Ռինդ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Բնակավայր
Ռինդ
Rind glory park.jpg
Փառքի պուրակ Ռինդում
ԵրկիրՀայաստան Հայաստան
ՄարզՎայոց ձորի մարզ
Համայնք Արենի համայնք
ՀամայնքապետՀուսիկ Սահակյան[1]
Մակերես43․88 կմ²
ԲԾՄ1320 մետր
Կլիմայի տեսակբարեխառն-ցամաքային, չոր
Պաշտոնական լեզուհայերեն
Բնակչություն1502 մարդ (2018)[2]
Ազգային կազմհայեր (100%)
Ժամային գոտիUTC+4
Հեռախոսային կոդ+(374)281
Փոստային ինդեքս3613
Փոստային ինդեքսներ3613
##Ռինդ (Հայաստան)
Red pog.png
##Ռինդ (Վայոց ձորի մարզ)
Red pog.png

Ռինդ, գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Վայոց ձորի մարզի Եղեգնաձորի տարածաշրջանում, ծովի մակերևույթից 1320 մ բարձրության վրա, մարզկենտրոնից 25 կմ արևմուտք։

Աշխարհագրական դիրք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռինդը գտնվում է Վարդենիսի լեռնաշղթայի Արփայի հովիտը իջնող լեզվակաձև սարավանդի վրա։

Ներկայումս գյուղի վարչական տարածքը 4388.32 հեկտար է, տնտեսությունների թիվը՝ 432։ Մարզկենտրոնից հեռավորությունը 25 կմ է, մայրուղուց՝ 4 կմ։ Ռինդ գյուղը սահմանակից է Ելփին, Չիվա, Արենի, Աղավնաձոր, Հորս, Թառաթումբ գյուղերին։

Գյուղի տարածքն ընկած է Ելփին գետի ջրահավաք ավազանում։ Ամենամեծ ջրային օբյեկտը Եղեգնալիճն է, որի մակերեսը 2,12 հեկտար է, իսկ հայելու բացարձակ բարձրությունը՝ 1458 մետր։

Վարդենիսի լեռների հրաբխային ապարներում ներծծված ջրերն աղբյուրների տեսքով գյուղի տարածքում դուրս են գալիս լեռների ստորոտներում, որոնք էլ խողովակաշարերով հասնում են գյուղ ու օգտագործվում խմելու և կենցաղային նպատակներով։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռինդ գյուղը հիմնադրվել է 1800 թվականների սկզբներին, Շորգեցի Սիմոնի կողմից, որից հետո այնտեղ են հաստատվել Մելիք Բալին՝ իր եղբայրներ Աղաբաբի և Գրիգորի հետ միասին, Զարգար Թադևոսը և այլ ընտանիքներ։ Բնակչության մի մասի նախնիները 1828 թվականին գաղթել են Խոյի և Սալմաստի գյուղերից։ 1967 թվականին սողանքի պատճառով հին գյուղատեղին ապաբնակեցվեց, բնակիչները տեղափոխվեցին 3 կմ արևմուտք և «Թափ» հանդամասում հիմնեցին ներկայիս գյուղը։

Ենթադրվում է, որ Ռինդը պատմիչ Ստեփանոս Օրբելյանի (13-րդ դար) հիշատակած Ըռեղի գյուղն է[3]։

Գյուղից 1 կմ հյուսիս-արևմուտք գտնվող Ջնդրաղաջի սարահարթը նորագույն շրջանում հայտնի է որպես հայ-թուրքական բազմաթիվ կռիվների մարտադաշտ։ Նշանակալի է 1919 թվականի նոյեմբերի 29-ի մեծ կռիվը, որտեղ Աղավնաձորի ու Ռինդի դասակները և աշխարհազորը ջաղջախեցին և Ջնդրաղաջու դիրքերից դուրս շպրտեցին Խալին բեյի գլխավորությամբ Չիվայով դեպի Ռինդ և Աղավնաձոր արշավող Շարուրի թուրք հրոսակներին[4]։

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռինդ գյուղի մշտական բնակչության թիվը 2018 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ կազմում է 1502 մարդ[5]։ Գյուղը հիմնադրման պահից բնակեցված է բացառապես հայերով[6], որոնց նախնիների մի մասը 1828 թվականին եկել է Պարսկահայաստանի Խոյի և Սալմաստի շրջաններից[3]։ Ռինդի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում` ստորև.

Տարի Բնակչություն
1873 228 մարդ [7]
1897 426 մարդ [7]
1926 776 մարդ [7]
1939 1014 մարդ [7]
1959 1121 մարդ [7]
1970 1279 մարդ [8]
1979 1353 մարդ [8]
1989 1510 մարդ [8]
2001 1444 մարդ [8]
2011 1397 մարդ [9]
2018 1502 մարդ [2]


Շինություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուղի տարածքում պահպանվել են XII-XIII դարի եկեղեցու մնացորդներ, մատուռներ, XIII-XIV դարի խաչքարեր։ Գյուղն ունի միջնակարգ դպրոց, մշակույթի տուն, մանկապարտեզ, փոստ, բուժկետ[10]։

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խաղողի այգի Ռինդ գյուղում

Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, հացահատիկի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։ Բուսաբուծությունից զարգացած է հատկապես խաղողագործությունը և դեղձի արտադրությունը։

2009 թ-ից Ռինդ գյուղի տարածքում գործում է «Զորահ» գինեգործական ընկերությունը։ 2012 թ-ին այդ ընկերության արտադրած Zorah Karasi Areni Noir գինին Բլումբերգ հեղինակավոր հանդեսի կողմից ճանաչվել է աշխարհի 10 լավագույն գինիներից մեկը[11]։

Հայաստանի տեղական ինքնակառավարման համակարգի ձևավորման 17-ամյակի կապակցությամբ անցկացված «Տարվա լավագույն համայնք-2013» մրցանակաբաշխությունում Ռինդը ճանաչվել է լավագույն գյուղական համայնք[12]։

Մշակույթ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուղի մշակույթի տանը գործում է պարի խմբակ։

2012 թ-ից յուրաքանչյուր տարվա հոկտեմբերին նշվում է գյուղի հիմնադրման օրը[13]։

Պատմամշակութային կառույցներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուղի հյուսիս-արևելյան հատվածում է գտնվում հին հայկական Ուլգյուր բնակատեղին, որտեղ ծնվել է մանրանկարիչ, ճարտարապետ Մոմիկը։ Վերին Ուլգյուրում պահպանվել են 12-14-րդ դարերի խաչքարեր, գերեզմաններ և Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցու հիմնապատերը[14]։

Բնակավայրից 1 կմ հյուսիս-արևմուտք գտնվում է Ջնդրաղաչի պրիզմայաձև հարթակը, որը պաշտվել է որպես սրբատեղի։ Այս բարձունքում զուգորդվում են քրիստոնեական և նախաքրիստոնեական հուշարձանները։ Ջնդրաղաչ սրբավայրում կան երկու մենհիրներ, իսկ հարթակի դեր է կատարում միջնադարյան տապանաքարը[15]։ 2006 թվականին ՀՀ կառավարության N1905 որոշմամբ սրբավայրի մատուռի անունը հաստատվել է որպես «Ջնդրախաչ»[16]։

Գյուղում կառուցվում է եկեղեցի[17]։ Գյուղի կենտրոնում է գտնվում փառքի պուրակը, որտեղ կանգնեցված է Հայրենական մեծ պատերազմի անհայտ զինվորի հուշարձանը, Արցախյան ազատամարտի և Մեծ Եղեռնի զոհերի հիշատակի խաչքարերը[18]։ Կառուցվող եկեղեցու հարևանությամբ է գտնվում աղբյուր-հուշարձան։

Հայտնի անձինք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Համայնապատկեր Ռինդից

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Արենի համայնքի ղեկավար և ավագանի
  2. 2,0 2,1 https://www.armstat.am/file/article/marzer_2018_34.pdf
  3. 3,0 3,1 «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան», հտ. 4, էջ 445
  4. Աշոտ Սիմոնյան, Վայոց ձոր։ 20-րդ դարի քառուղիներում (1914-1921), Երևան, 2011թ, 728 էջ։ ISBN 978-9939-9015-4-1.
  5. «Վայոց ձորի մարզը թվերով, 2018» 
  6. Զավեն Կորկոտյան, «Խորհրդային Հայաստանի բնակչությունը վերջին հարյուրամյակում (1831-1931)»
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան (հայ.)Երևանի պետական համալսարան, 1986. — հատոր 4. — էջ 445.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 Հայաստանի Հանրապետության բնակավայրերի բառարան (հայ.)Երևան: 2008. — 184 p.
  9. Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքները (հայ.)
  10. «Ռինդ համայնքի մասին տեղեկություն Վայոց ձորի մարզպետարանի պաշտոնական կայքից»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ օգոստոսի 8-ին։ Վերցված է 2013 թ․ հոկտեմբերի 23 
  11. Top 10 Wines of 2012
  12. Էջմիածինն ու Ռինդը` Տարվա լավագույն համայնքներ - 2013
  13. Վարչապետն այցելել է Վայոց ձորի մարզի Ռինդ համայնք, 2014
  14. «Վայոց ձոր, Ուլգյուր»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2017-06-12-ին։ Վերցված է 2016-09-01 
  15. «Մեծամոր. Կեսդարյա պեղումների տարեգրություն։ ՀՀ Մշակույթի նախարարություն, «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրերի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ»։ 2015 
  16. «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆ ՈՐՈՇՈՒՄ 21 դեկտեմբերի 2006 թվականի N 1905-Ն» 
  17. Վայոց ձորի մարզի Ռինդ գյուղը 2016թ.-ին եկեղեցի կունենա(չաշխատող հղում)
  18. «Հայոց Մեծ եղեռնի նահատակների հիշատակին կանգնեցված խաչքարի օրհնություն Ռինդ համայնքում»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 10-ին։ Վերցված է 2016 թ․ սեպտեմբերի 13 
  19. Տ. Աբրահամ արքեպիսկոպոս Մկրտչյան

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]