Համազասպ Օհանջանյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Համազասպ Օհանջանյան
Hamo Ohanjanyan.jpg
Բնագիր
ԱԱՀ՝
Համազասպ Օհանջանյան
Ծննդյան օր՝ 1873
Ծննդավայր՝ Ախալքալաք
Վախճանի օր՝ 1947
Վախճանի վայր՝ Կահիրե
Ամուսին՝ 1-ին կին՝ Օլգա Վավիլևնա

2-րդ կին՝ Ռուբինա Արեշյան

Համազասպ (Համո) Օհանջանյանը (1873, Ախալքալաք - 1947, Կահիրե) հայ քաղաքական, պետական գործիչ էր։ Վաղ տարիքում անդամագրվել է ՀՅ Դաշնակցությանը։ 1920 թ. եղել է Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ, նրա կառավարությունն է ստորագրել Սևրի դաշնագիրը։

Կենսագրություն[խմբագրել]

Ծնվել է Ախալքալաքում, սովորել է տեղի դպրոցում, ավարտել է Թիֆլիսի ռուսական վարժարանը։ Ապա մեկնել է Մոսկվա՝ համալսարանում բժշկական կրթոււթյուն ստանալու։ Այդ շրջանում էլ կապեր է հաստատում հեղափոխականների հետ, իսկ ուսանողական ընդվզումներին մասնակցության պատճառով դուրս է մնում համալսարանից և Մոսկվայից հեռանում է Թիֆլիս։ 1897թ. հանդիպում է Օլգա Վավիլևնային, ամուսնանում են, ունենում են երկու տղա և մեկ դուստր։ 1899 թ. մեկնում է Շվեյցարիա՝ Լոզանում բժշկական մասնագիտացման համար։ 1902-ին ավարտելով ուսումը՝ վերադառնում է Թիֆլիս։ 1903 թ. հանդես է գալիս ժողովրդական շարժման ձևավորողներից, որն ուղղված էր ցարական իշխանության հունիսի 12-ի օրենքի դեմ, որով հայ եկեղեցական գույքը պետականացվում էր՝ բռնագրավվում։ Օհանջանյանը մասնակցում է ՀՅԴ 3-րդ և 4-րդ ընդհանուր ժողովներին, դառնում Արևելյան բյուրոյի անդամ։ Կուսակցական գործունեություն է իրականացնում 1905-1907թթ. ռուսական առաջին հեղափոխության ժամանակ։ Այդ ընթացքում էլ ծանոթանում է դաշնակցական Ռուբինային, ով հետագայում դառնում է կինը։ 1908 թ. ավելի քան 200 դաշնակցականների հետ ձերբակալվում է ցարական իշխանության կողմից, տարվում Մետեխի բանտ, ապա նաև Խարկով, որտեղ խիստ վատթարանում է նրա առողջությունը, ինչից հետո Օհանջանյանին ուղարկում են Սիբիր՝ ապրելու որպես աքսորյալ ու բարելավելու առողջական վիճակը[1]։ Բանտարկությունից ազատվում է 1915-ին Գևորգ Ե կաթողիկոսի և փոխարքա Իլլարիոն Վորոնցով-Դաշկովի միջնորդությամբ[1], վերադառնում Թիֆլիս, որպես բժիշկ՝ օժանդակում հայ կամավորական գնդերին ռազմաճակատում։

Խորհրդային վարչակարգի հաստատումից հետո հայրենիքը փորձեց լքել նաև Հ. Օհանջանյանը, սակայն հայ-վրացական սահմանի վրա ձերբակալվեց։ Նա և շատերը փրկվեցին 1921 թ. փետրվարյան ապստամբության շնորհիվ։ Ապրիլին Օհանջանյանը հեռացավ, հաստատվեց Կահիրեում։ Համազասպ Օհանջանյանը նաև Համազգային հայ կրթական և մշակութային միության 1928 թ. հիմնադիրներից է, առաջին նախագահը՝ մինչև մահը՝ 1947 թ.։ [2]

Առաջին Հանրապետություն, Օհանջանյանի կառավարությունը[խմբագրել]

Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո ռուսական զորքերը զորքերը լքում են կովկասյան ճակատը։ Հայողազգային խորհուրդը Գերմանիա է ուղարկում պատվիրակություն՝ Օհանջանյանի գլխավորությամբ, սակայն բանագնացները չեն կարողանում լուծել դրված խնդիրը։ 1918 թ. մայիսին Օհանջանյանը գործուն մասնակցություն է ունենում Ղարաքիլիսայի ճակատամարտում, իսկ որդին էլ զոհվում է։ Մայիսի 28-ին Հայաստանը հռչակվում է անկախ։ 1918 թ. մայիսին Փարիզի վեհաժողովին մասնակցելու համար հայկական պատվիրակության կազմում է նաև Օհանջանյանը, ով Եվրոպայում մնում է մինչև 1920 թ.։ 1919 թ. ՀՅԴ 9-րդ ընդհանուր ժողովում Հ.Օհանջանյանն ընտրվում է բյուրոյի անդամ։ Վերադառնալով Հայաստան՝ նա զբաղեցնում է Արտաքին գործոց նախարարի պաշտոնը։ Ա.Խատիսյանի հրաժարականից հետո 1920 թ. մայիսի 5-ին նա դարձավ վարչապետ։ Ժողովրդին արվեց հայտարարություն. «Տաճիկ փաշաները մի կողմից, բոլշևիզմի կարմիր պատմուճանը հագած ադրբեջանյան խաները մյուս կողմից նորից սպառնում են Հայաստանի անկախությանն ու ազատությանը»:

Նախ փորձելով անարյուն, ապա զինված ուժերով՝ երկու շաբաթում վերջ տրվեց երկրում ապստամբական շարժմանը։ Բոլշևիկյան ապստամբությունը ճնշվեց։ Պետական ծախսերը կառավարությունը հոգում էր թղթադրամներով։ Փոփոխություններ կատարվեցին հարկային քաղաքականության մեջ։ Ընդունվեց փոխառության օրենքը, փոխառությունն արվելու էր տաս տարով։ Աշխատանք էր տարվում գյուղատնտեսության և պետական գույքի նախարարությունում։ Կազմակերպվում էր լեռնաարդյունաբերությունը։ Կառավարությունը հուլիսին հաստատեց Հայաստանի պետական զինանշանի նախագիծը, քաղաքացիության օրենքը։ Մայիսին Լևոն Շանթի ղեկավարած պատվիրակությունը մեկնեց Մոսկվա՝ բանակցելու Չիչերինի հետ։ Հոկտեմբերին կազմվեց դաշնագրի նախագիծը, որով Խորհրդային Ռուսաստանը ճանաչում էր Հայաստանի անկախությունն ու անձեռնմխելիությունը, Հայաստանին մնում էր Զանգեզուրը, իսկ Ղարաբաղը և Նախիջևանը մնում էին ինքնավար։ Բայց կառավարության դիվանագիտական ջանքերն ի դերև ելան։ Օգոստոսի 10-ին ստորագրվեց Սևրի պայմանագիրը։ Հայ-թուրքական պատերազմի զինադադարի կնքումով՝ Օհանջանյանի կառավարությունը կորցրեց իր հեղինակությունը ժողովրդի աչքին։

Նոյեմբերի 23-ին Համո Օհանջանյանի կառավարությունը հրաժարական ներկայացրեց, - «Բացվում է նոր շրջան, քաղաքական ուժերի նոր սիտուացիա... իմ կառավարությունը ներկայացրեց իր հրաժարականը՝ նկատի ունենալով հանրապետության շահերը», - ասաց Համո Օհանջանյանը՝ դիմելով խորհրդարանին։ Նոյեմբերի 25-ին դադարեցին նրա լիազորությունները։ [3][4]

Նախորդող
Ալեքսանդր Խատիսյան
ՀՀ վարչապետ
Համազասպ Օհանջանյան

1920թ. մայիսի 5 — նոյեմբերի 23
Հաջորդող
Սիմոն Վրացյան

Աղբյուրներ[խմբագրել]