Արամ Խաչատրյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Արամ Խաչատրյան

Արամ Խաչատրյանը
Հիմնական տվյալներ
Ծնված հունիս 6, 1903
Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն
Երկիր Flag of Russia.svg Ռուսական կայսրություն
Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն Հայկական ԽՍՀ
Վախճանված մայիս 1, 1978
Մոսկվա, ԽՍՀՄ
Ժանրեր Դասական երաժշտություն
Մասնագիտություն Կոմպոզիտոր, դիրիժոր
Կայք [1]

Արամ Խաչատրյան [ærəm ˌkɑːtʃəˈtʊəriən][1] (ռուս.՝ Арам Хачатурян; անգլ.՝ Aram Khachaturian; հունիս 6, 1903 - մայիս 1, 1978) հանրահայտ հայ կոմպոզիտոր, ժողովրդական, ազգային արտիստ նախկին ԽՍՀՄ-ում, ռուսական կոմպոզիցիայի դպրոցի և հայ դասական երաժշտության վառ ներկայացուցիչ, ով ճանաչված է որպես համաշխարհային դասական։[2][3]

Կենսագրություն[խմբագրել]

Արամ Խաչատրյանը ծնվել է Քոջորիում (Թբիլիսի|Թիֆլիսի մոտակայքում) 1903 թվականի հունիսի 6-ին, գիրք կազմող Եղյա Խաչատրյանի ընտանիքում։ 1913 թվականին նա ընդունվում է Թիֆլիսի «Կոմերցիայի դպրոց»-ը, բայց նախընտրում է երաժշտությունը։ Որոշ ժամանակ ինքնուրույն սովորելով նվագել փողային գործիքներ՝ նա ընդունվում է մի փողային նվագախումբ։

1915 թվականին (Հայկական ցեղասպանություն|հայկական ցեղասպանության տարին) երիտասարդ Արամ Խաչատրյանի ահաբեկված ընտանիքը, թողնելով ամբողջ իր ունեցվածքը, գաղթում է Եկատերինոգրադ (Կրասնոդար)՝ Խաչատրյանի մեծ եղբոր մոտ։ Բարեբախտաբար թուրքական զորքերը չեն ներխուժում Թիֆլիս, և Խաչատրյանի ընտանիքը վերադառնում է տուն։

1921 թվականին Արամ Խաչատրյանի եղբայր Սուրենը Արամին տանում է Մոսկվա, որտեղ Արամն ընդունվում է «Գնեսինի Երաժշտական Քոլեջ»-ը։ Այդ ամենից առաջ Արամը նույնիսկ նոտաները չգիտեր։

Շատ շուտով նա բացահայտում է իր կոմպոզիտորական տաղանդը, և 1925 թվականին Գնեսինն Արամին առաջարկում է կոմպոզիտորական վարպետության դասերի հաճախել։ 1929 թվականին Արամն ընդունվում է Մոսկվայի Կոնսերվատորիան, որտեղ նա ուսանում է ռուս հայտնի կոմպոզիտոր և ուսուցիչ Մյասկովսկու մոտ։ Արամը կոնսերվատորիան ավարտում է փայլուն գնահատականներով։ Նրա առաջին խոշոր աշխատանքը «Առաջին սիմֆոնիան» է։ Այս ժամանակահատվածում նա գրում է նաև երաժշտություն թատրոնի համար, մեծ առումով «Վալենսիական այրի» շարքը և «Դիմակահանդես»-ը, և իր ավարտական տարիների ընթացքում՝ «Դաշնամուրի և սիմֆոնիկ նվագախմբի համար» համերգը։

1939 թվականին Խաչատրյանը գրում է իր առաջին բալետը, որն ի սկզբանե կոչվում է «Ուրախություն», հետագայում այն վերանայվում և վերանվանվում է Գայանե (բալետ)‎|«Գայանե»։

1936-1947 թվականներն ամենաբեղմնավորն էին Խաչատրյանի կյանքում։ Նա երաժշտություն գրում է դրամատիկ ներկայացումների և ֆիլմերի համար, ինչպես նաև երգեր, եկեղեցական երաժշտություն և սիրված «Ջութակի համերգ»-ը, 1946 թվականին՝ «Երկրորդ սիմֆոնիան», 1943 թվականին՝ «Թավջութակի և սիմֆոնիկ նվագախմբի համար» համերգը, 1946 թվականին՝ «Երրորդ սիմֆոնիան» և 1947 թվականին՝ իր «Պոետիկ սիմֆոնիան»։

Արամ Խաչատրյանին նվիրված ՀՀ փոստային նամականիշ

1940-ականներին նա շրջում է ամբողջ Սովետական Միությունը՝ Լենինգրադ (Սանկտ Պետերբուրգ), Կիև, Երևան, Թբիլիսի, Սոչի, Խարկով։ 1950 թվականին նա մեկնում է Հռոմ, որը դառնում է նրա համաշխարհային շրջագայության առաջին քաղաքը։ Առաջիկա տարիներին շրջագայում է 42 երկիր՝ բոլոր մայրցամաքներում։ Իր շրջագայությունների ընթացքում նա հանդիպում է բազմաթիվ հանրահայտ մշակույթի գործիչների՝ Յան Սիբելիուս|(Սիբելիուս), Էռնեստ Հեմինգուեյ|(Հեմինգուեյ), Չառլի Չապլին|(Չապլին), Սալվադոր Դալի|(Դալի) ։

50-ականներին Խաչատրյանն սկսում է իր ուսուցչական գործունէությունը Գնեսինի ինստիտուտում և Մոսկվայի կոնսերվատորիայում։

1956 թվականի Դեկտեմբերի 27-ին Խաչատրյանի հայտնի «Սպարտակ»-ը բեմադրվում է Կիրովի բեմում։ Խաչատրյանի 70-ամյակը պաշտոնապես նշվել է և՛ Մոսկվայում, և՛ Երևանում։ Արամ Խաչատրյանը մահացել է 1978 թվականի մայիսի 1-ին և թաղված է «Երևանի՝ Կոմիտասի անվան զբոսայգու պանթեոնում»՝ հայ այլ մեծերի՝ Կոմիտասի, Իսահակյանի, Սարյանի կողքին։

Սիմֆոնիաներ[խմբագրել]

  • Սիմֆոնիա հ. 1
  • Սիմֆոնիա հ. 2
  • Սիմֆոնիա հ. 3

Մենանվագներ և նվագախմբային գործեր[խմբագրել]

  • Դաշնամուրի Կոնցերտ
  • Ջութակի կոնցերտ 1941
  • Թավջութակի կոնցերտ
  • Կոնցերտ-Ռապսոդիա դաշնամուրի և նվագախմբի համար
  • Կոնցերտ-Ռապսոդիա ջութակի և նվագախմբի համար
    Արամ Խաչատրյանի պատկերով ՀՀ թղթադրամ (շրջանառությունից հանված է)
  • Կոնցերտ-Ռապսոդիա թավջութակի և նվագախմբի համար
  • «Դիմակահանդես» սյուիտ
  • «Լերմոնտով» սյուտ

Բալետներ[խմբագրել]

Կամերային ստեղծագործություններ[խմբագրել]

  • Տրիո Սոլ մաժոր Կլարնետի, ջութակի և Դաշնամուրի համար (1932)

Դաշնամուրային մենանվագներ[խմբագրել]

  • Տոկկատա
  • Էտյուդ

Խաչատրյանի գործերը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի «Աշխարհի հիշողություն» ծրագրում[խմբագրել]

2013 թվականի հունիսի 18-ին ՅՈՒՆԵՍԿՕ«Աշխարհի հիշողություն» ծրագրի կոմիտեի նիստում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Գլխավոր տնօրենի որոշմամբ և Միջազգային խորհրդատվական կոմիտեի եզրակացության հիման վրա ծրագրի Միջազգային ռեգիստրում (անգլ.՝ Memory of the World International Register) գրանցվել են «Արամ Խաչատրյանի ձեռագիր նոտաները և կինոերաժշտությունը»։ [4]

Աստղագիտության մեջ[խմբագրել]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. "Khachaturian". Collins English Dictionary (Complete & Unabridged 10th ed.). 2009. Retrieved 11 April 2014.
  2. Huang, Hao (1999). Music in the 20th century: Volume 2. M. E. Sharpe. p. 341. ISBN 978-0-7656-8012-9. "Aram Khachaturian was a leading Soviet composer ..."
  3. Ricci, James (10 August 2006). "Bustling Outpost of Armenian Culture". Los Angeles Times. Retrieved 6 February 2014. "... Aram Khachaturian, the most famous Armenian composer of the 20th century.
  4. Արամ Խաչատրյանի գործերը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի «Աշխարհի հիշողություն» ծրագրում

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Wikiquote-logo-en.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են՝