Ջոն ֆոն Նոյման

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ջոն ֆոն Նոյման
John von Neumann
JohnvonNeumann-LosAlamos.gif
Ծնվել էդեկտեմբերի 28, 1903(1903-12-28)[1][2][3][4][5][6][7][8]
Բուդապեշտ, Հունգարիա[9]
Մահացել էփետրվարի 8, 1957(1957-02-08)[9][3][4][5][7][8] (53 տարեկանում)
Walter Reed Army Medical Center, Վաշինգտոն, Կոլումբիայի շրջան, ԱՄՆ[10][11]
բնական մահով
ԳերեզմանՓրինսթոնի գերեզմանատուն
Բնակության վայր(եր)ԱՄՆ
ՔաղաքացիությունFlag of Hungary.svg Հունգարիա
ԱՄՆ[12]
Ավստրո-Հունգարիա[13]
Ազգությունաշկենազի, հունգարացիներ և հրեա
Դավանանքհրաժարում կաթոլիկությունից
Մասնագիտությունմաթեմատիկոս, համակարգչային գիտնական, քիմիկոս, ֆիզիկոս, ճարտարագետ, գյուտարար, տնտեսագետ, միջուկային ֆիզիկոս և համալսարանի պրոֆեսոր
Հաստատություն(ներ)Փրինսթոնի համալսարան, Հումբոլդտի համալսարան և United States Atomic Energy Commission?[12]
Գործունեության ոլորտֆունկցիոնալ վերլուծություն, գործաղեկավարների տեսություն, մաթեմատիկա և ֆիզիկոս
ԱնդամակցությունԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա[12], Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Ամերիկական փիլիսոփայական ընկերություն[14] և Նիդեռլանդական արվեստների և գիտությունների թագավորական ակադեմիա
Ալմա մատերՑյուրիխի տեխնիկական բարձրագույն դպրոց, Բուդապեշտի համալսարան և Գյոթինգենի համալսարան
Տիրապետում է լեզուներինֆրանսերեն, գերմաներեն, լատիներեն, հին հունարեն, հունգարերեն և անգլերեն[2]
Գիտական ղեկավարԼիպոտ Ֆեյեր
Եղել է գիտական ղեկավարDonald B. Gillies? և Maurice Pryce?
ՊարգևներԱզատության նախագահական շքանշան Carl-Gustaf Rossby Research Medal? Bôcher Memorial Prize?[15] Էնրիկո Ֆերմի պարգև Գիբսի լեկցիա Ամերիկայի ֆիզիկայի ակադեմիայի անդամ Սիլիմանյան դասախոսություն և Էկոնոմետրիկ միության անդամ
Ամուսին(ներ)Կլարա Դան ֆոն Նոյման
Երեխա(ներ)Մարինա Ուայթմեն
John von Neumann Վիքիպահեստում

Ջոն ֆոն Նոյման, անգլ.՝ John von Neumann, գերմ.՝ Johann von Neumann, ծնունդով՝ Յանոշ Լայոշ Նոյման (հունգ.՝ Neumann János Lajos, դեկտեմբերի 28, 1903(1903-12-28)[1][2][3][4][5][6][7][8], Բուդապեշտ, Հունգարիա[9] - փետրվարի 8, 1957(1957-02-08)[9][3][4][5][7][8], Walter Reed Army Medical Center, Վաշինգտոն, Կոլումբիայի շրջան, ԱՄՆ[10][11]), ծագումով հունգար ամերիկացի մաթեմատիկոս, ֆիզիկոս։ ԱՄՆ-ի ազգային ԳԱ անդամ (1937)։ Առավել հայտնի է որպես համակարգիչների ժամանակակից ճարտարապետության նախահայր (այսպես կոչված ֆոն Նոյմանի ճարտարապետություն), քվանտային մեխանիկայում օպերատորների տեսության կիրառմամբ, ինչպես նաև որպես Մանհեթենի նախագծի մասնակից և խաղերի տեսության ու վանդակային ավտոմատների ստեղծող։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է 1903 թ.-ին՝ Բուդապեշտում, հարուստ հրեական ընտանիքում։ 1911 թ.-ին ընդունվել է Լյութերական գիմնազիան։ 1913 թվականին ընտանիքը ստանում է ազնվական տիտղոս և անվան ֆոն նախդիրը։ 30-ական թվականներին ԱՄՆ-ում նրա անունը վերափոխվեց Ջոնի։ 1926 թ. ավարտել է Ցյուրիխի բարձրագույն տեխնիկական դպրոցը, միաժամանակ նաև Բուդապեշտի համալսարանը, որտեղ ստացել է (1926) դոկտորի կոչում։ Դասախոսել է Բեռլինի (1926-1929), Համբուրգի (1929-1930) և Փրինսթոնի (1930-1933) համալսարաններում։ 1933 թվականից՝ Փրինսթոնի հեռանկարային հետազոտությունների ինստիտուտի պրոֆեսոր, 1940 թվականից՝ բանակային և ծովային տարբեր հաստատությունների խորհրդական։ Մասնակցել է առաջին ատոմային ռումբի ստեղծման աշխատանքներին։ Եղել է Ատոմային էներգիայի հանձնաժողովի անդամ (1955 թվականից)։

Հայտնի է որպես ժամանակակից համակարգիչների ճարտարապետության նախահայր, ինչպես նաև Մանհեթենյան նախագծի մասնակից և խաղերի տեսության ստեղծող։ Ջոն Ֆոն Նոյմանը մահացել է ոսկրային քաղցկեղից 1957 թ.-ին։ Աշխատանքները վերաբերում են ֆունկցիոնալ անալիզին և դասական ու քվանտային մեխանիկայում դրա կիրառություններին։ Ուսումնասիրություններ ունի մաթեմատիկական տրամաբանության և տոպոլոգիական խմբերի բնագավառում։ Զբաղվել է խաղերի տեսության հարցերով։ Մեծ ավանդ ունի առաջին ԷՀՄ-երի ստեղծման գործում։ Կարևոր ավանդ ունի քվանտային ֆիզիկայի, քվանտային տրամաբանության, ֆունկցիոնալ վերլուծության, ինֆորմատիկայի, և տնտեսագիտության բնագավառներում։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118770314 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 2,2 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Biografisch Portaal — 2009.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 SNAC — 2010.
  6. 6,0 6,1 Find A Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Indiana Philosophy Ontology Project
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 KNAW Past Members
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 9,5 Нейман Джон фон // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  10. 10,0 10,1 10,2 Нейман Джон фон // Нейман Джон фон / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  11. 11,0 11,1 11,2 Macrae N. John von Neumann: The Scientific Genius Who Pioneered the Modern Computer, Game Theory, Nuclear Deterrence, and Much More — 1992. — P. 380. — ISBN 0-679-41308-1
  12. 12,0 12,1 12,2 http://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/20000935.html
  13. http://www.computerhope.com/people/john_neumann.htm
  14. Notable Names Database — 2002.
  15. http://www.ams.org/profession/prizes-awards/pabrowse?purl=bocher-prize