ինքնակառավարման, բժշկության, տնտեսության ու մշակույթի մասին բազմաթիվ հոդվածների և հայերենից թարգմանությունների հեղինակ է։

Կենսագրությունը[խմբագրել]

Ալեքսանդր Խատիսյանը ծնվել է Թիֆլիսում 1874 թվականի փետրվարի 17-ին։ 1891 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի պետական գիմնազիան։ Սովորել է Մոսկվայի և Խարկովի համալսարաններում և ստացել բժշկական կրթություն։ 1898 թվականին մեկնում է արտասահման վերապատրաստվելու լավագույն կլինիկաներում։ 1900 թվականին վերադառնում է Թիֆլիս։ 1902 թվականին ընտրվում է Քաղաքային դումայի խոսնակ, Թիֆլիսի քաղաքային խորհրդի խորհրդական, 1905 թվականից քաղաքային վարչության անդամ։ Մասնակցում 1905-1907 թվականների հեղաթոխություններին։ 1907 թվականից Թիֆլիսի քաղաքագլխի օգնական է, 1910-1917 թվականներին՝ քաղաքագլուխ։ 1914 թվականից Քաղաքների Միության կովկասյան կոմիտեի նախագահն էր։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին հայ գաղթականներին և Մեծ եղեռնի վերապրածներին օգնության կազմակերպողներից մեկն էր։ Աջակցել է հայկական կամավորական ջոկատների կազմավորմանը։ 1915-1917 թվականներին ընտրվում է Հայկական Ազգային Բյուրոյի (Թիֆլիս) նախագահի տեղակալ։ 1917 թվականի Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո ընդունվում է ՀՅԴ շարքերը։ Այդ ընթացքում ղեկավարում է Հայկական Ազգային Բյուրոն (մինչև 1917 թ. հոկտեմբերի 17-ը), նախագահում է հայկական քաղաքական կուսակցությունների Խորհուրդը (մարտ-ապրիլ 1917 թ.), մասնակցում է Անդրկովկասի գյուղացիական համագումարին (1917 հունիս, Թիֆլիս)։ 1917 թվականի վերջին տեղափոխվում է Հայաստան, ընտրվում Ալեքսանդրապոլի քաղաքագլուխ։ 1918 ապրիլին նշանակվում է նորաստեղծ Անդրկովկասյան Դեմոկրատական Ֆեդերատիվ Հանրապետության ֆինանսների և պարենի նախարար, նաև անդրկովկասյան Սեյմի կառավարության օգնության նախարար։ Մասնակցել է Թուրքիայի հետ խաղաղության բանակցություններին Տրապիզոնում՝ (փետրվարին) և Բաթումում՝ (մայիսին)։ Անկախ Հայաստանի Հանրապետության հռչակումից (մայիսի 28) հետո Խատիսյանը Քաջազնունու հետ ստորագրում է Բաթումի խաղաղության պայմանագիրը (հունիսի 4)։ 1918 նոյեմբերին նշանակվում է արտաքին գործերի նախագահ, 1919 թվականի օգոստոսի 19-ից մինչև 1920 թվականի մայիս ՀՀ վարչապետն էր։ 1920 թվականի ամռանը կառավարության բյուրոյի կազմում մեկնում է արտասահման, հայկական սփյուռքում Հայաստանի օգտին ներքին փոխառություն կազմակերպելու և «Ոսկե հիմնադրամ» ստեղծելու նպատակով։ 1920 թվականի դեկտեմբերի 2-ին կառավարության անունից ստորագրում է Ալեքսանդրապոլի պայմանագիրը, որով իշխանությունը հանձնում է հայկական բոլշևիկյան Հեղկոմին։

Տեղափոխվում է Փարիզ, որտեղ հայկական ազգային պատվիրակության կազմում շարունակում է քաղաքական գործունեությունը, սկզբում որպես նախագահի տեղակալ, ապա նախագահ։ 1922-1923 թվականներին մասնակցում է Լոզանի կոնֆերենցիային՝ ներկայացնելով և պաշտպանելով հայ ժողովրդի շահերը Ազգերի Լիգայում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին՝ Փարիզի օկուպացիայի ժամանակ, տեղափոխվում է Պորտուգալիա (ք. Պորտու)։ Մահացել է 1945 թվականի մարտի 10-ին Փարիզում։

Տպագիր գործերից[խմբագրել]

  • «Հայաստանի Հանրապետության ծագումն ու զարգացումը» 1930 թ.

եքսանդր Խատիսյան (փետրվարի 17 1874 թ - մարտի 10 1945 թ), հայ քաղաքական գործիչ և լրագրող է, Հայաստանի առաջին հանրապետության առաջին արտաքին գործոց նախարար և երկրորդ վարչապետ։ Ինքնակառավարման, բժշկության, տնտեսության ու մշակույթի մասին բազմաթիվ հոդվածների և հայերենից թարգմանությունների հեղինակ է։ Կենսագրությունը[խմբագրել]

Ալեքսանդր Խատիսյանը ծնվել է Թիֆլիսում 1874 թվականի փետրվարի 17-ին։ 1891 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի պետական գիմնազիան։ Սովորել է Մոսկվայի և Խարկովի համալսարաններում և ստացել բժշկական կրթություն։ 1898 թվականին մեկնում է արտասահման վերապատրաստվելու լավագույն կլինիկաներում։ 1900 թվականին վերադառնում է Թիֆլիս։ 1902 թվականին ընտրվում է Քաղաքային դումայի խոսնակ, Թիֆլիսի քաղաքային խորհրդի խորհրդական, 1905 թվականից քաղաքային վարչության անդամ։ Մասնակցում 1905-1907 թվականների հեղաթոխություններին։ 1907 թվականից Թիֆլիսի քաղաքագլխի օգնական է, 1910-1917 թվականներին՝ քաղաքագլուխ։ 1914 թվականից Քաղաքների Միության կովկասյան կոմիտեի նախագահն էր։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին հայ գաղթականներին և Մեծ եղեռնի զոհերին օգնության հայկական կամավորական ջոկատների կազմակերպողներից մեկն էր։ 1915-1917 թվականներին ընտրվում է Հայկական Ազգային Բյուրոյի (Թիֆլիս) նախագահի տեղակալ։ 1917 թվականի Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո ընդունվում է ՀՅԴ շարքերը։ Այդ ընթացքում ղեկավարում է Հայկական Ազգային Բյուրոն (մինչև 1917 թ. հոկտեմբերի 17-ը), նախագահում է հայկական քաղաքական կուսակցությունների Խորհուրդը (մարտ-ապրիլ 1917 թ.), մասնակցում է Անդրկովկասի գյուղացիական համագումարին (1917 հունիս, Թիֆլիս)։ 1917 թվականի վերջին տեղափոխվում է Հայաստան, ընտրվում Ալեքսանդրապոլի քաղաքագլուխ։ 1918 ապրիլին նշանակվում է նորաստեղծ Անդրկովկասյան Դեմոկրատական Ֆեդերատիվ Հանրապետության ֆինանսների և պարենի նախարար, նաև անդրկովկասյան Սեյմի կառավարության օգնության նախարար։ Մասնակցել է Թուրքիայի հետ խաղաղության բանակցություններին Տրապիզոնում՝ (փետրվարին) և Բաթումում՝ (մայիսին)։ Անկախ Հայաստանի Հանրապետության հռչակումից (մայիսի 28) հետո Խատիսյանը Քաջազնունու հետ ստորագրում է Բաթումի խաղաղության պայմանագիրը (հունիսի 4)։ 1918 նոյեմբերին նշանակվում է արտաքին գործերի նախագահ, 1919 թվականի օգոստոսի 19-ից մինչև 1920 թվականի մայիս ՀՀ վարչապետն էր։ 1920 թվականի ամռանը կառավարության բյուրոյի կազմում մեկնում է արտասահման, հայկական սփյուռքում Հայաստանի օգտին ներքին փոխառություն կազմակերպելու և «Ոսկե հիմնադրամ» ստեղծելու նպատակով։ 1920 թվականի դեկտեմբերի 2-ին կառավարության անունից ստորագրում է Ալեքսանդրապոլի պայմանագիրը, որով իշխանությունը հանձնում է հայկական բոլշևիկյան Հեղկոմին։ Տեղափոխվում է Փարիզ, որտեղ հայկական ազգային պատվիրակության կազմում շարունակում է քաղաքական գործունեությունը, սկզբում որպես նախագահի տեղակալ, ապա նախագահ։ 1922-1923 թվականներին մասնակցում է Լոզանի կոնֆերենցիային՝ ներկայացնելով և պաշտպանելով հայ ժողովրդի շահերը Ազգերի Լիգայում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին՝ Փարիզի օկուպացիայի ժամանակ, տեղափոխվում է Պորտուգալիա (ք. Պորտու)։ Մահացել է 1945 թվականի մարտի 10-ին Փարիզում։ Տպագիր գործերից[խմբագրել]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Նախորդող
Հովհաննես Քաջազնունի
ՀՀ վարչապետ
Ալեքսանդր Խատիսյան

1919թ. օգոստոսի 7
1920թ. մայիսի 5
Հաջորդող
Համո Օհանջանյան