Մարտունի (Արցախ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
1rightarrow blue.svg Անվան այլ գործածումների համար տես՝ Մարտունի
Քաղաք
Մարտունի
Martuni010a.JPG
Մարտունու կենտրոնական փողոցներից մեկը
39°47′43″ հս. լ. 47°06′40″ ավ. ե. / 39.795278° հս. լ. 47.111111° աե. ե.
Երկիր ԼՂՀ ԼՂՀ
Տվյալ կարգավիճակում 1923-ից
Բնակչություն 5 800[1] մարդ (2011)
Ազգային կազմ Հայեր
Կրոնական կազմ Հայ Առաքելական եկեղեցի
Տեղաբնականուն մարտունեցի
Ժամային գոտի UTC+4
Հեռախոսային կոդ +374 47 (8)
##Մարտունի (Արցախ) (Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն)
Red pog.png

Մարտունին քաղաք է Արցախի Հանրապետության արևելյան մասում, Մարտունու շրջանի վարչական կենտրոնն է։ Մարտունու շրջանը զբաղեցնում է Արցախի Հանրապետության տարածքի հարավարևելյան մասը։ Տարածքը 1025կմ2, բնակչությունը մոտ 22990 մարդ։ Վարչական կենտրոնը Մարտունի քաղաքն է, որի բնակչությունը 4695 մարդ։ Այն զբաղեցնում է պատմական Հայաստանի Արցախ նահանգի Վարանդա գավառի մի մասը, որը ոչ միայն Արցախի, այլև առհասարակ հայ ժողովրդի պատմության, մշակույթի, տնտեսական կյանքի զարգացման, արտաքին թշնամիների դեմ պայքարի ասպարեզներում յուրահատուկ, կարևոր դեր է խաղացել։ Մյուս շրջանների համեմատությամբ Մարտունու շրջանի տարածքի զգալի մասը հարթավայրային է և ծովի մակերևությից ունի մինչև 400 մետր բարձրություն։ Շրջանի հարթավայրային մասում, հատկապես Մարտունի քաղաքում, կլիմայական պայմանները չոր մերձարևադարձային են, մթնոլորտային տեղումները՝ սակավ։ Արևմտյան մասում շրջանը սահմանակից է Ասկերանի, հարավային մասում՝ Հադրութի շրջաններին, արևելյան ու հարավային մասերում Ֆիզուլու, իսկ հյուսիսային մասում Աղդամի շրջաններին։ Շրջանի Արևմտյան կեսը նախալեռնային, թույլ թեքություն ունեցող մակերևույթ ունի, այստեղի կլիմայական պայմանները առավել նպաստավոր են գյուղատնտեսության համար։ Համեմատաբար բարձր են Ննգի, Կաղարծի, Աշան, Գյունե, Ճարտար, խերխան, Թաղավարտ գյուղերի մոտակայքով ձգվող լեռնաճյուղերի գագաթները, որոնք ծովի մակերևույթից ունեն 1200-1500 մետր բարձրություն։ Մարտունու շրջանի ընդերքը հարուստ է կրաքարի, բազալտի, մարմարի, գրանիտի, կավի պաշարներով։ Մարմարի պաշարներով հարուստ է Նորշեն, գրանիտի պաշարներով Ննգի, կավի պաշարներով Ննգի ու Ղավախան գյուղերի շրջակայքը։ Շրջանի տարածքում պահպանվել են հայկական պատմաճարտարապետական 353 հուշարձան, որոնցից կանգունը, առավել հնագույնը Ամարասի վանքն է։ Այն գտնվում է Մարտունի քաղաքից ավելի քան 20կմ հարավ-արևմուտք, Մաճկալաշեն գյուղի մոտ, Ամարաս գետի ձախ ափին; Ամարասի վանքը էջմիածնի հասակակիցն է, կառուցվել է IV դարի սկզբին Գրիքոր Լուսավորչի, այնուհետև՝ նրա թոռ Գրիգորիս եպիսկոպոսի կողմից։ Վերջինըս թաղված է Ամարասում։ Շրջանում կա քաղաքային 1 համայնք, գյուղական 35 համայնք և գյուղական 38 բնակավայր։ Գյուղերից առավել խոշորներն են Ճարտարը, Բերդաշենը, Գիշինը, Թաղավարդը, Մաճկալաշենը, Խնուշինակը, Հերհերը, Աշանը, Քերթը։ Շրջանի գյուղատնտեսական հողատարածքները կազմում են 35985,3 հա, այդ թվում վարելահողերը 21324,0 հա։ Մարտունու շրջանը գյուղատնտեսության համար առավել նպաստավոր պայման ունեցող շրջաներից է։

Առողջապահություն[խմբագրել]

2013թ.-ին Հայաստան համահայկական հիմնադրամն ԱՄՆ Արևելյան շրջանի (Նյու Յորք) իր տեղական մարմնի հովանավորությամբ Մարտունի քաղաքում կառուցել է հիվանդանոց[2]։

Հայտնի անձինք[խմբագրել]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]