Հաշմանդամների տուն (Փարիզ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Հաշմանդամների տուն
Hôtel des Invalides - 20150801 16h09 (10630).jpg
Տեսակ շինությունների համալիր
Երկիր Royal Standard of the King of France.svg Ֆրանսիա[1][2]
Տեղագրություն Invalides[2]
Կազմված է The Invalides
Հիմնադրված է 1671
Պատվիրող Լյուդովիկոս XIV
Կոորդինատներ: 48°51′18″ հս․ լ. 2°18′45″ ավ. ե. / 48.85500° հս․. լ. 2.31250° ավ. ե. / 48.85500; 2.31250
Կայք invalides.org
Հաշմանդամների տուն (Փարիզ)ը գտնվում է Ֆրանսիաում
Հաշմանդամների տուն (Փարիզ)
Հաշմանդամների տուն (Փարիզ)ը գտնվում է Աշխարհում
Հաշմանդամների տուն (Փարիզ)

Հաշմանդամների տուն[3] (ֆր.՝ Hôtel des Invalides), կառուցվել է Լյուդովիկոս XIV-ի օրոք՝ որպես կացարան և հիվանդանոց ծեր և հաշմանդամ դարձած զինվորականների համար։ Գտնվում է Փարիզի պատմական մասի ամենակենտրոնում, ներկայում այս շենքում Ֆրանսիական ռազմական թանգարանն է (Musée de l'Armée)։ Այստեղ են գտնվում նաև Նապոլեոն Բոնապարտի և այլ նշանավոր ֆրանսիացի ռազմական գործիչների դամբարանները։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լյուդովիկոս XIV թագավորը, ինչպես իր նախորդները՝ Հենրի II-ը, Հենրի III-ը, Հենրի IV-ը, ցանկանում էր օգնություն տրամադրել իր բանակի հաշմանդամ զինվորներին, որպեսզի «նրանք, ովքեր վտանգել են իրենց կյանքը և չեն խնայել իրենց արյունը ի պաշտպանություն միապետության (…) անցկացնեն իրեն կյանքի մնացյալ օրերը հանգստության մեջ» ասվում է 1670 թվականի մարտի 12-ի հրովարտակում: 1670 թվականի Լյուդովիկոս XIV թագավորը նախաձեռնում է մի նախագիծ, որի համաձայն պետք է կառուցվեր տուն և հիվանդանոց ծեր և տկար նախկին զինվորների համար: Հաշմանդամների տան ճարտարապետը Լիբերալ Բրուանն էր: Ընտրված վայրը արվարձանային հարթավայր Գրենելն էր: Երբ 1676 թվականին ավարտվում է այս ընդարձակ նախագծի իրականացումը, շինության դիմացի գետը 196 մ էր, և համալիրում կար տասնհինգ պուրակ, որոնցից ամենամեծը Պատվո պուրակն էր` նախատեսված ռազմական շքերթների համար: Հետագայում վետերանների համար մատուռի կարիք զգացվեց: Ժյուլ Արդուեն-Մանսարը օգնում է արդեն ծերացած Բրուանին, և մատուռի կառուցումն ավարտվում է 1679 թվականին: Այս մատուռը հայտնի է Սուրբ Լուի տաճար անվամբ:

Հաշմանդամների տունը Ֆրանսիայի պատմության կարևորագույն իրադարձությունների վայրն է եղել` շնորհիվ իր տեղակայման: 1789 թվականի հուլիսի 14-ին փարիզցի ջարդարարները գրոհում են Հաշմանդամների տունը, գրավում են նկուղները, որտեղ պահվում էին թնդանոթներ և հրացաններ: Նույն օրը` ավելի ուշ, նրանք գրավում են Բաստիլը: 1840 թվականին մեծ ծիսակատարությամբ Հաշմանդամների տանը թաղվում է Նապոլեոնը:

1894 թվականին Գենշտաբում հայտնաբերվում է խիստ գաղտնի փաստաթուղթ, որը Փարիզում փոխանցվել էր գերմանական ուժերին: Գրության մեջ ճանաչում են կապիտան Ալֆրեդ Դրեյֆուսի ձեռագիրը, և դատարանը նրան ցմահ ազատազրկման է դատապարտում: 1894 թվականի դեկտեմբերին նրան հրապարակայնորեն նվաստացնում են Հաշմանդմաների տան գլխավոր մասնաշենքի առաջ: Սակայն 1906 թվականին դատարանը արդարացնում է նրան, և նույն թվականին Հաշմանդամների տան պուրակներից մեկում տեղի է ունենում նրա ազատ արձակման արարողությունը: Դրեյֆուսը վերադառնում է ծառայության, նրան տալիս են մայորի կոչում, սակայն բանտում ձեռք բերած առողջական խնդիրների պատճառով նա հրաժարական է տալիս:

Մինչ 20-րդ դարի առաջին կեսերը շենքն օգտագործվում էր որպես ծերանոց և հիվանդանոց վետերանների համար: 1872 թվականին շինության ներսում տեղադրվում է Հրետանու թանգարանը (ֆր.՝ musée d'artillerie), իսկ 1896 թվականին` Ռազմական պատմական թանգարանը (ֆր.՝ musée historique des armées) : 1905 թվականին երկու շինությունները միացվում են և վերանվանվում Ռազմական թանգարան (ֆր.՝ musée de l'armée): Միևնույն ժամանակ վետերանները տեղափոխվում են Փարիզից դուրս` դեպի ավելի փոքր կենտրոններ:

1872 թվականից հետո Հաշմանդամների տանն ապրելու համար պարտադիր պայման դարձավ, որ վետերանները քսան և ավելի տարիներ զինվորական ծառայություն մատուցած լինեն: Սրա նպատակն այն էր, որ կրճատվեր վետերանների քանակը, քանի որ շինությունն այլևս չէր բավականացնում: Ժամանակակից համալիրն այժմ կարող է ապահովել մոտ հարյուր տարեց կամ անաշխատունակ նախկին զինվորների:

2018 թվականի հոկտեմբերի 4-ին Հաշմանդամների տանը տեղի է ունեցել ֆրանսահայ աշխարհահռչակ շանսոնյե և դերասան Շառլ Ազնավուրի հրաժեշտի հոգեհանգստյան արարողությունը[4]:

Ճարտարապետություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հաշմանդամների տան տաճարն ու հանրահայտ գմբեթը Բրյոթյոյ պողոտայի կողմից

Սենայի ափից և Ալեքսանդր III-ի կամրջից դեպի Հաշմանդամների տուն տանում է Հաշմանդամների էսպլանդան՝ 500 × 250 մ հսկա հրապարակը, որը ստեղծվել է 17-րդ դարի սկզբին Ռոբեր դե Կոտի կողմից՝ լայն սիզամարգերով և ծառաշարքերով: Շնորհիվ էսպլանդայի՝ տեսարան է բացվում դեպի Հաշմանդամների տան ընդարձակ (196 մ) ճակատամասը: Առջևում դրված են մի շարք հնամենի ֆրանսիական և ռազմաավարային թնդանոթներ Բանակի թանգարանից: Ճակատամուտքը զարդարում է ձիու վրա նստած Լյուդովիկոս XIV-ի հարթաքանդակը: Կենտրոնական բակը կազմված է հինգ բակերից: Գլխավոր մուտքի դիմաց վեր է խոյանում Սուրբ Լյուդովիկոսի տաճարը (cathédrale Saint-Louis-des-Invalidesկլասիցիզմի ճարտարապետության օրինակներից մեկը:

Տաճարի գմբեթը

Տաճարի ճակատը սիմետրիկ է և ներառում է քառակուսի ու շրջանակ: Ճակատի կենտրոնական մասը դուրս է ցցված և առաջին հարկում շեշտադրված են դորիական սյուները, իսկ երկրորդում՝ կորնթականով, ինչպես նաև սյունաշար-ճակտոնով և Կուստուի և Կուազևոյի՝ Սուրբ Լյուդովիկոս IX-ին և Կառլ Մեծին նվիրված արձաններով:

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. base Mériméeministère de la Culture.
  2. 2,0 2,1 ArchINFORM
  3. 6. Традиционные названия Парижа // Рекомендации по русской передаче названий внутригородских объектов Франции / Сост. К. Т. Бойко; Ред. Л. П. Сандалова. — М.: ЦНИИГАиК, 1989. — С. 16. — 27 с. — 890 экз.
  4. «Փարիզում վերջին հրաժեշտն են տալիս Շառլ Ազնավուրին»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան (հայերեն)։ Վերցված է 2018-10-05