Տրամաբանություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Փիլիսոփայության մեջ, տրամաբանությունը (հունարեն λογική logikē)[1] մտահանգումների իրավացիության և հստակ պատճառահետևանքային սկզբունքների ֆորմալ սիստեմատիկ ուսումնասիրություն է։ Տրամաբանությունը օգտագործվում է մտավոր գործունեության մեծ մասում, բայց այն ի սկզբանե ուսումնասիրվել է փիլիսոփայության, մաթեմատիկայի, սեմանտիկայի և կոմպյուտերային գիտություն բնագավառներում։ Փիլիսոփայությունում տրամաբանությունը կիրառվում է համարյա բոլոր բնագավառներում՝ անտոլոգիա, էպիստոմոլոգիա, էթիկա, մետաֆիզիկա. Մաթեմատիկայում ճշգրիտ մտահանգումների ուսումնասիրությունն է որոշ ֆորմալ լեզուներում։ Տրամաբանությունը ուսումնասիրվում է նաև Հիմնավորման տեսությունում։[2] Տրամաբանությունը ուսումնասիրվում էր որոշ անտիկ քաղաքակրթություններում, այդ թվում Հնդկաստանում,[3] Չինաստանում[4] և Հունաստանում։ Տրամաբանությունը որպես գիտության ճյուղ հիմնվել է Արիստոտելի կողմից, ով հիմնարար տեղ էր հատկացնում փոլիսոփայությանը։ Տրամաբանության ուսուցումը դասական բազիսային կրթության մաս էր, որը ներառում էր քերականություն և հռետորություն։

Տրամաբանությունը հաճախ բաժանում են երկու մասի՝ ինդուկտիվ մտահանգում և դեդուկտիվ մտահանգում։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. "possessed of reason, intellectual, dialectical, argumentative", also related to λόγος (logos), "word, thought, idea, argument, account, reason, or principle" (Liddell & Scott 1999; Online Etymology Dictionary 2001).
  2. (1983) Advances in Argumentation Theory and Research։ Southern Illinois University Press։ ISBN 978-0809310500։ 
  3. For example, Nyaya (syllogistic recursion) dates back 1900 years.
  4. Mohists and the school of Names date back at 2200 years.