Շառլ Ազնավուր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Շառլ Ազնավուր
2014.06.23. Charles Aznavour Fot Mariusz Kubik 03.jpg
Հիմնական տվյալներ
Բնօրինակ անուն Charles Aznavour
Ի ծնե անուն Շահնուր, Վաղինակ Ազնավուրյան
Ծնվել է մայիսի 22, 1924(1924-05-22)[1][2][3][4][5]
Փարիզ, Ֆրանսիա[1]
Երկիր Flag of France.svg Ֆրանսիա
Flag of Armenia.svg Հայաստան
Flag of Switzerland.svg Շվեյցարիա
Մահացել է հոկտեմբերի 1, 2018(2018-10-01)[6][7][5] (94 տարեկանում)
Մուրիես[6][8]
Ժանրեր փոփ երաժշտություն, շանսոն[9] և ջազ
Մասնագիտություն երգիչ
Գործիքներ վոկալ
Գործունեություն 1936–2018
Լեյբլ EMI
MusArm Records, Barclay, Polydor, MGM
Կայք aznavourfoundation.org

Շառլ Ազնավուր (իսկական անունը՝ Շահնուր Վաղինակ Ազնավուրեան, մայիսի 22, 1924(1924-05-22)[1][2][3][4][5], Փարիզ, Ֆրանսիա[1] - հոկտեմբերի 1, 2018(2018-10-01)[6][7][5], Մուրիես[6][8]), ֆրանսահայ նշանավոր երգիչ, երգահան, բանաստեղծ, գրող, կինոդերասան և հասարակական գործիչ։ 2009 թվականի մայիսից Շվեյցարիայում Հայաստանի դեսպանն էր և Ժնևի ՄԱԿ-ի գրասենյակում և այլ միջազգային կազմակերպություններում Հայաստանի մշտական ներկայացուցիչը[10]:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մանկություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շառլ Ազնավուրը ծնվել է 1924 թվականի մայիսի 22-ին Փարիզի Սեն Ժերմեն դե Պրե թաղամասում, հայ գաղթականներ Միշա և Քնար Ազնավուրյանների ընտանիքում, ծննդյան անունը՝ Շահնուր[11] Վաղինակ Ազնավուրյան[12]: Ազնավուրի հայրը ծնվել էր Ախալցխայում[13][14], արմատներով Էրզրումից էր, իսկ մայրը՝ Քնար Բաղդասարյանը, Իզմիրից էր[15], Հայոց ցեղասպանության ականատես փրկվածներից[16]: Շառլի հայրը երիտասարդ տարիներին ապրել էր Թբիլիսիում, ուր աշխատանքի համար տեղափոխվել էր նրա ընտանիքը (Շառլի պապը Թբիլիսիի գլխավոր կառավարչի անձնական խոհարարն էր)[17]: Հետագայում Ֆրանսիա տեղափոխվելուց հետո Միշա Ազնավուրյանը երգում էր ռեստորաններում, մինչ կհիմներ իր սեփական կովկասյան ռեստորանը՝ կոչելով այն Le Caucase («Կովկաս»)։

Միսաք Մանուշյանը՝ Ֆրանսիական դիմադրության շարժման առաջնորդը, ով մահապատժի ենթարկվեց ֆաշիստների կողմից 1944 թվականին, Ազնավուրյանների տան մշտական հյուրն էր, և Ազնավուրյաններն աջակցում էին նրան և կնոջը՝ Մելինեին, երբ նրանք թաքնվում էին։ Իր կնոջ հետ միասին, ով դերասանուհի էր, Միշան ծանոթացրեց Շառլին թատրոնի աշխարհի հետ վաղ տարիքից։ Շառլը թողեց դպրոցը 9 տարեկանում՝ արդեն տարված լինելով արտիստի կյանքով։ Նա սկսեց հանդես գալ այդ ժամանակից և շուտով վերցրեց «Ազնավուր» բեմական անվանումը։ 1940-ական թվականներին Պիեռ Ռոշի հետ հանդես եկավ Կաբարեում։ Առաջին երգը՝ «Ես խմել եմ» (1944), Ժորժ Ուլմերի կատարմամբ, արժանացել է «Տարվա ձայնապնակ» մրցանակին, սակայն Ազնավուր-կատարողին հանդիսատեսը երկար ժամանակ չէր ընդունում։ Շառլի աստեղային ժամը եկավ 1946 թվականին, երբ Էդիթ Պիաֆը, լսելով նրա երգեցողությունը, պայմանավորվեց տանել նրան իր հետ Ֆրանսիայում և ԱՄՆ-ում շրջագայությունների[18]:

Համաշխարհային հռչակ է ստացել 1956 թվականին, Փարիզի «Օլիմպիա» դահլիճում հաջող ելույթից հետո։ «Ֆրանսիան ազնավուրացված է»,- գրել է ֆրանսիական մամուլը։

Aquote1.png Դուք կնվաճեք աշխարհը, որովհետև կարողանում եք հուզել։ Aquote2.png

1974 թ. Ազնավուրը մեծ հաջողություն ունեցավ Մեծ Բրիտանիայում, երբ նրա «Նա» երգը չորս շաբաթվա ընթացքում գլխավորում էր հիթ-շքերթը: Հազարից ավելի երգի հեղինակ է (մի մասը՝ երգահան Ժորժ Կառվարենցի հեղինակցությամբ), այդ թվում՝ բազմաթիվ միջազգային հիթերի՝ «Մաման», «Բոհեմը», «Դեռ երեկ», «Երիտասարդություն», «Պետք է գիտնալ», «Նա», «Երկու կիթառ», «Ինչպես ասում են», «Հավերժական սեր», «Ավե Մարիա» և այլն։ Դրանց կատարողներից են՝ Էդիթ Պիաֆը, Լայզա Մինելլին, Մստիսլավ Ռոստրոպովիչը, Պլասիդո Դոմինգոն, Խուլիո Իգլեսիասը, Շերը, Ջո Դասենը, Ռեյ Չարլզը և այլք։ Ցայսօր վաճառվել է Ազնավուրի շուրջ հարյուր միլիոն ձայնապնակ։ Ամերիկյան «Թայմ» հանդեսի հարցման համաձայն Ազնավուրը ճանաչվել է «Դարի արվեստագետ»՝ 149 հազար ձայնով։ Արժանացել է Հայաստանի և Ֆրանսիայի բարձրագույն պետական պարգևներին, «Պատվո սեզարի» (1997)։

Նկարահանվել է կինոյում՝ «Գլուխը պատին» (1958), «Կրակե՛ք դաշնակահարի վրա» (1960), «Սատանան և տասը պատվիրանները» (1962), «Արարատ» (2002) և այլն։ Ազնավուրը հպարտանում էր իր հայկական ծագմամբ, մշտապես սատար էր կանգնում Հայաստանին։ Հայկական թեմաներով են նրա «Քեզ համար, Հայաստան», «Նրանք ընկան» (Ցեղասպանության վաթսունամյակին), «Ինքնակենսագրություն», «Քնքուշ Հայաստան» երգերը։ Դստեր՝ Սեդա Ազնավուրի հետ հայերեն կատարել է Սայաթ-Նովայի «Աշխարհումս» երգը։ 1988 թվականի սպիտակյան ավերիչ երկրաշարժից անմիջապես հետո հիմնադրել է «Ազնավուրը Հայաստանին» բարեգործական հիմնադրամը։ 2017 թ. Շառլ Ազնավուրն ու նրա որդի Նիկոլան ստեղծեցին «Ազնավուր» հիմնադրամը, որի նպատակն է շարունակել կրթական, սոցիալական և մշակութային ծրագրերի նախագծումն ու իրականացումը: «Ազնավուր» հիմնադրամի առաջին նախագիծը Երևանում «Ազնավուր» կենտրոնի ստեղծումն է:

Հայաստանի մշտական դեսպանն էր ՅՈւՆԵՍԿՕ-ում։ 1964, 1996, 2006 և 2014 թվականներին համերգներ է տվել Հայաստանում։ Գյումրիում կանգնեցված է Ազնավուրի արձանը, նրա անունով է կոչվում Երևանի հրապարակներից մեկը։

2009 թվականի մայիսի 4-ին Հայաստանի նախագահի հրամանագրով նշանակվել էր Ժնևի ՄԱԿ-ի գրասենյակում և այլ միջազգային կազմակերպություններում Հայաստանի մշտական ներկայացուցիչ[19]: 2009 թվականի մայիսի 5-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով համատեղության կարգով նշանակվել է Շվեյցարիայի Համադաշնությունում Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ և լիազոր դեսպան[20]:

2011 թվականից սկսվեց Ազնավուրի նոր համաշխարհային շրջագայությունը՝ Aznavour en Toute Intimité խորագրով։ Նույն թվականին թողարկված նոր՝ "Aznavour toujours" ալբոմը Ֆրանսիայի և Բելգիայի հիթ-շքերթներում զբաղեցրեց 4-րդ հորիզոնականը։[21]

Aquote1.png Երբ ռադիոընդունիչի կոճակը կսեղմեմ և հեռու-հեռուներեն կլսեմ Ազնավուրի երգերը, միտքես կըսեմ. «Ապրիս, եղբա'յր, դուն ալ հաղթեցիր, դուն մեծ ու տոկուն հայ մըն ես...»: Aquote2.png


2018 թ. հոկտեմբերի 1-ին Ազնավուրը մահացավ իր տանը: Հոկտեմբերի 5-ին Ազնավուրի հիշատակին ազգային տուրք մատուցվեց Փարիզի «Լես Ինվալիդես» ռազմական համալիրում, երկրի նախագահ Էմանուել Մակրոնի մասնակցությամբ, որը նրան անվանեց «Ֆրանսիայի ամենակարեւոր դեմքերից մեկը»:

Aquote1.png Շառլ Ազնավուրը մեզ ապրեցրել է իր երգերով։ Հայկական ծագում ունեցող ներգաղթյալի որդին պետություն էր պետության մեջ, հայրենիք՝ հայրենիքի մեջ։
- Էմանուել Մակրոն, Հոկտեմբերի 5, 2018թ․
Aquote2.png


Հրաժեշտի արարողությանը ներկա էին Ֆրանսիայի վարչապետ Էդուարդ Ֆիլիպը, նախկին նախագահներ Նիկոլա Սարկոզին եւ Ֆրանսուա Օլանդը, ինչպես նաեւ ՀՀ նախագահ Արմեն Սարգսյանը, ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը եւ նրանց կանայք, Ամենայն հայոց կաթողիկոսը:

Ազնավուրը հուղարկավորվէլ է Մոնֆոր Լամորի համայնքում գտնվող 12-րդ դարի վանքի տարածքում[22][23]։

Անձնական կյանք և մշակութային ազդեցություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ազնավուրը ամուսնացել է երեք անգամ. առաջին անգամ տասնյոթամյա Միշելին Ռյուգելի հետ (1946 թվականի մարտի 16), երկրորդ անգամ Էվելին Պլեսիսի հետ (1955 թվականի հոկտեմբերի 28) և երրորդ անգամ շվեդուհի Ուլլա Տորսելի հետ (1967 թվականի հունվարի 11)։ Այս ամուսնությունների արդյունքում ունեցել է 5 երեխա՝ Սեդան, [24] Պատրիկը, Կատյան, Միշան և Նիկոլան։ Լրատվամիջոցներում շրջանառվող «Շառլ» անունով զավակ չունի Ազնավուրը, դա ապատեղեկատվություն է։

1990 թվականին նա գրող-ռեժիսոր Մայքլ Ֆինի Կալանին առաջարկեց անդրադառնալ իր կյանքին հեռուստատեսային My Riviera շարքում, որի նկարահանումները տեղի ունեցան Հարավային Ֆրանսիայի Պորտ Գրիմո վայրում գտնվող Ազնավուրի տանը։ Նա բնակվում էր Սբ. Սյուլպիսում, Վո, Շվեյցարիա։

Նրա երաժշտականությունը և փառքը արտերկրում առկա է փոփ մշակույթի շատ այլ ոլորտներում ևս։ Ազնավուրի անունը ընկած է Յոշիյուկի Տոմինոյի 1979 թվականի մեխա անիմե Mobile Suit Gundam սերիալի Char Aznable հերոսի անվան հիմքում։ Նրա "Parce Que Tu Crois" երգը նմուշօրինակ է եղել հիփ-հոփ պրոդյուսեր Dr. Dre-ի "What's the Difference" երգի համար (մասնակցությամբ Էմինեմի և Xzibit-ի) 2001 թվականի ալբոմից։ Ազնավուրի անունը հիշատակվում է The Psychedelic Furs անգլիական ռոք խմբի "Sister Europe" («Քույր Եվրոպա») երգում ("The radio upon the floor/ is stupid, it plays Aznavour" «Ռադիոն հատակին է/Հիմարություն է, նա Ազնավուր է երգում»)։

Ազնավուրը հաճախ էր կատակում իր ֆիզիկական թերությունների վերաբերյալ, հատկապես իր առանձնահատկության՝ կարճ հասակի, որը կազմում է 160 սմ (5 ֆտ 3 դյ)։

Մոմավառություն Ազնավուրի հիշատակին Ազնավուրի հրապարակում, Երևան

Ֆիլմեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1rightarrow.png  Տե՛ս նաև Շառլ Ազնավուրի ֆիլմագրություն 

Ալբոմներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ջեզեբել
  • Ֆետր տոպե
  • Կյանքովս
  • Մյուզիք հոլլի բրավոները
  • Այդպես է
  • Ես արդեն ինձ տեսնում էի
  • Պետք է գիտենալ
  • Ով
  • Մամա
  • Դեռ երեկ-65
  • Բոհեմ
  • Քեզ սիրել
  • Սիրո դեմքերը
  • Ահա դու վերադառնում ես
  • Չտեսա ժամանակն ինչպես անցավ
  • Ինքնակենսագրություն
  • Առաջին պար
  • Շառլը երգում է Ազնավուր և Դիմեյ
  • Դու և ես
  • Ազնավուր-92
  • Խմում եմ
  • Համբուրիր ինձ
  • Ազնավուր 2000
  • Էականը
  • Լինել
  • Իմ սերերը
  • Պիեռ Ռոշ/Շառլ Ազնավուր
  • Առավել կապույտ
  • 20 ոսկե երգ
  • 40 ոսկե երգ
  • Համագումարների պալատի մենահամերգ 87 (լիակատար)
  • Օլիմպիա 1978
  • Համագումարների պալատի 97/98
  • Համագումարների պալատի 2000
  • Կենդանի Օլիմպիայում
  • Ազնավուր/Մինելլի

DAD-ներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ազնավուր/Մինելլի, Համագումարների պալատում-1994
  • Ազնավուրը համագումարների պալատում-2000
  • Շառլ Ազնավուրը Կարնեգի հոլում
  • Քեզ համար, Հայաստան
  • Կենդանի համագումարների պալատում-1997/1998
  • Օլիմպիա - 1968, 1972, 1978, 1980

Շառլ Ազնավուրը հայերեն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրքեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Սեր սրտի չափով (բանաստեղծություններ), Ե., Հայաստան, 1968, 126 էջ: Ֆրանսերենից թարգմ.՝ Աբրահամ Ալիքյան: Բովանդակությունը՝ Ա. Ալիքյան: Ազնավուր տաղանդ; Ինձ տվեցին; Քաղաքը; Օ, կյանք, օ, կյանք; Թե դաշնամուր ունենայի; Պոկեր; Տուր մեզ այսօր; Մի մանուկ; Ոսկե հասկ; Պետք է գիտենալ; Երբ ինձ մոտ ես գալիս... հոգիս; Բոհեմը; Իզաբել; Հոգուս մեղմ լույսում; Ուզում ես դու; Մեր ցնորքների պալատը; Գեղեցիկ աղջիկներ իմ թաղի; Այս դաշնամուրը օրհնյալ; Պարզ է սիրում եմ քեզ; Սեր սրտի չափով; Ալելույա; Մաման; Երկու կիթառ:
  • Ազնավուրը Ազնավուրի մասին, թարգմ.՝ Ս. Բուրսալյան, Երևան: Հայաստան, 1976, 255 էջ:
  • Անցած օրեր: Հուշեր, թարգմ. Համլետ Գասպարյան, Երևան : «Տիգրան Մեծ» հրատարակչություն, 2004, 356 էջ:
  • Շառլ Ազնավուր, Երգեր Սամվել Գասպարյանի թարգմանությամբ, Նվիրվում է Ազնավուրի 80-ամյակին, Երևան, Արեգ, 2005:
  • Ազնավուրը հայերեն, թարգմ.՝ Պերճ Թյուրաբյան, Երևան, Ա. հ., 2009, 50 էջ:

Մամուլ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պարգևներ և ճանաչում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118651331 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 SNAC — 2010.
  3. 3,0 3,1 Internet Broadway Database — 2000.
  4. 4,0 4,1 Discogs — 2000.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 filmportal.de
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 Charles Aznavour est décédé à l'âge de 94 ansRTL, 2018.
  7. 7,0 7,1 7,2 Who's who in France
  8. 8,0 8,1 8,2 Charles Aznavour vient de mourir à 94 ans, il avait choisi Mouriès pour y faire son petit paradis provençalFrance 3 Provence-Alpes, 2018.
  9. http://www.mp3million.com/download/Charles%20Aznavour/Sus%20Canciones%20CD1
  10. «Շառլ Ազնավուրը նշանակվել է դեսպան»։ 2009 մայիսի 6։ Վերցված է 2010 փետրվարի 11 
  11. Also spelled Chahnour; see Hovannisian Richard G. (2007)։ The Armenian Genocide: Cultural and Ethical Legacies։ New Brunswick, N.J.: Transaction Publishers։ էջ 215։ ISBN 9781412835923 
  12. Official biography
  13. Charles Aznavour. Biography
  14. Embassy of the Republic of Armenia in Switzerland, Portrait de S.E. Charles Aznavour
  15. «Biodata»։ Billetnet.fr։ Վերցված է 2011 թ․ մայիսի 1 
  16. AZNAVOUR CHARLES (1924- ), Encyclopedia Universalis
  17. Tallmer Jerry (սեպտեմբերի 19, 2006)։ «Au revoir from Aznavour, adventurer with guts»։ The Villager 
  18. «Charles Aznavour»։ RFI Musique։ December 2008։ Վերցված է փետրվարի 10, 2011 
  19. Շ. Ազնավուրին Ժնևի ՄԱԿ-ի գրասենյակում և այլ միջազգային կազմակերպություններում Հայաստանի Հանրապետության մշտական ներկայացուցիչ նշանակելու մասին
  20. Շ. Ազնավուրին Շվեյցարիայի Համադաշնությունում Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ և լիազոր դեսպան նշանակելու մասին
  21. Aznavour toujours, Ultratop
  22. «Հայտնի են դարձել Շառլ Ազնավուրի՝ Փարիզում կայանալիք հրաժեշտի արարողության մանրամասները»։ tert.am 
  23. «Շանսոնյեին կհուղարկավորեն Փարիզից ոչ հեռու՝ XII դարի վանքում. ԶԼՄ-ներ»։ www.shantnews.am։ 02.10.2018 
  24. «Charles Aznavour» (ֆրանսերեն)։ 2018-10-14 
  25. «Edison Award Official Site, 2008»։ Edisonaward.nl։ Վերցված է 2011 թ․ մայիսի 1 
  26. «Delegation of Armenia to UNESCO»։ Erc.unesco.org։ Վերցված է 2011 թ․ մայիսի 1 
  27. ORDRE DE LA LEGION D'HONNEUR Décret du 28 mars 1997 portant promotion et nomination, https://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000000199827, վերցված է 2018-10-05 
  28. ORDRE DE LA LEGION D'HONNEUR Décret du 28 mars 1997 portant promotion et nomination, https://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000000199827, վերցված է 2018-10-05 
  29. Décret du 31 décembre 2003 portant promotion, https://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000000610092, վերցված է 2018-10-05 
  30. Décret du 14 novembre 2000 portant promotion et nomination, https://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000000402014, վերցված է 2018-10-05 
  31. «Charles Aznavour and Kirk Kerkorian National Heroes of Armenia»։ Panarmenian.net։ մայիսի 28, 2004։ Վերցված է 2011 թ․ մայիսի 1 
  32. Charles Aznavour receives Order of Canada honours in Quebec City
  33. «Aznavour to receive MIDEM award, PanArmenian.net, 15.01.2009»։ Panarmenian.net։ հունվարի 15, 2009։ Վերցված է 2011 թ․ մայիսի 1 
  34. Շառլ Ազնավուրը այցելել է ԼՂՀ
  35. «Citation»։ National Order of Quebec 
  36. «Charles Aznavour awarded for contributing to Russian-French ties»։ Vestnik Kavkaza։ օգոստոսի 27, 2010։ Վերցված է 2014 թ․ հունիսի 8 
  37. «Շառլ Ազնավուրն արժանացավ «Հայակ» մրցանակաբաշխության Ռուբեն Մամուլյանի անվան հատուկ մրցանակին»։ Արմենպրես։ մայիսի 13, 2014։ Վերցված է 2014 թ․ հունիսի 8 
  38. «Հոլիվուդում բացվել է Ազնավուրի անվանական աստղը (ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ)»։ armedia.am (հայերեն)։ Վերցված է 2017-08-26 
  39. «Annonce des remises de décoration «Printemps 2018», le 29 avril 2018 | Ambassade du Japon en France»։ www.fr.emb-japan.go.jp (ֆրանսերեն)։ Վերցված է 2018-10-05 


Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախորդող
Զոհրաբ Մնացականյան
Ժնևի ՄԱԿ-ի գրասենյակում և այլ միջազգային կազմակերպություններում Հայաստանի Հանրապետության մշտական ներկայացուցի
Շառլ Ազնավուր

2009 թ. մայիսի 4-ից
Հաջորդող
ներկայումս պաշտոնավարում է
Նախորդող
Զոհրաբ Մնացականյան
Շվեյցարիայի Համադաշնությունում Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ և լիազոր դեսպան
Շառլ Ազնավուր

2009 թ. մայիսի 5-ից
Հաջորդող
ներկայումս պաշտոնավարում է