Ալֆրեդ Նորթ Ուայտհեդ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto Info sciences exactes.png
Ալֆրեդ Նորթ Ուայտհեդ
Alfred North Whitehead - cropped.jpg
Ծնվել է փետրվարի 15, 1861({{padleft:1861|4|0}}-{{padleft:2|2|0}}-{{padleft:15|2|0}})[1][2][3][4]
Ռամսգեյթ, Thanet
Մահացել է դեկտեմբերի 30, 1947({{padleft:1947|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:30|2|0}})[1][2][3][4] (86 տարեկանում)
Քեմբրիջ, Միդլսեքս շրջան, Մասաչուսեթս, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Քաղաքացիություն Flag of the United Kingdom.svg Միացյալ Թագավորություն
Մասնագիտություն փիլիսոփա, մաթեմատիկոս և ֆիզիկոս
Հաստատություն(ներ) Հարվարդի համալսարան, Լոնդոնի համալսարանի քոլեջ և Լոնդոնի կայսերական քոլեջ
Անդամակցություն Լոնդոնի թագավորական ընկերություն և Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա
Ալմա մատեր Թրինիթի քոլեջ, Շերբորն դպրոց և Քեմբրիջի համալսարան
Տիրապետում է լեզուներին անգլերեն[1]
Գիտական ղեկավար Էդվարդ Ռաուս
Հայտնի աշակերտներ Ռոբերտ Օպենհեյմեր
Պարգևներ Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ Honorary doctor of the University of St Andrews և Honorary doctor of the Harvard University
Երեխա(ներ) Thomas North Whitehead
Alfred North Whitehead Վիքիպահեստում

Ալֆրեդ Նորթ Ուայտհեդ (անգլ.՝ Alfred North Whitehead, 1861 թվականի փետրվար 15 Ռամսգիտ, Կենտ, Մեծ Բրիտանիա-1947 թվականի դեկտեմբերի 30 Քեմբրիջ, Մասսաչուսեթս, ԱՄՆ), անգլիացի մաթեմատիկոս, տրամաբան և փիլիսոփա։ 1914 թվականից մաթեմատիկայի և մեխանիկայի պրոֆեսոր Քեմբրիջում և Լոնդոնում, 1924– 1937 թվականներին Հարվարդի (ԱՄՆ) համալսարանի փիլիսոփայության պրոֆեսոր, 1931 թվականից Բրիտանական ակադեմիայի անդամ։ Նրան մեծ հռչակ է բերել Ռասեչի հետ գրած «Principia Mathematica» աշխատությունը։ Ուայտհեդի փիլիսոփայական ստեղծագործության մեջ տեղ է գրավում «Պրոցես և ռեալություն» (1929) ծրագրային աշխատությունը։ Պրոցեսի հասկացությունը հաջորդաբար ընդգրկում է կեցության հիմնական ոլորտները՝ բնությունը, հասարակությունը և ճանաչողությունը։ Համաշխարհային պրոցեսի ամեն ինչ ընդգրկող (տիեզերաբանական) հասկացությունն ըմբռնվում է որպես «աստծու փորձ», որը իդեալական օբյեկտները փոխակերպում է ֆիզիկական և սոցիալական իրադարձությունների․ իրադարձության հասկացությունը Ուայտհիդը մեկնաբանում է որպես ժամանակի մեջ ծավալվող նպատակահարմար կարգավորված օրգանիզմ։ Գիտության խնդիրը, ըստ Ուայտհիդի, օրգանիզմների ուսումնասիրությունն է։ Ուայտհիդի օբյեկտիվ իդեալիստական համակարգը հավակնում է հաղթահարելու դուալիզմի բոլոր ձևերը՝ աստված և բնություն, սուբյեկտ և օբյեկտ, պատճառականություն և նպատակահարմարություն ևն։ Պատմության փիլիսոփայության մեջ սոցիալական իրադարձությունները մեկնաբանելով իբրև օրգանիզմներ՝ մի կողմից կենսաբանականացրել է հասարակական կյանքը, մյուս կողմից՝ բացարձակացրել գաղափարների և անհատների դերը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ
  3. 3,0 3,1 Encyclopædia Britannica
  4. 4,0 4,1 SNAC