Չարլզ Սանդերս Պերս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Չարլզ Սանդերս Պերս
Charles Sanders Peirce
Charles Sanders Peirce.jpg
Ծնվել է սեպտեմբերի 10, 1839(1839-09-10)[1][2][3][4][5][6]
Քեմբրիջ, Մասաչուսեթս, ԱՄՆ
Մահացել է ապրիլի 19, 1914(1914-04-19)[2][3][4][5][6] (74 տարեկանում)
Milford, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ
Քաղաքացիություն ԱՄՆ
Դավանանք Եպիսկոպոսյան եկեղեցի
Մասնագիտություն մաթեմատիկոս, փիլիսոփա, տրամաբան, պրագմատիստ, վիճակագրագետ և համալսարանի պրոֆեսոր
Հաստատություն(ներ) Ջոն Հոփկինսի համալսարան
Գործունեության ոլորտ վանդակ, Նշանագիտություն և Տրամաբանություն
Անդամակցություն ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա[7] և Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա
Ալմա մատեր Հարվարդի համալսարան և Harvard School of Engineering and Applied Sciences
Տիրապետում է լեզուներին անգլերեն[1]
Ազդվել է Ջորջ Բերկլի
Պարգևներ Fellow of the American Academy of Arts and Sciences
Ամուսին(ներ) Ջուլիետ Պիրս
Հայր Բենջամին Պիրս
Charles Sanders Peirce Վիքիպահեստում

Պիրս Չարլզ Սանդերս (անգլ.՝ Charles Sanders Peirce, սեպտեմբերի 10, 1839(1839-09-10)[1][2][3][4][5][6], Քեմբրիջ, Մասաչուսեթս, ԱՄՆ - ապրիլի 19, 1914(1914-04-19)[2][3][4][5][6], Milford, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ), ամերիկյան իդեալիստ փիլիսոփա, տրամաբան, մաթեմատիկոս։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դասախոսել է Հարվարդի, Բալթիմորի, Բոստոնի համալսարաններում, եղել Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիայի (1877 թվականից) և Գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ։ Գոյաբանության մեջ Պիրս պլատոնյան օբյեկտիվ իդեալիզմի ոգով պատկերել է կեցության կառուցվածքը կատեգորիաների աստիճանակարգության ձևով (վերացական էություններ, անհատական առարկայական գոյացություններ, մարդկային մտածողության ընդհանուր հասկացություններ։

Գիտության մեթոդաբանության մեջ Պիրս էմպիրիզմի ոգով մշակել է գիտելիքի ձևավորման և նրա հիմնավորվածության ուսմունք, որն անվանել է պրագմատիցիզմ։ Գիտությունը համոզմունքների (belief) մի համակարգ է, որը լուծում է տեսական և գործնական դժվարությունները․ տրամաբանական կշռադատությունը, գիտական հետազոտությունն այդ դժվարությունները հաղթահարելու, կասկածները փարատելու և հաստատ համոզմունքների հասնելու ընթացքն է։

Ըստ նշանավոր «Պիրսի սկզբունքի», գիտական հասկացության բովանդակությունը և առհասարակ մեր գործածած նշանների նշանակությունը կազմում է այն հետևանքների ամբողջությունը, որոնք առաջանում են այդ հասկացության առարկայի գործադրումից, առարկան չունի որևէ ուրիշ, (մետաֆիզիկական) էություն, բացի այդ գործնական հետևանքների ամբողջությունից։

Իմացաբանական մեկնաբանության դեպքում առաջին դրույթը պարունակում է ճանաչողության կենսաբանական-հարմարվողական, երկրորդը՝ ֆենոմենալիստական բացատրության հնարավորություն։ Դրանք այս ուղղությամբ զարգացվեցին Ու․ Ջեմսի պրագմատիզմի փիլիսոփայության մեջ։

Պիրսը մեծ ավանդ է մուծել ժամանակակից տրամաբանության մեջ՝ զարգացրել է տրամաբանության հանրահաշիվը, նրա միջոցներով մեկնաբանել դասական տրամաբանությունը, մշակել է հարաբերությունների տրամաբանությունը, տվել է տրամաբանական գործողությունները մեկի հանգեցնելու գաղափարը և այլն։ Պիրսի սեմիոտիկայի հիմնադիրն է, առանձնապես կարևոր են նրա արդյունքները տրամաբանական իմաստաբանության մեջ։

Հրատարակված աշխատանքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Collected Papers of Charles Sanders Peirce / Eds. C. Hartshorne, P. Weiss (Vol.1-6); A. Burks (Vol.7-8). — Harvard։ Harvard University Press, 1931-1958.
  • Writings of Charles S. Peirce։ A Chronological Edition։ Vol.1-8 / Peirce Edition Project (eds.). — Bloomington։ Indiana University Press, 1982-2010.

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Encyclopædia Britannica
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 SNAC — 2010.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Nationalencyklopedin — 1999.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Indiana Philosophy Ontology Project
  7. NNDB — 2002.

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Брент Дж. Чарльз Сандерс Пирс: Жизнь / Перевод А. Смирнова // Логос. — 2004. — № 3-4 (43). — С. 231—278.
  • Кирющенко В. В. Знак и смысл. — В книге։ Пирс Ч. С. Принципы философии. — СПб., 2001. — 542 с. — ISBN 5-93597-016-3.
  • Кирющенко В. В. Чарльз Сандерс Пирс, или Оса в бутылке. Введение в интеллектуальную историю Америки. — М.։ ИД «Территория будущего», 2008. — 373 с. — ISBN 5-91129-048-0.
  • Кирющенко В. В. Язык и знак в прагматизме. — СПб.։ Издательство ЕУСПб, 2008. — 200 с. — ISBN 978-5-94380-069-6.
  • Мельвиль Ю. К. Конфликт науки и религии в философии Ч. Пирса // Вопросы философии. — 1964. — № 9. — С. 88—98.
  • Мельвиль Ю. К. Философия Ч. С. Пирса. — М., 1964.
  • Мельвиль Ю. К. Чарлз Пирс и прагматизм. — М.։ Издательство МГУ, 1968.
  • Порус В. Н. Чарлз Пирс и современная «философия науки» // Вопросы философии. — 1982. — № 3. — С. 137—144.

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 311 CC-BY-SA-icon-80x15.png