Սպարտակ (բալետ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Դրվագ Արամ Խաչատրյանի «Սպարտակ» բալետից (բեմադրությունը՝ Յուրի Գրիգորովիչի, Երևանի օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոն, 2009)

«Սպարտակ», Արամ Խաչատրյանի բալետն է՝ գրված 1954-ին, լիբրետոն՝ Նիկոլայ Վոլկովի։ Առաջին անգամ բեմադրվել է 1956 թվականի դեկտեմբերի 27-ին Լենինգրադի Մարիինյան օպերայի և բալետի թատրոնում։ Լիբրետոյի հիմք է ծառայել Ռաֆաելլո Ջովանյոլիի «Սպարտակ» վեպը։[1] 1959 թվականին բալետն արժանացել է ԽՍՀՄ Լենինյան մրցանակի։

Բովանդակությունը[խմբագրել]

Պատկերված են մ. թ. ա. 74-71-ին Հին Հռոմում թրակիացի Սպարտակի առաջնորդությամբ ստրուկների ապստամբության դեպքերը։ Չորս գործողությամբ մոնումենտալ ստեղծագործություն է՝ բազմապլան դրամատուրգիայով, սուր հակադրություններով և հոգեբանական ու զգացմունքային դիպուկ բնութագրերով։ Լիբրետոյի հիմքում ազատության պայքարի համամարդկային գաղափարն է, որը պատկերված է ելևէջային ոլորտներով։ Սպարտակի բարոյական գեղեցկությանը, հարուստ ներաշխարհին, վեհ ձգտումներին հակադրվում են իրավազրկության բռնությունը, դաժանությունը մարմնավորող կերպարներն ու գաղափարները։ Բալետի կերպարային և դրամատուրգիական կարևոր, ձևակառուցող տարրը գլխավոր գործող անձանց բնութագրող լեյտմոտիվներն են, որոնց լայն կիրառման շնորհիվ բալետի երաժշտությունն ընկալվում է որպես միասնական կուռ կառուցվածք ունեցող սիմֆոնիկ կտավ, հեղինակի բնորոշմամբ՝ «խորեոգրաֆիկ սիմֆոնիա»։ «Սպարտակի» երաժշտական լեզուն հարուստ է ու ինքնատիպ՝ ազգային վառ նկարագրով։[2]

Բեմականացումները Երևանի օպերային թատրոնում[խմբագրել]

Արամ Խաչատրյանի «Սպարտակ» բալետի ազդագիրը (բեմադրությունը՝ Յուրի Գրիգորովիչի, Երևանի օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոն, 2009)
  • 1961 - բալետմայստեր Եվգենի Չանգա
  • 1978, 1982, 1987 - բալետմայստեր Վիլեն Գալստյան
  • 2009 - բալետմայստեր Յուրի Գրիգորովիչ

Դերակատարներ[խմբագրել]

Երևանի օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի բեմում Սպարտակի դերակատարումով հանդես են եկել՝

Գործող անձինք[խմբագրել]

  • Սպարտակ - ապստամբ ստրուկների առաջնորդ
  • Կրասոս - հռոմեացի զորավար
  • Ֆրիգիա - Սպարտակի սիրելին
  • Էգինա - կուրտիզանուհի, Կրասոսի պատանդը
  • գլադիատոր
  • երեք հովիվ
  • հովվուհիներ

«Սպարտակ» բալետի 2009թ. բեմադրությունը[խմբագրել]

Պրեմիերան կայացել է 2009 թվականաի մայիսի 5-ին, Ալ. Սպենդիարյանի անվ. օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնում:

  • Բեմադրությունը՝ Յուրի Գրիգորովիչի
  • Երաժշտությունը՝ Արամ Խաչատրյանի
  • Դիրիժոր՝ ՀՀ վաստակավոր արտիստ Կարեն Դուրգարյան
Դերակատար Դեր
Ռուբեն Մուրադյան Սպարտակ Սպարտակ
Նարեկ Մարտիրոսյան Կրասոս Կրասոս
Ժակելինա Սարխոշյան Ֆրիգիա Ֆրիգիա
Մարիա Դիվանյան Էգինա Էգինա

Այլ տեղեկություններ[խմբագրել]

Ռուսաստանի Դաշնության բանկի ոսկե հուշաղադրամ. 100-ռուբլիանոց (դարձերես), Մեծ թատրոնի 225-ամյակ, «Սպարտակ» բալետ, 2001 թ.
  • «Սպարտակի» ժողովրդահերոսական թեմայով, բալետմայստեր Յուրի Գրիգորովիչի բեմադրության (1967, Լենինգրադ) հիման վրա ստեղծվել է ֆիլմ-բալետ (1976, Մոսֆիլմ)։
  • 2001 թ. Ռուսաստանի Դաշնության բանկը թողարկել է 100-ռուբլիանոց ոսկե հուշադրամ՝ նվիրված Մեծ թատրոնի 225-ամյակին, որի դարձերեսին պատկերված է այդ թատրոնում բեմադրված «Սպարտակ» բալետից մի տեսարան։[3]
  • 2011 թ. թողարկվել է բեմադրության տեսատարբերակը (DVD): Ռեժիսոր՝ Դավիթ Բաբայան, Բեմադրող օպերատոր՝ Սուրեն Տեր-Գրիգորյան, Հնչյունային ռեժիսոր՝ Արման Ավետիսյան

Հետաքրքիր փաստեր[խմբագրել]

Ա. Խաչատրյանը «Սպարտակ» բալետի պարտիտուրայի առաջին էջի վրա գրել է. «Սկսում եմ ստեղծագործական վիթխարի հուզմունքով»։

Հղումներ[խմբագրել]

  1. Энциклопедический музыкальный словарь, Москва 1966 (ռուսերեն)
  2. Հայկական համառոտ հանրագիտարան, 2003, հ. 4, էջ 494
  3. http://www.cbr.ru/bank-notes_coins/base_of_memorable_coins/coins1.asp?cat_num=5217-0028

Աղբյուրներ[խմբագրել]