Արամ Խաչատրյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox music.png
Արամ Խաչատրյան

Արամ Խաչատրյանը
Հիմնական տվյալներ
Ծնվել է հունիս 6, 1903
Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն
Երկիր Flag of Russia.svg Ռուսական կայսրություն
Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն Հայկական ԽՍՀ
Մահացել է մայիս 1, 1978
Մոսկվա, ԽՍՀՄ
Ժանրեր Դասական երաժշտություն
Մասնագիտություն Կոմպոզիտոր, դիրիժոր
Կայք www.khachaturian.am

Արամ Խաչատրյան [ærəm ˌkɑːtʃəˈtʊəriən][1] (; հունիս 6, 1903 - մայիս 1, 1978) հանրահայտ հայ կոմպոզիտոր, ժողովրդական, ազգային արտիստ նախկին ԽՍՀՄ-ում, ռուսական կոմպոզիցիայի դպրոցի և հայ դասական երաժշտության վառ ներկայացուցիչ, ով ճանաչված է որպես համաշխարհային դասական։[2][3]

Կենսագրություն[խմբագրել]

Արամ Խաչատրյանը ծնվել է Քոջորիում (Թբիլիսի|Թիֆլիսի մոտակայքում) 1903 թվականի հունիսի 6-ին, գիրք կազմող Եղյա Խաչատրյանի ընտանիքում։ 1913 թվականին նա ընդունվում է Թիֆլիսի «Կոմերցիայի դպրոց»-ը, բայց նախընտրում է երաժշտությունը։ Որոշ ժամանակ ինքնուրույն սովորելով նվագել փողային գործիքներ՝ նա ընդունվում է մի փողային նվագախումբ։

1915 թվականին (Հայկական ցեղասպանություն|հայկական ցեղասպանության տարին) երիտասարդ Արամ Խաչատրյանի ահաբեկված ընտանիքը, թողնելով ամբողջ իր ունեցվածքը, գաղթում է Եկատերինոգրադ (Կրասնոդար)՝ Խաչատրյանի մեծ եղբոր մոտ։ Բարեբախտաբար թուրքական զորքերը չեն ներխուժում Թիֆլիս, և Խաչատրյանի ընտանիքը վերադառնում է տուն։

1921 թվականին Արամ Խաչատրյանի եղբայր Սուրենը Արամին տանում է Մոսկվա, որտեղ Արամն ընդունվում է «Գնեսինի Երաժշտական Քոլեջ»-ը։ Այդ ամենից առաջ Արամը նույնիսկ նոտաները չգիտեր։2

Շատ շուտով նա բացահայտում է իր կոմպոզիտորական տաղանդը, և 1925 թվականին Գնեսինն Արամին առաջարկում է կոմպոզիտորական վարպետության դասերի հաճախել։ 1929 թվականին Արամն ընդունվում է Մոսկվայի Կոնսերվատորիան:3 որտեղ նա ուսանում է ռուս հայտնի կոմպոզիտոր և ուսուցիչ Մյասկովսկու մոտ։ Արամը կոնսերվատորիան ավարտում է փայլուն գնահատականներով։ Նրա առաջին խոշոր աշխատանքը «Առաջին սիմֆոնիան» է։ Այս ժամանակահատվածում նա գրում է նաև երաժշտություն թատրոնի համար, մեծ առումով «Վալենսիական այրի» շարքը և «Դիմակահանդես»-ը, և իր ավարտական տարիների ընթացքում՝ «Դաշնամուրի և սիմֆոնիկ նվագախմբի համար» համերգը։

1939 թվականին Խաչատրյանը գրում է իր առաջին բալետը, որն ի սկզբանե կոչվում է «Ուրախություն», հետագայում այն վերանայվում և վերանվանվում է Գայանե (բալետ)‎|«Գայանե»։4

1936-1947 թվականներն ամենաբեղմնավորն էին Խաչատրյանի կյանքում։ Նա երաժշտություն գրում է դրամատիկ ներկայացումների և ֆիլմերի համար, ինչպես նաև երգեր, եկեղեցական երաժշտություն և սիրված «Ջութակի համերգ»-ը, 1946 թվականին՝ «Երկրորդ սիմֆոնիան», 1943 թվականին՝ «Թավջութակի և սիմֆոնիկ նվագախմբի համար» համերգը, 1946 թվականին՝ «Երրորդ սիմֆոնիան» և 1947 թվականին՝ իր «Պոետիկ սիմֆոնիան»։5

Արամ Խաչատրյանին նվիրված ՀՀ փոստային նամականիշ

1940-ականներին նա շրջում է ամբողջ Սովետական Միությունը՝ Լենինգրադ (Սանկտ Պետերբուրգ), Կիև, Երևան, Թբիլիսի, Սոչի, Խարկով։ 1950 թվականին նա մեկնում է Հռոմ, որը դառնում է նրա համաշխարհային շրջագայության առաջին քաղաքը։ Առաջիկա տարիներին շրջագայում է 42 երկիր՝ բոլոր մայրցամաքներում։ Իր շրջագայությունների ընթացքում նա հանդիպում է բազմաթիվ հանրահայտ մշակույթի գործիչների՝ Յան Սիբելիուս|(Սիբելիուս), Էռնեստ Հեմինգուեյ|(Հեմինգուեյ), Չառլի Չապլին|(Չապլին), Սալվադոր Դալի|(Դալի) ։

50-ականներին Խաչատրյանն սկսում է իր ուսուցչական գործունէությունը Գնեսինի ինստիտուտում և Մոսկվայի կոնսերվատորիայում։

1956 թվականի Դեկտեմբերի 27-ին Խաչատրյանի հայտնի «Սպարտակ»-ը բեմադրվում է Կիրովի բեմում։ Խաչատրյանի 70-ամյակը պաշտոնապես նշվել է և՛ Մոսկվայում, և՛ Երևանում։ Արամ Խաչատրյանը մահացել է 1978 թվականի մայիսի 1-ին և թաղված է «Երևանի՝ Կոմիտասի անվան զբոսայգու պանթեոնում»՝ հայ այլ մեծերի՝ Կոմիտասի, Իսահակյանի, Սարյանի կողքին։

Սիմֆոնիաներ[խմբագրել]

  • Սիմֆոնիա հ. 1
  • Սիմֆոնիա հ. 2
  • Սիմֆոնիա հ. 3

Մենանվագներ և նվագախմբային գործեր[խմբագրել]

  • Դաշնամուրի Կոնցերտ
  • Ջութակի կոնցերտ 1941
  • Թավջութակի կոնցերտ
  • Կոնցերտ-Ռապսոդիա դաշնամուրի և նվագախմբի համար
  • Կոնցերտ-Ռապսոդիա ջութակի և նվագախմբի համար
    Արամ Խաչատրյանի պատկերով ՀՀ թղթադրամ (շրջանառությունից հանված է)
  • Կոնցերտ-Ռապսոդիա թավջութակի և նվագախմբի համար
  • «Դիմակահանդես» սյուիտ
  • «Լերմոնտով» սյուտ

Բալետներ[խմբագրել]

Կամերային ստեղծագործություններ[խմբագրել]

  • Տրիո Սոլ մաժոր Կլարնետի, ջութակի և Դաշնամուրի համար (1932)

Դաշնամուրային մենանվագներ[խմբագրել]

  • Տոկկատա
  • Էտյուդ

Խաչատրյանի գործերը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի «Աշխարհի հիշողություն» ծրագրում[խմբագրել]

2013 թվականի հունիսի 18-ին ՅՈՒՆԵՍԿՕ«Աշխարհի հիշողություն» ծրագրի կոմիտեի նիստում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Գլխավոր տնօրենի որոշմամբ և Միջազգային խորհրդատվական կոմիտեի եզրակացության հիման վրա ծրագրի Միջազգային ռեգիստրում (անգլ.՝ Memory of the World International Register) գրանցվել են «Արամ Խաչատրյանի ձեռագիր նոտաները և կինոերաժշտությունը»։ [4]

Աստղագիտության մեջ[խմբագրել]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. "Khachaturian". Collins English Dictionary (Complete & Unabridged 10th ed.). 2009. Retrieved 11 April 2014.
  2. Huang, Hao (1999). Music in the 20th century: Volume 2. M. E. Sharpe. p. 341. ISBN 978-0-7656-8012-9. "Aram Khachaturian was a leading Soviet composer ..."
  3. Ricci, James (10 August 2006). "Bustling Outpost of Armenian Culture". Los Angeles Times. Retrieved 6 February 2014. "... Aram Khachaturian, the most famous Armenian composer of the 20th century.
  4. Արամ Խաչատրյանի գործերը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի «Աշխարհի հիշողություն» ծրագրում

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Wikiquote-logo-en.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են՝