Վենեսուելայի տնտեսություն
Ենթակատեգորիա | Հարավային Ամերիկայի տնտեսություն, Լատինական Ամերիկայի տնտեսություն ![]() | |
---|---|---|
Երկիր | Վենեսուելա ![]() | |
Վայր | Վենեսուելա ![]() | |
Անվանական ՀՆԱ | 482 359 318 767,703 ԱՄՆ դոլար ![]() | |
Մեկ շնչի հաշվով անվանական ՀՆԱ | 15 692 ԱՄՆ դոլար ![]() | |
ՀՆԱ (ԳՀ) | 543 891 068 685 միջազգային դոլար ![]() | |
Մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ ԳՀ | 17 694,202 միջազգային դոլար ![]() | |
Իրական ՀՆԱ-ի աճի տեմպ | −18 տոկոս ![]() | |
Ընդհանուր պահուստներ | 9 794 062 064 ԱՄՆ դոլար ![]() | |
Unemployment rate | 35,5 տոկոս ![]() | |
Գնաճի մակարդակ | 1 698 844,2 տոկոս ![]() |
Վենեսուելայի տնտեսություն, նավթարդյունաբերության վրա հիմնված տնտեսություն է[1][2]։ Վենեսուելան աշխարհում նավթի 25-րդ խոշորագույն արտադրողն է և ՕՊԵԿ-ի 8-րդ անդամը։ Վենեսուելան նաև արտադրում և արտահանում է ծանր արդյունաբերության արտադրանք, ինչպիսիք են պողպատը, ալյումինը և ցեմենտը։ Այլ նշանավոր արտադրություններ ներառում են էլեկտրոնիկա և ավտոմեքենաներ, ինչպես նաև խմիչքներ և սննդամթերք։
Վենեսուելայում գյուղատնտեսությունը կազմում է ՀՆԱ-ի մոտավորապես 4,7%-ը, աշխատուժի 7,3%-ը և Վենեսուելայի հողատարածքի առնվազն մեկ չորրորդը[1]։ Վենեսուելան արտահանում է բրինձ, եգիպտացորեն, ձուկ, արևադարձային մրգեր, սուրճ, խոզի և տավարի միս։
Վենեսուելան ունի մոտ 14,3 տրլն ԱՄՆ դոլարի[3] բնական պաշարներ և ինքնաբավ չէ գյուղատնտեսության շատ ոլորտներում։ Արտահանումը կազմել է ՀՆԱ-ի 16,7%-ը, իսկ նավթամթերքը՝ այդ արտահանման մոտ 95%-ը[4]։
1920-ական թվականներից ի վեր Վենեսուելան եղել է ռանտյե պետություն, որն առաջարկում է նավթը որպես իր հիմնական արտահանումը[5]։ 1950-ական թվականներից մինչև 1980-ական թվականների սկիզբը Վենեսուելայի տնտեսությունը կայուն աճ ապրեց, ազգը վայելում էր Լատինական Ամերիկայի ամենաբարձր կենսամակարդակը։ Իրավիճակը փոխվեց, երբ 1980-ական թվականներին նավթի գները փլուզվեցին։ Բոլիվարական հեղափոխությունից հետո 2002 թվականին կիսով չափ փակվեց PDVSA հսկա կորպորացիան՝ ազատելով իր 20000 հոգանոց այլախոհ մասնագիտական մարդկային կապիտալի մեծ մասը և 2003 թվականին սահմանեց խիստ արժութային հսկողություն՝ փորձելով կանխել կապիտալի արտահոսքը[6]։ Նավթի արդյունահանումը և արտահանումը, արժույթի մի շարք կտրուկ արժեզրկումներ տեղի ունեցան[7]։
Գների վերահսկողությունը և բազմաթիվ գյուղատնտեսական հողատարածքների և արդյունաբերության տարբեր ճյուղերի օտարումը կառավարության քաղաքականությունն է, ինչպես նաև ողջամիտ «պաշտոնական» փոխարժեքով արտարժույթի ցանկացած մուտքի գրեթե ամբողջական սառեցում։ Սրանք հանգեցրել են Վենեսուելայում լուրջ դեֆիցիտների և բոլոր սովորական ապրանքների, ներառյալ սննդի, ջրի, կենցաղային ապրանքների, պահեստամասերի, գործիքների և բժշկական պարագաների գների կտրուկ բարձրացմանը՝ ստիպելով շատ արտադրողների կամ կրճատել արտադրությունը կամ փակել, շատերը, ի վերջո, լքել են երկիրը, ինչպես դա եղել է մի քանի տեխնոլոգիական ընկերությունների և ավտոմեքենա արտադրողների մեծ մասի դեպքում[8][9]։
Վենեսուելայի տնտեսությունը 2013 թվականից գտնվում է ընդհանուր տնտեսական կոլապսի վիճակում[10]։ 2015 թվականին Վենեսուելան ուներ ավելի քան 100% գնաճ՝ ամենաբարձրն աշխարհում և ամենաբարձրն այդ ժամանակ երկրի պատմության մեջ[27]: Անկախ աղբյուրների համաձայն՝ 2018 թվականի վերջում այդ ցուցանիշն աճել է մինչև 80,000%, Վենեսուելան շրջվել է դեպի հիպերինֆլյացիան[11], մինչդեռ աղքատության մակարդակը կազմել է բնակչության գրեթե 90 տոկոսը[12]։ 2017 թվականի նոյեմբերի 14-ին վարկային վարկանիշային գործակալությունները հայտարարեցին, որ Վենեսուելան դեֆոլտի մեջ է իր պարտքերի վճարման հարցում, իսկ Standard & Poor's-ը Վենեսուելան դասակարգեց որպես «ընտրովի դեֆոլտ»[13][14][15]։
ԱՄՆ եղել է Վենեսուելայի կարևորագույն առևտրային գործընկերը՝ չնայած երկու երկրների միջև լարված հարաբերություններին։ Վենեսուելա ամերիկյան արտահանումը ներառում է մեքենաներ, գյուղատնտեսական ապրանքներ, բժշկական գործիքներ և մեքենաներ։ Վենեսուելան ԱՄՆ արտասահմանյան նավթ մատակարարող առաջատար չորս երկրներից մեկն է։
Վենեսուելայում ներկայացված են մոտ 500 ամերիկյան ընկերություններ[16]։ Վենեսուելայի կենտրոնական բանկի տվյալներով՝ 1998-2008 թվականներին կառավարությունը ստացել է շուրջ 325 միլիարդ ԱՄՆ դոլար նավթի արդյունահանման և ընդհանրապես արտահանման միջոցով[16]։
Միջազգային էներգետիկ գործակալության տվյալներով (2015 թվականի օգոստոսի դրությամբ) օրական 2,4 միլիոն բարելի արդյունահանումը ԱՄՆ-ին մատակարարում էր 500 հազար բարել։ 2022 թվականին Transparencia Venezuela-ի կողմից հրապարակված զեկույցը գնահատում է, որ երկրում անօրինական գործունեությունը կազմում է նրա ՀՆԱ-ի մոտ 21%-ը[17][18][19]։
Պատմություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]1922–1959 թվականներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Այն բանից հետո, երբ 1922 թվականին Վենեսուելայում նավթ հայտնաբերվեց Մարակայբոյի գործադուլի ժամանակ, Վենեսուելայի ղեկավար Խուան Վիսենտե Գոմեսը թույլ տվեց ամերիկյան նավթային ընկերություններին գրել Վենեսուելայի նավթի մասին օրենքը[20]։ 1943 թվականին Նյու Ջերսիի Ստանդարտ Օյլը Վենեսուելայում ընդունեց նոր համաձայնագիր՝ հիմնված 50–50 սկզբունքի վրա[21]։ Բանակցություններ են վարվել 1945 թվականին, երբ հեղաշրջումից հետո իշխանության բերվեց ձախակողմյան կառավարությունը, որի մեջ մտնում էր Խուան Պաբլո Պերես Ալֆոնսոն։
1950-1980 թվականներին Վենեսուելայի տնտեսությունը, որը խթանում էր նավթի բարձր գները, ամենաուժեղ և բարգավաճներից մեկն էր Հարավային Ամերիկայում։ Այդ ժամանակահատվածում շարունակական աճը գրավել է բազմաթիվ ներգաղթյալների։
1958 թվականին նոր կառավարությունը մշակեց միջազգային նավթային կարտելի ծրագիր, որը հետո դարձավ ՕՊԵԿ[22]։
1952-1958 թվականներին Պերես Խիմենեսի ղեկավարման ժամանակ Վենեսուելան ՀՆԱ-ի զգալի աճ էր գրանցել, այնպես որ 1950-ական թվականների վերջին Վենեսուելայի մեկ շնչի հաշվով իրական ՀՆԱ-ն գրեթե հասել էր Իռլանդիայի կամ Արևմտյան Գերմանիայի ՀՆԱ-ին։ Չնայած, Արևմտյան Գերմանիան դեռ վերականգնվում էր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ գերմանական ենթակառուցվածքների ոչնչացումից հետո։
1950 թվականին Վենեսուելան մեկ շնչի հաշվով աշխարհի 4-րդ ամենահարուստ պետությունն էր[23]։ Նախագահ Ռոմուլո Բետանկուրը (1959-1964) 1958-1959 թվականներին ժառանգեց հսկայական ներքին և արտաքին պարտքեր, որոնք առաջացել էին անխռով պետական ծախսերի պատճառով։ Նրան հաջողվեց հավասարակշռել Վենեսուելայի պետական բյուջեն և նախաձեռնել ագրարային բարեփոխումներ[24]։
1960–1990 թվականներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8e/Caracazo_looting_1.png/220px-Caracazo_looting_1.png)
1960-1970-ական թվականներին ուժեղ նավթային հատվածի շնորհիվ Վենեսուելայի կառավարությունները կարողացան պահպանել սոցիալական ներդաշնակությունը՝ բավականին մեծ գումարներ ծախսելով հանրային ծրագրերի վրա, ներառյալ առողջապահությունը, կրթությունը, տրանսպորտը և սննդի սուբսիդիաները։ Այս պայմաններից հսկայական օգուտ քաղեցին գրագիտության և բարեկեցության ծրագրերը[25]։ Կառլոս Անդրես Պերեսի առաջին պաշտոնավարումը 1974-1979 թվականներին շահեց 1970-ականների էներգետիկ ճգնաժամից՝ եռապատկելով պետական ծախսերի գումարը և ազգայնացնելով նավթային արդյունաբերությունը[26][27][28]։ Նա նաև զգալիորեն ավելացրեց պետական պարտքը, ազգայնացրեց երկաթի արդյունաբերությունը, ստեղծեց նոր պետական ընկերություններ, ազգայնացրեց կենտրոնական բանկը և նրա խորհուրդը փոխարինեց կառավարության անդամներով՝ արդյունքում վերացնելով բանկի անկախությունը։ Նրա կառավարությանը նաև թույլատրվել է սահմանել նվազագույն աշխատավարձի և աշխատավարձերի առաջին բարձրացումը Ազգային Կոնգրեսի կողմից հաստատված ակտով։ Պերեսը մեղադրվում էր շատ մեծ պետական ծախսերի և անօրինությունների մեջ[27]։ Վենեսուելայի արտաքին պարտքը 1972 թվականի 2 միլիարդ դոլարից 1982 թվականին հասել է 33 միլիարդ դոլարի[28]։
Վենեսուելայի տնտեսական իրավիճակը փոխվեց, երբ նավթի գները փլուզվեցին 1980-ական թվականներին։ Լուիս Հերերա Կամպինսն ընտրվեց հենց այն ժամանակ, երբ նավթի գները փլուզվեցին, նրա պաշտոնավարման ընթացքում տնտեսությունը ցնցումներ ապրեց[29][30]։ Տնտեսությունը կրճատվեց, գնաճի մակարդակը (սպառողական գների գնաճ) բարձրացավ՝ 1982-1986 թվականը մնալով 6-12%[31][32]։ Հերերայի կողմից գնաճը նվազեցնելու և պետական ծախսերի ավելացումը հակադարձելու համար իրականացվող քաղաքականությունը արդյունավետ չէին, ինչի արդյունքում 1983 թվականին Վենեսուելայի ընդհանուր ընտրություններում ընտրվեց Խայմե Լուսինչին[29][30]։ Լուսինչիի վարչակազմը շարունակեց արտարժույթի վերահսկողությունը և չափից ավելի ծախսերը, մինչդեռ նավթի գները շարունակում էին նվազել[33]։ Լուսինչին կենտրոնացրել էր ազգի միջոցները օտարերկրյա պարտապանների վճարման վրա՝ 1985-1988 թվականներին ուղարկելով 15 միլիարդ դոլար միջազգային վարկատուներին՝ մնացած 32 միլիարդ դոլար պարտքը հոգալու համար[34]։ Նրա նախագահության ավարտին հասարակությունը սկսեց տուժել ուռճացված գներից և հիմնական ապրանքների պակասից[34]։
Կառլոս Անդրես Պերեսը 1988 թվականի Վենեսուելայի համընդհանուր ընտրությունների համար իր քարոզարշավը հիմնեց իր առաջին նախագահական շրջանի առատության ժառանգության վրա[35] and initially rejected liberalization policies.[36] և ի սկզբանե մերժեց ազատականացման քաղաքականությունը[35][36][37]։ Վենեսուելայի միջազգային պահուստները կազմում էին ընդամենը 300 միլիոն ԱՄՆ դոլար Պերեսի՝ նախագահի պաշտոնում ընտրվելու պահին։
Պերեսը հայտարարեց տեխնոկրատական կաբինետի և տնտեսական քաղաքականության մի խումբ՝ մակրոտնտեսական անհավասարակշռությունները շտկելու համար, որը հայտնի է որպես El Gran Viraje (Մեծ շրջադարձ), որը քննադատողների կողմից կոչվում է El Paquetazo Económico (The Economic Package): Քաղաքականությունների թվում կար վառելիքի սուբսիդավորման նվազեցումը և հասարակական տրանսպորտի ուղեվարձի բարձրացումը երեսուն տոկոսով ( 16 վենեսուելական բոլիվարներ կամ 0,4 ԱՄՆ դոլար)[38][39][40]։ Աճը պետք է իրականացվեր 1989 թվականի մարտի 1-ին, սակայն ավտոբուսի վարորդները որոշեցին թանկացում կիրառել փետրվարի 27-ին՝ Վենեսուելայում վարձատրության օրվանից մեկ օր առաջ։ Ի պատասխան՝ բողոքի ցույցեր և անկարգություններ սկսվեցին 1989 թվականի փետրվարի 27-ի առավոտյան Գուարենասում՝ Կարակասի մերձակայքում[41]։ Բողոքի ակցիաները և անկարգությունները արագորեն տարածվեցին մայրաքաղաքում և երկրի այլ քաղաքներում[27][36][37][42][43][44]։
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/CANTV_old_logo.svg/220px-CANTV_old_logo.svg.png)
1991 թվականի վերջին, որպես տնտեսական բարեփոխումների մաս, Կառլոս Անդրես Պերեսի վարչակազմը վաճառեց երեք բանկ, նավաշինարան, երկու շաքարի գործարան, ավիաընկերություն, հեռախոսային ընկերություն և բջջային կապի ցանց՝ ստանալով ընդհանուր 2,287 միլիոն ԱՄՆ դոլար[45]։ CANTV հեռահաղորդակցական ընկերությունը 1885 մլն ԱՄՆ դոլարով վաճառվեց ամերիկյան AT&T International, General Telephone Electronic և վենեսուելական Electricidad de Caracas և Banco Mercantil կոնսորցիումին։ Սեփականաշնորհումը վերջ դրեց հեռահաղորդակցության գծով Վենեսուելայի մենաշնորհին և գերազանցեց նույնիսկ ամենալավատեսական կանխատեսումները՝ բազային գնից ավելի քան 1000 միլիոն ԱՄՆ դոլարով և 500 միլիոն ԱՄՆ դոլարով ավելի, քան մրցակցային խմբի առաջարկած հայտը[46]։
Տարեվերջին գնաճը 1989-ի 84%-ից իջել էր մինչև 31%[32]։ Վենեսուելայի միջազգային պահուստներն այժմ կազմում էին 14,000 միլիոն ԱՄՆ դոլար, իսկ տնտեսական աճը 9% էր՝ ամենամեծը Լատինական Ամերիկայում այդ ժամանակ[45][47][48][49]։
Նավթի արտահանումից չափազանց մեծ կախվածությունը և քայքայված քաղաքական համակարգը, առանց կողմերի քաղաքականության համաձայնության, պատճառ դարձան բազմաթիվ խնդիրների[50]։ 1990-ականների կեսերին Վենեսուելան նախագահ Ռաֆայել Կալդերայի օրոք գրանցեց տարեկան 50-60% գնաճ 1993-1997 թվականներին, երբ երկիրը տառապում էր բանկային ճգնաժամից։ 1998 թվականին տնտեսական ճգնաժամն ավելի էր խորացել։ Մեկ շնչին բաժին ընկնող ՀՆԱ-ն նույն մակարդակին էր, ինչ 1963 թվականին՝ մեկ երրորդով իջնելով 1978 թվականին, իսկ միջին աշխատավարձի 1978 թվականի մակարդակի մեկ երրորդն էր[51]։
1999–2013
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ուգո Չավեսը նախագահ ընտրվեց 1998 թվականի դեկտեմբերին և ստանձնեց պաշտոնը 1999 թվականի փետրվարին։ Չավեսը կիրառեց տնտեսական քաղաքականություն, որն ավելի սոցիալ-դեմոկրատական էր, քան իր նախորդները՝ օգտագործելով պոպուլիստական մոտեցումներ նավթային ֆոնդերի հետ, ինչը Վենեսուելայի տնտեսությունն ավելի կախված էր դարձնում նավթի բարձր գներից[31]։
Չավեսի նախագահության առաջին չորս տարիներին տնտեսությունը սկզբում աճեց (1999–2001), այնուհետև 2001–2003 թվականներին կրճատվեց մինչև 1997 թվականի ՀՆԱ-ի մակարդակը։ Սկզբում տնտեսական անկումը պայմանավորված էր նավթի ցածր գներով, սակայն դա տեղի ունեցավ 2002 թվականի հեղաշրջման փորձի և 2002-2003 թվականների համընդհանուր գործադուլի հետ կապված թոհուբոհով։ Անկման մյուս գործոններն էին կապիտալի արտահոսքը երկրից և օտարերկրյա ներդրողների դժկամությունը։ 1998 թվականին ՀՆԱ-ն 50,0 տրիլիոն բոլիվար էր։ Այնուամենայնիվ, ՀՆԱ-ն վերադարձավ 50,1 տրիլիոն բոլիվար՝ 2004 թվականին և բարձրացավ մինչև 66,1 տրիլիոն բոլիվար 2007 թվականին.[52]:
Ռեցեսիայի վատթարագույն տարիներին (2002–2003) ամենաշատ տուժած ոլորտները եղել են շինարարությունը (−55,9%), նավթը (−26,5%), առևտուրը (−23,6%) և արտադրությունը (−22,5%)։ Նավթային հատվածի անկումը պայմանավորված էր 2002 թվականին հաստատված ՕՊԵԿ-ի քվոտային պահպանմամբ և 2002-2003 թվականներին PdVSA-ի գլխավորած համընդհանուր գործադուլի ժամանակ արտահանման դադարեցմամբ[53]։ 2002 թվականին տնտեսության ոչ նավթային հատվածը կրճատվել է 6,5%-ով։ Բոլիվարը, որը 1980-ականների վերջից տուժել էր լուրջ գնաճից և արժեզրկումից միջազգային չափանիշներին համապատասխան[54] շարունակեց թուլանալ։
Սպառողական գների ինդեքսով չափված գնաճի մակարդակը 1998 թվականին կազմել է 35,8%, 2001 թվականին իջնելով մինչև 12,5% նվազագույնը և 2003 թվականին հասնելով 31,1%-ի։ Պատմականորեն ամենաբարձր տարեկան գնաճը եղել է 100% 1996 թվականին։ Փորձելով ամրապնդել կառավարության միջազգային պահուստների նվազող մակարդակը և մեղմել նավթարդյունաբերության աշխատանքի դադարեցման բացասական ազդեցությունը ֆինանսական համակարգի վրա, Ֆինանսների նախարարությունը և Կենտրոնական բանկը դադարեցրել են արտարժույթի առևտուրը 2003 թվականի հունվարի 23-ին։ Փետրվարի 6-ին կառավարությունը ստեղծեց CADIVI արժույթի վերահսկման խորհուրդ, որը պատասխանատու է արտարժույթի ընթացակարգերը վարելու համար։ Խորհուրդը ԱՄՆ դոլարի փոխարժեքը սահմանել է 1596 բոլիվար 1 դոլարի դիմաց գնումների համար և 1600՝ դոլարի դիմաց վաճառքի համար։
Վենեսուելայում բնակարանային շուկան զգալիորեն կրճատվել է, երբ կառուցապատողները խուսափում էին Վենեսուելայից, քանի որ հսկայական թվով ընկերությունների սեփականությունը օտարվել էր կառավարության կողմից[55]։ Ըստ The Heritage Foundation-ի և The Wall Street Journal-ի՝ Վենեսուելան ուներ ամենաթույլ սեփականության իրավունքն աշխարհում՝ ստանալով ընդամենը 5.0 միավոր 100 սանդղակով, ընդ որում՝ օտարումը առանց փոխհատուցման սովորական է[56]։ Բնակարանների պակասն այնքան զգալի է, որ 2007 թվականին մի խումբ գաղթականներ գրավեցին Centro Financiero Confinanzas-ը՝ տնտեսական կենտրոնը, որը պետք է խորհրդանշեր Վենեսուելայի աճող տնտեսությունը[57]։
Վենեսուելայի տնտեսությունը 2010 թվականի առաջին երեք ամիսներին 2009 թվականի նույն ժամանակահատվածի համեմատ կրճատվել է 5,8%-ով, իսկ Լատինական Ամերիկայում գնաճի ամենաբարձր ցուցանիշն ուներ 30,5%[58] Նախագահ Չավեսը լավատեսություն հայտնեց, որ Վենեսուելան դուրս կգա ռեցեսիայից[58], չնայած Արժույթի միջազգային հիմնադրամի (ԱՄՀ) կանխատեսումներին, որոնք ցույց էին տալիս, որ Վենեսուելան կլիներ տարածաշրջանի միակ երկիրը, որը կմնար այդ տարի ռեցեսիայի մեջ[58]։ ԱՄՀ-ն Վենեսուելայի տնտեսական վերականգնումը որակեց որպես «ուշացած և թույլ»՝ համեմատած տարածաշրջանի այլ երկրների հետ[59]։ 2013 թվականի սկզբին Չավեսի մահից հետո Վենեսուելայի տնտեսությունը շարունակեց անկում ապրել[60]։
2013-մինչ օրս
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/56/Marcha_hacia_el_Palacio_de_Justicia_de_Maracaibo_-_Venezuela_16.jpg/220px-Marcha_hacia_el_Palacio_de_Justicia_de_Maracaibo_-_Venezuela_16.jpg)
Ըստ 2013 թվականի աղքատության ինդեքսի՝ Վենեսուելան զբաղեցրել է առաջին տեղը աշխարհում՝ աղքատության ամենաբարձր ցուցանիշով[61][62]։ Միջազգային ֆինանսական կորպորացիան Վենեսուելան դասել է ամենացածր երկրների շարքը՝ բիզնես վարելու առումով՝ 180-րդը 185 երկրներից իր Doing Business 2013 զեկույցի համար, որտեղ ներդրողների պաշտպանությունն ու հարկերը վատագույն վարկանիշն ունեն[63][64]։ 2013 թվականի սկզբին արժույթն արժեզրկվեց Վենեսուելայում աճող պակասի պատճառով[65]։ Պակասությունները ներառում էին անհրաժեշտ ապրանքներ, ինչպիսիք են զուգարանի թուղթը, կաթը և ալյուրը[66]։ Պակասությունները ազդեցին նաև Վենեսուելայի առողջապահության վրա, և Կարակասի համալսարանի բժշկական հիվանդանոցը դադարեցրեց վիրահատությունները՝ 2014 թվականին պաշարների բացակայության պատճառով[67]։ Բոլիվարիայի կառավարության քաղաքականությունը դժվարացրեց նաև դեղերի և բժշկական այլ պարագաների ներմուծումը[68]։ Նման բարդությունների պատճառով մահացության ցուցանիշն աճեց[69][70]։
2014 թվականին Վենեսուելան մտավ տնտեսական անկման փուլ, որի արդյունքում ՀՆԱ-ի աճը նվազեց մինչև −3,0%[71]։ Վենեսուելան երկրորդ տարին անընդմեջ հայտնվել է աղքատության ինդեքսի առաջին տեղում[72]։ The Economist-ն ասում է, որ Վենեսուելան «հավանաբար աշխարհի ամենավատ կառավարվող տնտեսությունն է»։ Citibank-ը կարծում էր, որ «տնտեսությունը բարելավման քիչ հեռանկար ունի», և որ Վենեսուելայի տնտեսության վիճակը «աղետալի» էր[73]։ Միջազգային ֆինանսական կորպորացիայի և Համաշխարհային բանկի Doing Business 2014 զեկույցը Վենեսուելային դասակարգել է մեկ միավորով ցածր նախորդ տարվա համեմատ, այնուհետև՝ 181-ը՝ 185-ից[74]։ Ըստ Heritage Foundation-ի՝ 2014 թվականին Վենեսուելան 175-րդն է 178 երկրների մեջ տնտեսական ազատության մասով՝ դասակարգելով այն որպես «բռնադատված» տնտեսություն՝ համաձայն հիմնադրամի պաշտպանած սկզբունքների[75][76]։
Ըստ Foreign Policy-ի, Վենեսուելան իր բազային եկամտաբերության ինդեքսով աշխարհում վերջինն էր՝ շնորհիվ ցածր եկամտաբերության, որ ներդրողները ստանում են Վենեսուելայում ներդրումներ կատարելիս[77]։
Շատ ընկերություններ, ինչպիսիք են Տոյոտա-ն, Ford Motor Co.-ն, General Motors Company-ն, Air Canada-ն, Air Europa-ն, American Airlines-ը, Copa Airlines-ը, TAME-ը, TAP Airlines-ը և United Airlines-ը դադարեցրել են գործունեությունը երկրում արտարժույթի բացակայության պատճառով[78][79][80][81][82]։ Վենեսուելան նման օտարերկրյա ընկերություններին միլիարդավոր դոլարների պարտք ունի[83]։ Վենեսուելան նաև ապամոնտաժել է CADIVI կառավարական մարմինը, որը պատասխանատու է արժույթի փոխանակման համար։ CADIVI-ն հայտնի էր մասնավոր հատվածից փողեր պահելու համար և կասկածվում էր, որ նա կոռումպացված է[84]։
Վենեսուելան կրկին գլխավորել է թշվառության ինդեքսը՝ համաձայն Համաշխարհային բանկի 2015 թվականին[85][86]։ ԱՄՀ-ն 2015-ի հոկտեմբերին կանխատեսել էր 159% գնաճ 2015-ի համար՝ ամենաբարձր ցուցանիշը Վենեսուելայի պատմության մեջ և ամենաբարձր ցուցանիշն աշխարհում, և որ տնտեսությունը կնվազեր 10% [27][11][87]։ Վենեսուելայի կենտրոնական բանկի փաստաթղթերի համաձայն՝ 2015 թվականը երկիրն ավարտեց 270% գնաճով և 70% ապրանքների պակասուրդով[88][89]։
Նախագահ Նիկոլաս Մադուրոն վերակազմավորեց իր տնտեսական կաբինետը 2016 թվականին՝ հիմնականում ձախակողմյան վենեսուելացի գիտնականներից բաղկացած խմբի հետ[90]։ Ըստ Bank of America-ի ներդրումային ստորաբաժանման մասնագետ Մերիլ Լինչի՝ ակնկալվում էր, որ Մադուրոյի նոր կաբինետը կխստացնի արժույթի և գների վերահսկողությունը երկրում[90]։ Արժույթի միջազգային հիմնադրամի Լատինական Ամերիկայի դեպարտամենտի ղեկավար Ալեխանդրո Վերները հայտարարել է, որ Վենեսուելայի կենտրոնական բանկի հրապարակած 2015 թվականի տվյալները ճշգրիտ չեն, և 2015 թվականին Վենեսուելայի գնաճը կազմել է 275%։ ԱՄՀ-ի և Bank of America-ի կողմից կանխատեսվող գնաճի այլ ցուցանիշները եղել են 720%[91][92] և 1000% 2016 թվականին[93][94]։ Վերլուծաբանները կարծում են, որ Վենեսուելայի կառավարությունը շահարկում է տնտեսական վիճակագրությունը, հատկապես այն պատճառով, որ նրանք համապատասխան հաշվետվություն չեն ներկայացրել 2014 թվականի վերջից[93]։ Ըստ Ջոնս Հոփկինսի համալսարանի տնտեսագետ Սթիվ Հանկեի, Վենեսուելայի կենտրոնական բանկը հետաձգեց վիճակագրության հրապարակումը և ստեց թվերի մասին, ինչպես դա անում էր ԽՍՀՄ-ը, ընդ որում Հանկեն ասում էր, որ Վենեսուելայի տնտեսական տվյալները դիտարկելու համար պետք է օգտագործել ստի գործակիցը[95]։
Մինչև 2016 թվականը լրատվամիջոցներն ասում էին, որ Վենեսուելան տնտեսական կոլապս է ապրում[96][97], երբ ԱՄՀ-ն ասում էր, որ ակնկալում է, որ այն կհասնի 500% գնաճի և ՀՆԱ-ի 10% անկման[98]։ 2016 թվականի դեկտեմբերին ամսական գնաճը գերազանցեց 50 տոկոսը 30-րդ օրն անընդմեջ, ինչը նշանակում է, որ Վենեսուելայի տնտեսությունը պաշտոնապես հիպերինֆլյացիա էր ապրում՝ դարձնելով այն 57-րդ երկիրը, որն ավելացվել է Հանկե-Կրուս համաշխարհային հիպերինֆլյացիայի աղյուսակում[99]։
2017 թվականի օգոստոսի 25-ին զեկուցվեց, որ Վենեսուելայի դեմ ԱՄՆ նոր պատժամիջոցները չեն արգելում երկրի գործող ոչ պետական պարտատոմսերի առևտուրը, ընդ որում պատժամիջոցները ներառում են սահմանափակումներ, որոնք նպատակ ունեն արգելափակել կառավարության՝ իրեն ֆինանսավորելու հնարավորությունը[100]։
2018 թվականի հունվարի 26-ին կառավարությունը դադարեցրեց պաշտպանված, սուբսիդավորվող ֆիքսված փոխարժեքի մեխանիզմը, որը խիստ գերագնահատված էր մոլեգնող գնաճի արդյունքում[101]։ Ազգային ժողովը (ընդդիմության գլխավորությամբ) ասաց, որ 2017 թվականին գնաճը գերազանցել է 4000%-ը, ինչին համաձայն են նաև այլ անկախ տնտեսագետներ[102]։ Փետրվարին կառավարությունը գործարկեց նավթով ապահովված կրիպտոարժույթ, որը կոչվում էր petro[103]:
Bloomberg-ի Cafe Con Leche Index-ը հաշվարկել է, որ 2018 թվականի հունվարի 18-ին նախորդող 12 շաբաթվա ընթացքում մեկ բաժակ սուրճի գնի աճը աճել է 718%-ով, տարեկան գնաճը կազմել է 448,000%[104]։ Ազգային ժողովի ֆինանսական հանձնաժողովը 2018 թվականի հուլիսին նշել է, որ գները կրկնապատկվում են 28 օրը մեկ՝ տարեկան 25000% գնաճով[105]։
Երկիրը գնում էր դեպի ընտրովի դեֆոլտ 2017 թվականին[106]։ 2018 թվականի սկզբին երկիրը դեֆոլտի մեջ էր, ինչը նշանակում է, որ չէր կարող վճարել իր վարկատուներին[107]։
2017 թվականի օգոստոսի 24-ին նախագահ Թրամփը պատժամիջոցներ է սահմանել Վենեսուելայի պետական պարտքի նկատմամբ, որոնք արգելում են գործարքներ կատարել Վենեսուելայի պետական պարտքի հետ՝ ներառյալ մասնակցությունը պարտքի վերակառուցմանը։ 2017 թվականի նոյեմբերի 13-ին ավարտվեց տեխնիկական դեֆոլտի ժամկետը, և Վենեսուելան չվճարեց իր դոլարային եվրոբոնդերի կտրոնները։ Դա առաջացրեց այլ դոլարային պարտատոմսերի խաչաձև դեֆոլտ։ Նոյեմբերի 30-ին ISDA-ի կոմիտեն, որը բաղկացած էր 15 խոշոր բանկերից, ընդունեց պետական պարտքի պարտավորությունների չկատարումը, ինչն իր հերթին հանգեցրեց CDS-ով վճարումներ[108]։ Cbonds-ի տվյալներով՝ ներկայումս վենեսուելական 20 միջազգային պարտատոմսեր կան, որոնք ճանաչվել են դեֆոլտ։ Չվճարված պարտավորությունների ընդհանուր գումարը հավասար է 36 միլիարդ դոլարի[109]։
Transparencia Venezuela-ի կողմից 2022 թվականին հրապարակված զեկույցում գնահատվել է, որ երկրում անօրինական գործողությունները կազմում են ՀՆԱ-ի մոտ 21%-ը։ Զեկույցի համաձայն՝ թմրանյութերի, նավթի և ոսկու ապօրինի շրջանառությունը, ինչպես նաև նավահանգիստներում և մաքսակետերում անօրինական գործունեությունը հանգեցրել է ավելի քան 9,4 միլիարդ դոլարի կազմակերպված հանցավորությանը, որը պաշտպանված է կոռումպացված պաշտոնյաների կողմից։ 2021 թվականին ոսկու արդյունահանումից ստացվել է շուրջ 2,3 միլիարդ դոլար, որից պետությունը ստացել է ընդամենը 25%[17][18][19]։
Մինչև 2023 թվականը Վենեսուելայի տնտեսական իրավիճակը բարելավվեց՝ տնտեսությունը աճեց 15%-ով, իսկ ծայրահեղ աղքատության մակարդակը նվազեց՝ շնորհիվ ազատականացված տնտեսության և ԱՄՆ դոլարին ավելի շատ հասանելիության։ 2024 թվականին Chevron դոլարի ներմուծուըմից հետո գնաճը սառեցրեց մինչև 1,7% ամսական՝ ամենացածրը վերջին տասնամյակում[110]։
Ոլորտներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f0/Oil_Reserves_Updated.png/220px-Oil_Reserves_Updated.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/78/Annual_crude_oil_and_lease_condensate_production_in_South_American_countries_in_2010_through_2020_%2851727722797%29.png/220px-Annual_crude_oil_and_lease_condensate_production_in_South_American_countries_in_2010_through_2020_%2851727722797%29.png)
Ուգո Չավեսի և նրա իրավահաջորդ Նիկոլաս Մադուրոյի օրոք շատ բիզնեսներ լքեցին Վենեսուելան։ 1999 թվականին երկրում կար 13000 ընկերություն։ Մինչև 2016 թվականը ընկերությունների մեկ երրորդից պակասը մնացել էր Վենեսուելայում, ընդ որում՝ երկրում գործում էր ընդամենը 4000 ընկերություն[111]։
Նավթ և այլ ռեսուրսներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Վենեսուելան ունի աշխարհի ամենամեծ նավթի պաշարները, որոնք կազմում են 302,81 միլիարդ բարել 2017 թվականի վերջին[112]։ Երկիրը նավթամթերքների խոշոր արտադրողն է, որը մնում է Վենեսուելայի տնտեսության հիմնաքարը։ Միջազգային էներգետիկ գործակալությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես է Վենեսուելայի նավթի արդյունահանումը նվազել վերջին տարիներին՝ օրական արդյունահանելով ընդամենը 2,300,000 բարել (370,000 մ3)՝ 1998 թվականի 3,5 միլիոնից պակաս.[113]։ Վենեսուելան էներգիայի մեծ սուբսիդիաներ ունի։ 2015 թվականին բենզինի արժեքը կազմել է ընդամենը 0,06 ԱՄՆ դոլար մեկ գալոնի դիմաց՝ կազմելով պետական եկամուտների 23%-ը[114]։ 2016 թվականի փետրվարին կառավարությունը վերջապես որոշեց բարձրացնել գինը, բայց միայն մինչև 6 բոլիվար (շուրջ 60¢ պաշտոնական փոխարժեքով) մեկ լիտրի համար պրեմիումի համար և ընդամենը 1 բոլիվար (10 ¢) ցածր կարգի բենզինի համար[115][116]։
Մի շարք այլ բնական ռեսուրսներ, ներառյալ երկաթի հանքաքարը, ածուխը, բոքսիտը, ոսկին, նիկելը և ադամանդները, գտնվում են զարգացման և արտադրության տարբեր փուլերում։ 2000 թվականի ապրիլին Վենեսուելայի նախագահը հրամանագրեց հանքարդյունաբերության մասին նոր օրենք և կանոնակարգեր ընդունվեցին՝ խրախուսելու մասնավոր հատվածի ավելի մեծ մասնակցությունը օգտակար հանածոների արդյունահանմանը։ Ոսկու արդյունահանման ոլորտում մինչև 2009 թվականը երկրում միջինը տարեկան արդյունահանվել է 11-12 տոննա։ Դրանից հետո քաղաքական և տնտեսական խնդիրների պատճառով հանքարդյունաբերությունը կտրուկ անկում ապրե,. 2017 թվականին հանրապետությունում արդյունահանվել է ընդամենը 0,48 տոննա[117]։
Վենեսուելան հիմնականում օգտագործում է հիդրոէներգետիկ ռեսուրսները երկրի արդյունաբերություններին էլեկտրաէներգիա մատակարարելու համար, ինչը կազմում է ընդհանուր սպառման 57%-ը 2016 թվականի վերջում[118]։ Այնուամենայնիվ, մշտական երաշտը զգալիորեն նվազեցրել է էներգիայի արտադրությունը հիդրոէներգետիկ ռեսուրսներից[119][120]։
Արտադրություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]2014 թվականին արտադրական արդյունաբերությունը նպաստել է ՀՆԱ-ի 12%-ին[121]։ Արտադրական ոլորտը լուրջ դժվարություններ է ապրում՝ ներդրումների պակասի և սխալ կառավարման մեղադրանքների ֆոնին[122][123]։ Վենեսուելան արտադրում և արտահանում է պողպատ, ալյումին, տրանսպորտային սարքավորումներ, տեքստիլ, հագուստ, խմիչքներ և սննդամթերք։ Այն արտադրում է ցեմենտ, անվադողեր, թուղթ, պարարտանյութ և մեքենաներ է հավաքում ինչպես ներքին, այնպես էլ արտահանման շուկաների համար։
2014 թվականին General Motors Venezolana-ն դադարեցրեց ավտոմոբիլների արտադրությունը 65 տարվա ծառայությունից հետո՝ մատակարարումների բացակայության պատճառով[124][125], Վենեսուելայի Կենտրոնական բանկը հայտարարեց, որ նոր ավտոմեքենաների պակասի մակարդակը կազմում է 100%[126]։ 2016 թվականի առաջին կիսամյակի դրությամբ Վենեսուելայում օրական արտադրվում էր ընդամենը 10 մեքենա, որի արտադրությունը նվազել էր 86%-ով[127]։
2017 թվականին գնահատականները ցույց տվեցին, որ Վենեսուելայի արդյունաբերական արտադրությունը նվազել է մոտ 2%[1]։
Գյուղատնտեսություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Վենեսուելայում գյուղատնտեսությունը կազմում է ՀՆԱ-ի մոտավորապես 3%-ը, աշխատուժի 10%-ը և Վենեսուելայի հողատարածքի առնվազն մեկ քառորդը։ Վենեսուելան արտահանում է բրինձ, եգիպտացորեն, ձուկ, արևադարձային մրգեր, սուրճ, տավարի և խոզի միս։ Երկիրը գյուղատնտեսության շատ ոլորտներում ինքնաբավ չէ։ Վենեսուելան ներմուծում է իր պարենային կարիքների մոտ երկու երրորդը։ 2002 թվականին ամերիկյան ընկերությունները 347 միլիոն դոլարի գյուղատնտեսական արտադրանք են արտահանել, այդ թվում՝ ցորեն, եգիպտացորեն, սոյա, սոյայի ալյուր, բամբակ, կենդանական ճարպեր, բուսական յուղեր և այլ ապրանքներ՝ Վենեսուելան դարձնելով Հարավային Ամերիկայի երկու առաջատար ամերիկյան շուկաներից մեկը։ Միացյալ Նահանգները մատակարարում է Վենեսուելայի սննդամթերքի ներմուծման ավելի քան մեկ երրորդը։ Կառավարության վերջին քաղաքականությունը հանգեցրել է սննդի պակասի հետ կապված խնդիրների։ Նավթից բարձր եկամուտների ժամանակ ներքին գյուղատնտեսությունն անտեսվում էր հօգուտ ներկրվող ապրանքների, բայց երբ նավթի եկամուտներն ընկան, և արժույթը հիպերինֆլյացիա ունեցավ, այդ ներկրվող ապրանքների ձեռքբերման արժեքը վենեսուելացիների մեծամասնության համար դարձավ անտանելի[6]։
2019 թվականին Վենեսուելան արտադրվել է[128]
- 4,3 մլն տոննա շաքարեղեգ;
- 1,9 մլն տոննա եգիպտացորեն;
- 1,4 միլիոն տոննա բանան;
- 760 հազար տոննա բրինձ;
- 485 հազար տոննա արքայախնձոր;
- 477 հազար տոննա կարտոֆիլ;
- 435 հազար տոննա արմավենու յուղ;
- 421 հազար տոննա կասավա;
- 382 հազար տոննա նարինջ;
- 225 հազար տոննա ձմերուկ;
- 199 հազար տոննա պապայա;
- 194 հազար տոննա սեխ;
- 182 հազար տոննա լոլիկ;
- 155 հազար տոննա մանդարին;
- 153 հազար տոննա կոկոս;
- 135 հազար տոննա ավոկադո;
- 102 հազար տոննա մանգո (ներառյալ մանգոստան և գուավա);
- 56 հազար տոննա սուրճ;
Բացի գյուղատնտեսական այլ ապրանքների ավելի փոքր արտադրություններից, Ներքին տնտեսական և քաղաքական խնդիրների պատճառով շաքարեղեգի արտադրությունը 2012 թվականին 7,3 միլիոն տոննայից նվազել է մինչև 2016 թվականին 3,6 միլիոն տոննա։ Եգիպտացորենի արտադրությունը 2014 թվականին 2,3 միլիոն տոննայից նվազել է մինչև 2017 թվականին 1,2 միլիոն տոննա[129]:։
Անասնաբուծություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Անասնաբուծության ոլորտում Վենեսուելան 2019 թվականին արտադրել է 470 հազար տոննա տավարի միս, 454 հազար տոննա հավի միս, 129 հազար տոննա խոզի միս, 1,7 միլիարդ լիտր կովի կաթ և այլն։ Հավի մսի արտադրությունը տարեցտարի նվազել է աստիճանաբար՝ 2011 թվականին 1,1 մլն տոննայից հասնելով 448 հազար տոննայի 2017 թվականին։ Կաթը՝ 2.4 միլիարդ լիտրից 2011 թվականին հասնելով 1.7 միլիարդի 2019 թվականին[[130]։
Առևտուր
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Venezuela-private-non-oil-exports.png/220px-Venezuela-private-non-oil-exports.png)
Վենեսուելան Նավթ արտահանող երկրների կազմակերպության (OPEC), Գազ արտահանող երկրների կազմակերպության (GECF), Մեր Ամերիկայի ժողովուրդների համար բոլիվարական դաշինքի (ALBA) և Լատինական Ամերիկայի և Կարիբյան երկրների համայնքի (CELAC) հիմնադիր անդամ է[132]։
Նավթը կազմում է Վենեսուելայի արտահանման 80%-ը՝ 2017 թվականին 22,2 միլիարդ դոլար արժողությամբ[133]։ Նավթի արտահանման շնորհիվ Վենեսուելան սովորաբար ունենում է առևտրային ավելցուկ։ 2005 թվականից ոչ ավանդական (այսինքն՝ ոչ նավթային) մասնավոր հատվածի արտահանումը արագորեն նվազում է։ 2015 թվականին դրանք կազմում են ընդհանուր արտահանման 8%-ը[131]։
ԱՄՆ-ը Վենեսուելայի առաջատար առևտրային գործընկերն է[134]։ 2002 թվականի ընթացքում Միացյալ Նահանգները 4,4 միլիարդ դոլարի ապրանք է արտահանել Վենեսուելա՝ այն դարձնելով Միացյալ Նահանգների 25-րդ խոշորագույն շուկան, ներառյալ նավթամթերքները, Վենեսուելան 15,1 միլիարդ դոլարի ապրանք է արտահանել Միացյալ Նահանգներ՝ դարձնելով այն իր 14-րդ ամենամեծ ապրանքների աղբյուրը։
1998 թվականից Չինաստան-Վենեսուելա հարաբերություններում աճող գործընկերություն է գրանցվել Վենեսուելայի նախագահ Ուգո Չավեսի կառավարության ջանքերով։ Մինչև 1999 թվականը չին-վենեսուելական առևտուրը տարեկան 500 միլիոն դոլարից պակաս էր և 2009 թվականին հասել էր 7,5 միլիարդ դոլարի՝ Չինաստանը դարձնելով Վենեսուելայի երկրորդ խոշորագույն առևտրային գործընկերը և Վենեսուելան Չինաստանի ամենամեծ ներդրումային ուղղությունը Լատինական Ամերիկայում։ Երկկողմ տարբեր գործարքների արդյունքում Չինաստանը միլիարդավոր ներդրումներ է կատարում Վենեսուելայում, իսկ Վենեսուելան մեծացնում է նավթի և այլ ռեսուրսների արտահանումը Չինաստան։ Չինաստանը Վենեսուելա իր արտահանման համար պահանջել է վճարել նավթ՝ Վենեսուելայի արժույթը չընդունելու և դոլարով կամ ոսկով վճարելու Վենեսուելայի անկարողության պատճառով։
Վենեսուելայի լավագույն առևտրային գործընկերները 2017[134] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
Աշխատուժ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Չավեսի օրոք Վենեսուելան նաև նախաձեռնել է աշխատողների կողմից ղեկավարվող «համատեղ կառավարում» նախաձեռնություններ, որոնցում աշխատողների խորհուրդները առանցքային դեր են խաղում գործարանի կամ գործարանի կառավարման մեջ։ Փորձարարական համատեղ կառավարվող ձեռնարկություններում, ինչպիսին է պետական «Ալկասա» գործարանը, աշխատողները մշակում են բյուջեներ և ընտրում ինչպես մենեջերներին, այնպես էլ գերատեսչությունների պատվիրակներին, ովքեր աշխատում են ընկերության ղեկավարների հետ արտադրության հետ կապված տեխնիկական հարցերի շուրջ[135]։
2010 թվականի նոյեմբերին բանվորները մեկ շաբաթ անցկացրեցին բողոքի ցույցեր Վալերայի և Վալենսիայի գործարանների մոտ՝ ամերիկյան Owens-Illinois շշեր արտադրող ընկերության օտարումից հետո[136]։
Աշխատանքային վեճերը շարունակել են աճել 2008 թվականի ֆինանսական ճգնաժամից հետո։ Համաշխարհային տնտեսական ֆորումի տվյալներով՝ Վենեսուելան տնտեսական մրցունակությամբ 148 երկրների շարքում 134-րդն է։ Մասնավոր հատվածում շատերն այս բացահայտումները կապում են աշխատաշուկայի հետ։
Վերջին տարիներին ընդունվել են բանվորամետ հրամանագրերի տարափ։ Ամենաէականը կարող է լինել 2012 թվականի աշխատանքային օրենքները, որոնք հայտնի են որպես LOTTT: Այս օրենքները ներառում էին աշխատանքից ազատվելու արգելքը, ավելի կարճ աշխատանքային շաբաթը, բարելավված արձակուրդները և ուժեղացված մայրության նպաստները։ LOTTT-ն առաջին ամսից հետո առաջարկում է աշխատանքի անվտանգություն աշխատողների մեծամասնությանը։ Գործատուները հայտնել են մինչև 40% բացակայությունների մակարդակի մասին, ինչը կապում են այս աշխատանքային օրենքների մեղմության հետ[137]։
2014 թվականի նոյեմբերի 17-ին նախագահ Մադուրոն հրամանագիր է ստորագրել բոլոր աշխատողների նվազագույն աշխատավարձը 15%-ով բարձրացնելու մասին։ Հրամանագիրն ուժի մեջ է մտել 2014 թվականի դեկտեմբերի 1-ից[138]։ Աշխատավորների օրվա պատվին մայիսի 1-ի տոնակատարությունների շրջանակներում նախագահ Մադուրոն 2015 թվականի ապրիլի 28-ին հայտարարեց, որ նվազագույն աշխատավարձը կավելանա 30%-ով՝ 20% մայիսին և 10% հուլիսին, ընդ որում վենեսուելացիների համար նոր հայտարարված նվազագույն աշխատավարձը կազմում է ամսական ընդամենը մոտ $30՝ լայնորեն օգտագործվող սև շուկայական դրույքաչափով[139]։
2017 թվականի սեպտեմբերին Աշխատողների ազգային միությունը (UNETE) հայտարարեց, որ Վենեսուելան կորցրել է 3,345,000 աշխատատեղ նախագահ Մադուրոյի ընտրվելուց հետո[140]։ 2017 թվականի դեկտեմբերին կորցրած աշխատատեղերի թիվն ավելացել է 400,000-ով՝ հասնելով ավելի քան 3,850,000-ի՝ Մադուրոյի պաշտոնավարման սկզբից ի վեր[141]։
Ենթակառուցվածքներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]20-րդ դարում Վենեսուելայում ծաղկեցին ենթակառուցվածքները[31]։ Վերջին տարիներին Վենեսուելայի հանրային ծառայությունները և ենթակառուցվածքները տուժել են, հատկապես կոմունալ ծառայությունները, ինչպիսիք են էլեկտրաէներգիան և ջուրը[31][142]։
Տրանսպորտ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Վենեսուելան ունի լայնածավալ ճանապարհային համակարգ, որն ի սկզբանե ստեղծվել է 1960-ականներին՝ օգնելով նավթի և ալյումինի արդյունաբերությանը[31]։ Մայրաքաղաք Կարակասը ուներ ժամանակակից մետրոյի համակարգ, որը նախագծվել էր ֆրանսիացիների կողմից, ավարտվեց 1995 թվականին, մետրոյի թունելները ավելի քան 31,6 մղոն էին(51 կմ)[31]։
1870 թվականին Անտոնիո Գուսման Բլանկոն օգնեց ստեղծել Վենեսուելայի երկաթուղային համակարգը[31]։
Չավեսի կառավարությունը մեկնարկել է երկաթուղու զարգացման ազգային ծրագիր, որը նախատեսված է 15 երկաթուղային գծերի ստեղծման համար ամբողջ երկրում՝ 13,700 կմ (8,500 մղոն) ճանապարհով մինչև 2030 թվականը։ Ցանցը կառուցվում է China Railways-ի հետ համագործակցությամբ, որը նաև համագործակցում է Վենեսուելայի հետ՝ ստեղծելու գծերի, երկաթուղային վագոնների և ի վերջո լոկոմոտիվների գործարաններ։ Այնուամենայնիվ, Վենեսուելայի երկաթուղային նախագիծը հետաձգվում է, քանի որ Վենեսուելան չի կարողանում վճարել 7,5 միլիարդ դոլարը և չինական երկաթուղու պարտքը կազմում է մոտ 500 միլիոն դոլար[143]։
Լուֆթհանզան հայտնել է, որ կդադարեցնի բոլոր թռիչքները դեպի Վենեսուելա 2016 թվականի հունիսի 18-ին՝ պատճառաբանելով արժութային հսկողության հետ կապված դժվարություններով[144]։ Մյուս ավիաընկերությունները նույնպես կրճատեցին թռիչքները և ուղևորներից պահանջեցին, որ ուղեվարձը վճարեն ԱՄՆ դոլարով[144]։
Էներգիա
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Վենեսուելայի էլեկտրական ցանցը երկրի տարբեր թաղամասերում երբեմն հոսանքազրկվում է։ 2011 թվականին այն այնքան շատ խնդիրներ ուներ, որ էլեկտրաէներգիայի չափաբաժիններ սահմանվեցին՝ օգնելու մեղմացնել հոսանքազրկումները[142]։ 2013 թվականի սեպտեմբերի 3-ին երկրի 70%-ը մթության մեջ էր, Վենեսուելայի 23 նահանգներից 14-ը՝ օրվա մեծ մասը էլեկտրականություն չուներ[145]։ 2013 թվականի դեկտեմբերի 2-ին էլեկտրաէներգիայի մեկ այլ խափանում Վենեսուելայի մեծ մասը կրկին մթության մեջ մնաց և տեղի ունեցավ ընտրություններից մի քանի օր առաջ[146]։
Էներգետիկ վիճակագրություն
- Էլեկտրաէներգիա – արտադրություն ըստ աղբյուրի.
- Հանածո վառելիք՝ 35.7% (2012)
- Հիդրոէլեկտրական 64.3 (2012.)
- Միջուկային. 0% (2012)
- Էլեկտրաէներգիայի արտադրություն՝ 127,6 միլիարդ կՎտժ (2012)
- Էլեկտրաէներգիա – սպառում` 85,05 միլիարդ կՎտժ (2011)
- Էլեկտրաէներգիա – արտահանում` 633 մլն կՎտժ (2009)
- Էլեկտրաէներգիա – ներմուծում` 260 մլն կՎտժ (2009)
- Էլեկտրաէներգիա – տեղադրված արտադրական հզորություն՝ 27,5 մլն կՎտ (2012)
Վիճակագրություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Տնտեսական տվյալներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/40/Modern_Venezuela_Economic_Indicators.png/220px-Modern_Venezuela_Economic_Indicators.png)
Կապույտ գիծը ներկայացնում է տարեկան դրույքաչափերը, կարմիր գիծը ներկայացնում է տարեկան դրույքաչափերի միտումները, որոնք տրված են ցուցադրված ժամանակահատվածում (աղբյուրներ՝ Արժույթի միջազգային հիմնադրամ, Համաշխարհային բանկ և Կենտրոնական հետախուզական գործակալություն)։ Մակրոտնտեսական կայունացման հիմնադրամը (FIEM) 2003 թվականի հունվարին 2,59 միլիարդ ԱՄՆ դոլարից նվազել է մինչև 700 միլիոն ԱՄՆ դոլար հոկտեմբերին, սակայն Կենտրոնական բանկի կողմից պահվող միջազգային պահուստները իրականում աճել են՝ հունվարի 11,31 միլիարդից մինչև 2003 թվականի հոկտեմբերին՝ 19,67 միլիարդ դոլար։
2014 թվականին տնտեսությունը վերականգնվել և աճել է 16,8%-ով։ Նավթարդյունաբերությունն ուղղակիորեն ապահովում է երկրում զբաղվածության միայն փոքր տոկոսը։ Միջազգային պահուստներն աճել են մինչև 27 մլրդ դոլար։ Datanalysis հարցումների ընկերությունը նշել է, որ 2014 թվականին իրական եկամուտը հասարակության ամենաաղքատ հատվածներում աճել է 33%-ով։.
2007 թվականի մարտի 7-ին կառավարությունը հայտարարեց, որ վենեսուելական բոլիվարը կվերանվանվի 1-ից 1000 հարաբերակցությամբ 2008 թվականի սկզբին և վերանվանվեց bolívar fuerte («ուժեղ բոլիվար»)՝ հաշվապահական հաշվառումն ու գործարքները հեշտացնելու համար։ Սա իրականացվել է 2008 թվականի հունվարի 1-ին, այդ ժամանակ փոխարժեքը կազմում էր 2,15 բոլիվար ֆուերտե ԱՄՆ դոլարի դիմաց[147] : Բոլիվար ֆուերտեի ISO 4217 կոդը VEF է։
Կառավարության ծախսերը՝ որպես ՀՆԱ-ի տոկոս, Վենեսուելայում 2007 թվականին կազմել են 30%, ավելի փոքր, քան այլ խառը տնտեսություններում, ինչպիսիք են Ֆրանսիան (49%) և Շվեդիան (52%):[175] ՄԱԿ-ի պաշտոնական աղբյուրների համաձայն՝ Ուգո Չավեսի նախագահության օրոք աղքատության ազգային շեմից ցածր մարդկանց տոկոսը նվազել է՝ 2002 թվականի 48,1%-ից 2008 թվականին հասնելով 28%-ի[148][149][150]։
2007 թվականին նավթի գների աճով և պետական ծախսերի աճով Վենեսուելայի տնտեսությունը աճել է 9%-ով։ 2008 թվականին նավթի գները նվազել են, ինչը հանգեցրել է եկամուտների մեծ կորստի։ Համաշխարհային ռեցեսիայի հետևանքով տնտեսությունը կրճատվել է 2%-ով 2009 թվականի երկրորդ եռամսյակում[151]։ Նոյեմբերի 17-ին Կենտրոնական բանկը հայտնել է, որ մասնավոր հատվածի ակտիվությունը նվազել է 4,5%-ով, իսկ գնաճը միջինը կազմել է 26,7%։ Նման խնդիրները բարդացնում է երաշտը, որը, ըստ կառավարության, առաջացել է Էլ Նինյոյի պատճառով։
2010 թվականին Վենեսուելան դեռևս ռեցեսիայի մեջ էր, քանի որ 2010 թվականի առաջին եռամսյակում ՀՆԱ-ն նվազել է 5,8%-ով[152] : Վենեսուելայի Կենտրոնական բանկը հայտարարել է, որ անկումը հիմնականում պայմանավորված է «ներմուծման համար արտարժույթի հասանելիության սահմանափակմամբ, ներքին պահանջարկի նվազմամբ և էլեկտրաէներգիայի ռացիոնալացումով»։ Մինչ տնտեսության պետական հատվածը անկում է ապրել 2,8%-ով, մասնավոր հատվածը նվազել է 6%-ով։
2013 թվականը դժվար էր Վենեսուելայի համար, քանի որ անհրաժեշտ ապրանքների պակասը և ծայրահեղ գնաճը հարվածեցին երկրի տնտեսությանը։ Ապրանքներն այնքան սակավացան, որ ապրանքների գրեթե մեկ քառորդը պահեստում չկար[153]։ 2013 թվականի սկզբին բոլիվարը արժեզրկվեց մինչև 6,3 ԱՄՆ դոլարի դիմաց[154]։ Այնուամենայնիվ, գնաճը դեռևս շարունակում էր կտրուկ աճել երկրում, մինչև նախագահ Մադուրոն ստիպեց խանութներին վաճառել իրենց ապրանքները ընտրություններից մի քանի օր առաջ։ Մադուրոն ասաց, որ խանութները գանձում էին ոչ խելամիտ գներ, թեև պատճառը բոլիվարի արժեզրկումն էր[155]։
2014 թվականին Վենեսուելայի Կենտրոնական բանկը դադարեցրեց վիճակագրության հրապարակումը իր պատմության մեջ առաջին անգամ՝ որպես տնտեսության իմիջը շահարկելու միջոց[156]։
2019 թվականի մայիսին Վենեսուելայի կենտրոնական բանկը 2015 թվականից ի վեր առաջին անգամ հրապարակեց տնտեսական տվյալները։ Ըստ այս հրապարակման՝ 2016 թվականին Վենեսուելայի գնաճը կազմել է 274%, 2017 թվականին՝ 863%, իսկ 2018 թվականին՝ 130,060%[157]։
Հետևյալ աղյուսակը ցույց է տալիս 1980–2023 թվականների հիմնական տնտեսական ցուցանիշները[158]։ 10%-ից ցածր գնաճը կանաչ գույնով է.
Արժույթի սև շուկա
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5d/Venezuela_inflation_on_the_black_market_%28DolarToday%29_on_a_logarithmic_scale.png/220px-Venezuela_inflation_on_the_black_market_%28DolarToday%29_on_a_logarithmic_scale.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/Time_BsF_would_take_to_lose_90_percent_of_its_value.png/220px-Time_BsF_would_take_to_lose_90_percent_of_its_value.png)
Չավեսի պաշտոնավարման առաջին տարիներին նրա նորաստեղծ սոցիալական ծրագրերը պահանջում էին մեծ վճարումներ՝ ցանկալի փոփոխությունները կատարելու համար։ 2003 թվականի փետրվարի 5-ին կառավարությունը ստեղծեց CADIVI-ն՝ արժույթի վերահսկման խորհուրդը, որը պատասխանատու էր արտարժույթի ընթացակարգերը վարելու համար։ Դրա ստեղծումը պետք է վերահսկեր կապիտալի արտահոսքը՝ սահմաններ դնելով անհատների վրա և միայն նրանց առաջարկելով այդքան մեծ քանակությամբ արտարժույթ[159]։ Արտարժույթի այս սահմանափակումը հանգեցրեց արժութային սև շուկայական տնտեսության ստեղծմանը, քանի որ Վենեսուելայի առևտրականները ապավինում էին օտարերկրյա ապրանքներին, որոնք պահանջում էին վճարումներ հուսալի արտարժույթով։ Քանի որ Վենեսուելան ավելի շատ գումար էր տպում իրենց սոցիալական ծրագրերի համար, բոլիվարը շարունակեց արժեզրկվել[160][161]։
2018 թվականի հունվարի դրությամբ ամենամեծ պաշտոնական փոխարժեքը եղել է 1 ԱՄՆ դոլար՝ 10 VEF, մինչդեռ ազատ շուկայական փոխարժեքը գերազանցել է 200,000 VEF՝ 1 ԱՄՆ դոլար[87][162]։ Քանի որ վաճառականները կարող են կառավարությունից ստանալ միայն այդքան անհրաժեշտ արտարժույթ, նրանք պետք է դիմեն սև շուկայի, որն իր հերթին բարձրացնում է գները սպառողների համար[[163]: Սև շուկայում բարձր դրույքաչափերը դժվարացնում են բիզնեսի համար անհրաժեշտ ապրանքներ ձեռք բերելը, քանի որ կառավարությունը հաճախ պարտադրում է այդ բիզնեսներին գների իջեցում կատարել։ Սա հանգեցնում է նրան, որ ձեռնարկությունները վաճառում են իրենց ապրանքները և ստանում ցածր շահույթ, ինչպես, օրինակ, վենեսուելական McDonald's ֆրանչայզերը, որոնք առաջարկում են Big Mac-ի կերակուր ընդամենը $1-ով[164]։
Վենեսուելայի սննդամթերք արտադրող խոշորագույն ընկերությունը՝ Empresas Polar-ը, հայտարարել է, որ իրենց կարող է անհրաժեշտ լինել դադարեցնել արտադրությունը գրեթե ամբողջ 2014 թվականի համար, քանի որ օտարերկրյա մատակարարներին պարտք է 463 միլիոն դոլար[165]։ Վենեսուելայում դեֆիցիտի վերջին զեկույցը ցույց է տվել, որ անհրաժեշտ ապրանքների 22,4%-ը պահեստում չկա[166]։ Սա կառավարության վերջին զեկույցն էր, քանի որ Կենտրոնական բանկն այլևս չի հրապարակում սակավության ինդեքսը։ Սա հանգեցրեց ենթադրությունների, որ կառավարությունը թաքցնում է տնտեսությունը վերահսկելու իր անկարողությունը, ինչը կարող է կասկածներ առաջացնել հրապարակված տնտեսական տվյալների վերաբերյալ[167]։
Սոցիալ-տնտեսական ցուցանիշներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Վենեսուելան ունի հարստության անհավասար բաշխում։ Չնայած բաշխումը բարելավվեց, երբ գյուղական աշխատուժի ավելցուկը սկսեց նվազել, և կրթական համակարգը բարելավվեց 20-րդ դարի կեսերին[168],, հավասարությունը հեռու է արևմտյան չափանիշներին համապատասխանելուց։ Հարուստները հակված են լինել շատ հարուստ, իսկ աղքատները՝ շատ աղքատ։ 1970 թվականին բնակչության ամենաաղքատ հինգերորդն ուներ ազգային եկամտի 3%-ը, մինչդեռ ամենահարուստ հինգերորդը՝ 54%[169]։ Անհավասարությունը նվազել է 2000-ական թվականների սկզբին, քանի որ կառավարությունը մեծ ծախսեր է կատարել սոցիալական ծրագրերի վրա՝ բարելավելու աղքատների բարեկեցությունը։ 2013 թվականից տնտեսական ճգնաժամը մեծապես մեծացրել է անհավասարությունը, քանի որ աղքատների համար մեծապես սուբսիդավորվող ծառայությունները, ինչպիսիք են պետական հիվանդանոցները և սննդի բաշխումը, զգացել են հիմնական ներմուծվող ապրանքների խիստ պակաս։ Հիպերինֆլյացիան ոչնչացրել է խնայողությունների արժեքը՝ նախկինում կայուն, միջին դասի վենեսուելացիներից շատերին ընկղմելով ծայրահեղ աղքատության մեջ։
Աղյուսակը ցույց է տալիս Համաշխարհային բանկի կողմից վերջին տարիների մեկ շնչի հաշվով հասանելի տվյալները։
Տարի | անձնական եկամտի մասնաբաժինը (%)։ | GINI ինդեքս | |||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
Ամենաաղքատ հինգերորդը | 2-րդ հինգերորդ | 3-րդ հինգերորդ | 4-րդ հինգերորդ | Ամենահարուստ հինգերորդը | Ամենահարուստ 10% | ||
1987 | 4.7 | 9.2 | 14.0 | 21.5 | 50.6 | 34.2 | ~43.42 |
1995 | 4.3 | 8.8 | 13.8 | 21.3 | 51.8 | 35.6 | 46.8 |
1996 | 3.7 | 8.4 | 13.6 | 21.2 | 53.1 | 37.0 | 48.8 |
2000 | 4.7 | 9.4 | 14.5 | 22.1 | 45.4 | 29.9 | 42.0 |
2004 | 3.5 | — | 12.9 | — | 54.8 | — | 45.59 |
2007 | 5.1 | — | 14.2 | — | 47.7 | — | 42.37 |
2010 | 5.7 | — | 14.9 | — | 44.8 | — | 38.98 |
2011 | 5.7 | — | 15.9 | — | 44.8 | — | 39.02 |
2013 | — | — | — | — | — | — | 44.8 |
2015 | — | — | — | — | — | — | 46.9 |
Այս աղյուսակում տրված անձնական (մեկ շնչի հաշվով) եկամտի բաշխումը ճիշտ համեմատելի չէ նախորդ աղյուսակում տրված տնային տնտեսությունների եկամուտների բաշխման հետ, քանի որ աղքատ տնային տնտեսությունները հակված են ավելի շատ անդամներ ունենալ։
Վերոնշյալ բոլոր հրապարակումները Համաշխարհային բանկի կողմից են։
|
Աղքատությունը Վենեսուելայում աճել է 1980-1990-ականների ընթացքում, սակայն այն զգալիորեն նվազել է 1990-ականների վերջ։ Նվազման միտումը շարունակվեց Չավեսի նախագահության ընթացքում, բացառությամբ 2002 և 2003 թվականների։ Բոլիվարյան կառավարության օրոք աղքատությունը սկզբում նվազեց, երբ Վենեսուելան ձեռք բերեց նավթային ֆոնդեր, թեև աղքատությունը սկսեց աճել մինչև իր ամենաբարձր մակարդակը տասնամյակների ընթացքում 2010-ական թվականներին[173]։ Իր ժամանակակից պատմության ընթացքում անհավասարության և աղքատության մակարդակները տարեցտարի կատաղի տատանվել են՝ պայմանավորված նավթի անվստահելի եկամուտներից կառավարության կախվածությամբ, որոնք տնտեսությունը տանում են արագ աճի և աղետալի անկման փոփոխվող ժամանակաշրջանների։ Աղքատության մակարդակը 2003-2008 թվականների 5-ամյա ժամանակահատվածում նվազել է 55%-ից մինչև 27%, այնուհետև 2012-2017 թվականը 5 տարում աճել մինչև 80%։
Աղյուսակը ցույց է տալիս մարդկանց տոկոսը և այն տնային տնտեսությունների տոկոսը, որոնց եկամուտը ցածր է աղքատության գծից, որը հավասար է անհրաժեշտ ապրանքների շուկայական զամբյուղի գնին[174]։
Տարի | 1989 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Տնային տնտեսություններ | – | 48.1 | 43.9 | 42.0 | 40.4 | 39.0 | 48.6 | 55.1 | 47.0 | 37.9 | 30.6 | 28.5 | 27.5 | 26.7 | 26.9 | 26.5 | 21.1 | 27.3 | 48.4 | 73.0 | 81.8 | 87.0 |
Մարդիկ | 31.3 | 54.5 | 50.4 | 48.7 | 46.3 | 45.4 | 55.4 | 62.1 | 53.9 | 43.7 | 36.3 | 33.6 | 32.6 | 31.8 | 32.5 | 31.6 | 25.4 | 32.1 | – | – | – | – |
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/56/INE_Venezuela_poverty_rate_1990_to_2013.png/220px-INE_Venezuela_poverty_rate_1990_to_2013.png)
Աղբյուր: INE[175][176]
ցուցիչ | % |
---|---|
ՀՆԱ-ի իրական աճ | −14.0% |
Գնաճ | 1.087.5% |
Համախառն ազգային խնայողություն (ՀՆԱ-ի % ) | 12.1% |
Առաջատար շուկաներ 2013 | % ընդհանուրից | Առաջատար մատակարարներ | % ընդհանուրից |
---|---|---|---|
ԱՄՆ | 39.1 | ԱՄՆ | 31.7 |
Չինաստան | 14.3 | Չինաստան | 16.8 |
Հնդկաստան | 12.0 | Բրազիլիա | 9.1 |
Նիդեռլանդական Անթիլյան կղզիներ | 7.8 | Կոլումբիա | 4.8 |
Major exports | % ընդհանուրից | Հիմնական ներմուծում | % of total |
---|---|---|---|
Նավթ և գազ | 90.4 | Հումք և միջանկյալ ապրանքներ | 44.5 |
Այլ | 9.6 | Սպառողական ապրանքներ | 24.5 |
Կապիտալ ապրանքներ | 31.0 |
Սոցիալական զարգացում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]2000-ական թվականների սկզբին, երբ նավթի գները բարձրացան և Չավեսին առաջարկեցին 1980-ական թվականների Վենեսուելայի տնտեսական փլուզման սկզբից ի վեր չտեսնված միջոցներ, Չավեսի կառավարությունը դարձավ «կիսաավտորիտար և հիպերպոպուլիստական» և ամրապնդեց իր իշխանությունը[31][178]։ Չավեսն օգտագործում էր նավթային ֆոնդերը պոպուլիստական քաղաքականության համար՝ ստեղծելով բոլիվարական առաքելություններ, որոնք ուղղված էին տնտեսական, մշակութային և սոցիալական պայմանները բարելավելու համար հանրային ծառայություններ մատուցելուն։ Չավեսի կառավարությունը բավարար գումար չէր խնայում ապագա տնտեսական ցնցումների համար, որոնց Վենեսուելան բախվեց նրա մահից կարճ ժամանակ հետո[178][179]։ Չավեսի մահվան տարում Վենեսուելան դեռևս դասակարգվում էր որպես մարդկային զարգացման բարձր ցուցանիշ ունեցող երկիր՝ 2013 թվականին ՄԱԿ-ի Զարգացման ծրագրի համաձայն, թեև մեկ տարվա ընթացքում Վենեսուելայում մարդկային զարգացումը սկսեց անկում ապրել, և երկիրը 10 աստիճանով իջավ[180]։
Աղքատություն և սով
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ծայրահեղ աղքատությունը և սննդի ու դեղամիջոցների պակասը ստիպել են ավելի քան երեք միլիոն վենեսուելացիների լքել երկիրը վերջին տարիներին[181]։ Անդրես Բելլոյի կաթոլիկ համալսարանը աղքատության վերաբերյալ հետազոտություն է անցկացրել, որի արդյունքում պարզվել է, որ վենեսուելացիների ամենաաղքատ 20%-ն ունի ազգի հարստության 1,4%-ը՝ 2014 թվականի 3,4%-ից ցածր, մինչդեռ ամենահարուստ 10%-ը՝ երկրի հարստության 61%-ը՝ 30%-ից[182]։
Համաձայն 2017 թվականի ապրիլին հրապարակված կառավարության տվյալների՝ 2016 թվականին մահացել է մինչև 1 տարեկան 1446 երեխա, ինչը մեկ տարվա ընթացքում 30 տոկոսով ավել է[183]։ 2017 թվականի օգոստոսի դրությամբ 31 միլիոն մարդ տառապում էր սննդի խիստ պակասից[184]։ ENCOVI համալսարանների հարցումը ցույց է տվել, որ վենեսուելացիների 73%-ն ասել է, որ կորցրել է 9 կգ (19 ֆունտ) մարմնի քաշը 2016 թվականին[185], իսկ 64%-ը՝ 11 կգ (25 ֆունտ) 2017 թվականին[186][187]։
Երբ 2014 թվականին երկրի տնտեսությունը փլուզվեց, սովն ու թերսնումը լուրջ խնդիր դարձան[183]։ 2015 թվականին վենեսուելացիների մոտ 45%-ն ասել է, որ երբեմն ի վիճակի չէ սնունդ գնելու։ 2018 թվականին այս ցուցանիշը բարձրացել է մինչև 79%՝ աշխարհում ամենաբարձր ցուցանիշներից մեկը[188]։
Չնայած Չավեսի օրոք աղքատությունն ի սկզբանե նվազել է, Վենեսուելայի աղքատության մակարդակը մինչև 2013 թվականն աճել է մինչև 28%, իսկ ծայրահեղ աղքատության մակարդակը աճել է 4,4%-ից մինչև 10%՝ ըստ Վենեսուելայի կառավարության INE-ի[189]։
Աղքատության գնահատականները ՄԱԿ-ի Լատինական Ամերիկայի և Կարիբյան ավազանի տնտեսական հանձնաժողովի (ECLAC) և Լուիս Պեդրո Էսպանիայի՝ Universidad Católica Andrés Bello-ի սոցիոլոգի կողմից, ցույց տվեցին Վենեսուելայում աղքատության աճ[190]։ ECLAC-ը ցույց է տվել 2013 թվականին աղքատության մակարդակը 32%, մինչդեռ Պեդրո Էսպանիան 2015 թվականին հաշվարկել է 48% ցուցանիշը[190]։
Վենեսուելայի կառավարությունը հաշվարկել է, որ 2015 թվականի առաջին կիսամյակում 33%-ը աղքատության մեջ է եղել, այնուհետև դադարեցրել է վիճակագրությունը։ Երեք համալսարանների ENCOVI տարեկան հետազոտությունը գնահատել է աղքատությունը 48% 2014-ին, 82% 2016 թվականին և 87% 2017 թվականին[187]։
Կրթություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Երկու սեռերի տարրական կրթության ընդհանուր զուտ ընդգրկվածության հարաբերակցությունը 1999 թվականի 87%-ից աճել է մինչև 93.9% 2009 թվականին։ Երկու սեռերի համար առաջնային կրթության մակարդակը 2009 թվականին հասել է 95,1%-ի՝ 1991 թվականի 80,8%-ի համեմատ։ 2007 թվականին 15-24 տարեկան երիտասարդների գրագիտության մակարդակը տղամարդկանց և կանանց համար կազմել է համապատասխանաբար 98% և 98,8%։ Բոլիվարյան հեղափոխության ժամանակ Վենեսուելայից հեռացած առաջին միգրանտների թվում միլիոնավոր վենեսուելացիներ էին,որոնց մեծ տոկոսը բարձր կրթված էին, ինչը հանգեցրեց ուղեղների արտահոսքի երկրում[191][192]։
2008 թվականին Ֆրանցիսկո Ռոդրիգեսը Կոնեկտիկուտի Ուեսլեյան համալսարանից և Դանիել Օրտեգան՝ IESA-ից, հայտարարեցին, որ Չավեսի վարչակազմի օրոք «վենեսուելական անգրագիտության վրա վիճակագրորեն տարբերվող ազդեցության մասին» «քիչ ապացույցներ» կային[193]։ Վենեսուելայի կառավարությունը պնդում էր, որ սովորեցրել է 1,5 միլիոն վենեսուելացիների կարդալ[194], սակայն ուսումնասիրությունը պարզել է, որ դա չի համապատասխանում իրականությանը[193]։
Առողջապահություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/Venezuela%27s_health_expenditure%3B_1999_-.png/220px-Venezuela%27s_health_expenditure%3B_1999_-.png)
Աղբյուր: World Bank
Բոլիվարյան հեղափոխությունից և բոլիվարական կառավարության հաստատումից հետո նախնական առողջապահական պրակտիկան խոստումնալից էր՝ գոյություն ունեցող ազգային առողջապահական համակարգին զուգահեռ անվճար առողջապահական համակարգի ներդրմամբ և Կուբայի բժշկական մասնագետներից ստացված աջակցությամբ։ Բոլիվարիայի կառավարության՝ վենեսուելացիների առողջության վրա կենտրոնանալու ձախողումը, առողջապահական ծախսերի կրճատումը և պետական կոռուպցիան ի վերջո ազդեցին Վենեսուելայի բժշկական պրակտիկայի վրա՝ առաջացնելով մահացության մեծ տոկոս, ինչպես նաև բժշկական մասնագետների արտագաղթ այլ երկրներ[69][195]։
Վենեսուելայի կախվածությունը ներմուծվող ապրանքներից և Չավեսի օրոք սկսված բարդ փոխարժեքները հանգեցրին երկրում դեղերի և բժշկական սարքավորումների սակավության[195]։ ՄԱԿ-ը հայտնել է մայրական մահացության հարաբերակցության աճի մասին, որը 1990 թվականին 93-ը 100,000-ից աճել է մինչև 110-ը 100,000-ից 2013 թվականին[196]։
2014 թվականին բազմաթիվ բժշկական և սովորական ապրանքների պակասից հետո վենեսուելացի կանայք դժվարություններ են ունեցել հակաբեղմնավորիչների հասանելիության հարցում[197]։ ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի բուժման համար հակառետրովիրուսային դեղամիջոցների պակասը 2014 թվականին նույնպես ազդել է մոտ 50,000 վենեսուելացիների վրա՝ պոտենցիալ ՄԻԱՎ-ով հիվանդ հազարավոր վենեսուելացիների մոտ ՁԻԱՀ-ի զարգացման պատճառ դառնալով[198]։
Վենեսուելան նաև Լատինական Ամերիկայի միակ երկիրն է, որտեղ մալարիայի դեպքերն աճում են՝ իբր ապօրինի հանքարդյունաբերության պատճառով։ 2013 թվականին Վենեսուելան գրանցել է մալարիայի դեպքերի ամենաշատ դեպքերը վերջին 50 տարում, երբ 100,000 վենեսուելացիներից 300-ը վարակված են այդ հիվանդությամբ[199]։
Տեխնոլոգիա
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]1990 թվականին Վենեսուելայում ինտերնետից օգտվողների թիվը նվազագույն էր, սակայն 2010 թվականին արդեն վենեսուելացիների 35,63%-ը ինտերնետից օգտվողներ էին։ Ինտերնետի բաժանորդների թիվը վեց անգամ ավելացել է[200]։ Այդ նպատակին հասնելու համար Վենեսուելային օգնել են այնպիսի ծրագրեր, ինչպիսին է Ազգային տեխնոլոգիական գրագիտության պլանը, որն անվճար ծրագրային ապահովում և համակարգիչներ է տրամադրում դպրոցներին։ Վենեսուելան ունի ինտերնետի ամենադանդաղ արագություններից մեկն աշխարհում[201]։ Վենեսուելայի կառավարությունների արժութային հսկողության պատճառով ԱՄՆ դոլարի բացակայությունը նույնպես վնասել է ինտերնետ ծառայություններին, քանի որ տեխնոլոգիական սարքավորումները պետք է ներմուծվեին Վենեսուելա[201]։
100 բնակչի հաշվով ֆիքսված հեռախոսագծերի թիվը 1990 թվականին կազմել է 7,56, 2010 թվականին թիվը հասել է 24,44-ի։ 2000 թվականին 2,535,966 վենեսուելացի ուներ ֆիքսված հեռախոս։ Մինչև 2009 թվականը այս ցուցանիշն աճել է մինչև 6,866,626[202]։
Բոլիվարիայի կառավարությունը նաև օդատիեզերական ծրագիր է սկսել՝ համագործակցելով Չինաստանի հետ, որը կառուցել և արձակել է երկու արբանյակ, որոնք ներկայումս ուղեծրում են՝ կապի արբանյակը, որը կոչվում է Սիմոն Բոլիվար և հեռաճանաչող արբանյակը, որը կոչվում է Միրանդա։ 2014 թվականի հուլիսին նախագահ Մադուրոն հայտարարեց, որ երրորդ արբանյակը կկառուցվի չին-վենեսուելական երկկողմ համագործակցության միջոցով[203]։
Տես նաև
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Պարենային դեֆիցիտ Վենեսուելայում
Գրականություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Rivero, Mirtha (2011). La rebelión de los náufragos (9th ed.). Alfa. ISBN 978-980-354-295-5.
- Венесуэла: экономика, политика, культура / отв. ред. С. А. Гонионский. М., "Наука", 1967. - 361 стр.
Արտաքին հղումներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Национальный банк ВенесуэлыԱրխիվացված 2015-12-15 Wayback Machine
- Страна на трёх кокаинах. Почему ресурсы не спасли Венесуэлу от крахаԱրխիվացված 2017-11-28 Wayback Machine // «Коммерсантъ Деньги» № 25 от 27.06.2016
- Социализм теряет лицоԱրխիվացված 2016-09-27 Wayback Machine // «Профиль», 7.06.2016
- «Ужасные последствия голода в Венесуэле»Արխիվացված 2017-09-16 Wayback Machine // Би-би-си, 5 июня 2017
- Над экономикой Венесуэлы проводят небывалый экспериментԱրխիվացված 2018-08-21 Wayback Machine // НГ, 20.08.2018
- В Венесуэле перестали работать, как только нашли нефть // Комсомольская правда, 24 янв 2019
- Основы мадурономики. Старший научный сотрудник ВАВТ Александр Зотин — о причинах экономического кризиса в ВенесуэлеԱրխիվացված 2019-03-13 Wayback Machine // Коммерсантъ, 10.03.2019
- Venezuela’s economic crisis: all you need to know in 4 chartsԱրխիվացված 2019-02-07 Wayback Machine // World Economic Forum, 15.06.2016 (անգլ.)
- Venezuela was once twelve times richer than China. What happened?Արխիվացված 2019-02-07 Wayback Machine // World Economic Forum, 12.09.2017 (անգլ.)
- How to contain the deepening crisis in VenezuelaԱրխիվացված 2019-02-07 Wayback Machine // World Economic Forum, 12.04.2018 (անգլ.)
- «Nicolás Maduro tries to make thugocracy permanent in Venezuela»Արխիվացված 2017-08-03 Wayback Machine — обзорная статья The Economist(անգլ.)
![]() | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Վենեսուելայի տնտեսություն» հոդվածին։ |
|
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 «The World Factbook». CIA.gov. Central Intelligence Agency. Վերցված է 2021 թ․ մայիսի 1-ին.
- ↑ Lieuwen, Edwin; Heckel, Heather D.; McCoy, Jennifer L.; Martz, John D. (2021 թ․ ապրիլի 25). «Venezuela». Britannica. Encyclopædia Britannica, Inc. Վերցված է 2021 թ․ մայիսի 1-ին.
- ↑ Anthony, Craig (2016 թ․ սեպտեմբերի 12). «10 Countries with the Most Natural Resources». Investopedia.
- ↑ «Risque pays du Venezuela : Commerce international». Societe Generale, Import Export solutions (ֆրանսերեն). 2018 թ․ մայիսի 1. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ հունիսի 19-ին. Վերցված է 2018 թ․ հունիսի 19-ին.
- ↑ López Maya, Margarita (2016). El ocaso del chavismo: Venezuela 2005–2015. Editorial Alfa. էջեր 349–51. ISBN 9788417014254.
- ↑ 6,0 6,1 «Venezuela's currency: The not-so-strong bolívar». The Economist. 2013 թ․ փետրվարի 11. Վերցված է 2013 թ․ փետրվարի 18-ին.
- ↑ Mander, Benedict (2013 թ․ փետրվարի 10). «Venezuelan devaluation sparks panic». Financial Times. Արխիվացված օրիգինալից 2013 թ․ փետրվարի 12. Վերցված է 2013 թ․ փետրվարի 11-ին.
{{cite news}}
: CS1 սպաս․ bot: original URL status unknown (link) - ↑ «Venezuela's economy: Medieval policies». The Economist. 2011 թ․ օգոստոսի 20. Վերցված է 2014 թ․ փետրվարի 23-ին.
- ↑ "Terminal Risks for Independent Fiscal Institutions: Lessons from IFIs in Hungary and Venezuela". Social Science Research Network (SSRN). Retrieved 18 July 2017.
- ↑ Kurmanaev, Anatoly (2019 թ․ մայիսի 17). «Venezuela's Collapse Is the Worst Outside of War in Decades, Economists Say». The New York Times (ամերիկյան անգլերեն). ISSN 0362-4331. Վերցված է 2019 թ․ մայիսի 30-ին.
- ↑ 11,0 11,1 Cristóbal Nagel, Juan (2015 թ․ հուլիսի 13). «Looking into the Black Box of Venezuela's Economy». Foreign Policy. Վերցված է 2015 թ․ հուլիսի 14-ին.
- ↑ Hanke, Steve (2019 թ․ հունվարի 1). «Venezuela's Hyperinflation Hits 80,000% Per Year in 2018». Forbes (անգլերեն). Վերցված է 2019 թ․ մարտի 26-ին.
- ↑ Alhadeff, Samuel (2018 թ․ հոկտեմբեր). «Venezuelan Emigration, Explained» (PDF). www.wilsoncenter.org. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2019 թ․ մարտի 27-ին. Վերցված է 2019 թ․ մարտի 26-ին.
- ↑ Gillespie, Patrick (2017 թ․ նոյեմբերի 14). «Venezuela just defaulted, moving deeper into crisis». CNNMoney. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 15-ին.
- ↑ «Venezuela in 'selective default'». BBC News. 2017 թ․ նոյեմբերի 14. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 15-ին.
- ↑ 16,0 16,1 Background Note: Venezuela U.S. Department of State. Retrieved 29 October 2011.
- ↑ 17,0 17,1 Caballero, Miguelangel (2022 թ․ հունիսի 26). «Más de USD 9.400 millones al año dejan las economías ilícitas en Venezuela». Transparencia Venezuela (իսպաներեն). Վերցված է 2023 թ․ հոկտեմբերի 11-ին.
- ↑ 18,0 18,1 Luján, Raylí (2022 թ․ հունիսի 28). «Volumen de operaciones ilegales en Venezuela es equivalente a 21% del PIB: Informe». Bloomberg (իսպաներեն). Վերցված է 2023 թ․ հոկտեմբերի 11-ին.
- ↑ 19,0 19,1 Soto, Naky (2022 թ․ հունիսի 28). «Illegal Activities Make Up 21% of Venezuela's GDP». Caracas Chronicles. Վերցված է 2022 թ․ օգոստոսի 10-ին.
- ↑ Yergin, Daniel. The Prize: The Epic Quest for Oil, Money, and Power. New York: Simon and Schuster. 1990. pp. 233–236; 432
- ↑ Yergin 1990, p. 435
- ↑ Yergin 1990, pp. 510–513
- ↑ NationMaster. "GDP per capita in 1950 statistics.".
- ↑ Alexander, Robert. "Nature and Progress of Agrarian Reform in Latin America." The Journal of Economic History. Vol. 23, No. 4 (December 1963), pp. 559–573.
- ↑ Márquez, Laureano; Sanabria, Eduardo (2018 թ․ նոյեմբեր). «La democracia pierde energía». Historieta de Venezuela. Gráficas Pedraza. էջեր 111–115.
- ↑ Yergin 1990, p. 767
- ↑ 27,0 27,1 27,2 «Chávez's Bolivarian Republic Viewed With a Quality Lens». Journal of Management Policy and Practice (անգլերեն). 22 (3): 2–3. 2021 թ․ հոկտեմբերի 21. doi:10.33423/jmpp.v22i3.4679. ISSN 1913-8067.
- ↑ 28,0 28,1 McCoy, Jennifer L; Smith, William C. (Summer 1995). «Democratic disequilibrium in Venezuela». Journal of Interamerican Studies and World Affairs. 37 (2): 113. doi:10.2307/166273. JSTOR 166273.
- ↑ 29,0 29,1 «Luis Herrera Campins». The Times (անգլերեն). 2024 թ․ փետրվարի 23. ISSN 0140-0460. Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 23-ին.
- ↑ 30,0 30,1 «Luis Herrera Campíns | Venezuelan leader, politician, reformer | Britannica». Encyclopædia Britannica (անգլերեն). Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 23-ին.
- ↑ 31,0 31,1 31,2 31,3 31,4 31,5 31,6 31,7 Heritage, Andrew (2002). Financial Times World Desk Reference. Dorling Kindersley. էջեր 618–621. ISBN 978-0789488053.
- ↑ 32,0 32,1 "Venezuela Inflation rate (consumer prices)". Indexmundi. 2010. Retrieved 16 August 2010.
- ↑ Neuman, William (2014 թ․ մայիսի 24). «Jaime Lusinchi, Ex-Leader of Venezuela, Dies at 89». The New York Times (ամերիկյան անգլերեն). ISSN 0362-4331. Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 23-ին.
- ↑ 34,0 34,1 Ewell, Judith (1989 թ․ մարտ). «Debt and Politics in Venezuela». Current History. 88 (536): 121–124, 147–149. doi:10.1525/curh.1989.88.536.121.
- ↑ 35,0 35,1 Կաղապար:Harvsp
- ↑ 36,0 36,1 36,2 Fastenberg, Dan (2011 թ․ հունվարի 10). «Carlos Andrés Pérez». Time. ISSN 0040-781X. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ սեպտեմբերի 29-ին. Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 9-ին.
- ↑ 37,0 37,1 «Venezuela's Chavez Era». Council on Foreign Relations. Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ մայիսի 17-ին. Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 9-ին.
- ↑ Կաղապար:Harvsp
- ↑ Կաղապար:Harvsp
- ↑ Margarita López Maya, 2003. "The Venezuelan Caracazo of 1989: Popular Protest and Institutional Weakness", Journal of Latin American Studies, Vol.35, No.1 (2003), pp 120-121 (See #Further reading).
- ↑ El Caracazo Case, Judgment of 11 November 1999 Արխիվացված Հունիս 4, 2016 Wayback Machine, Inter-American Court of Human Rights, accessed 1 May 2007
- ↑ Lander, Edgardo; Fierro, Luis A. (1996 թ․ հուլիս). «The Impact of Neoliberal Adjustment in Venezuela, 1989-1993». Latin American Perspectives (անգլերեն). 23 (3): 50–73. doi:10.1177/0094582X9602300304. ISSN 0094-582X.
- ↑ Կաղապար:Harvsp
- ↑ Branford, Sue (1992 թ․ փետրվարի 5). «Hugo Chavez fails to overthrow Venezuela's government». The Guardian. Վերցված է 2016 թ․ փետրվարի 7-ին.
- ↑ 45,0 45,1 Կաղապար:Harvsp
- ↑ Կաղապար:Harvsp
- ↑ «Disaster averted in Venezuela». Montreal Gazette. 1992 թ․ փետրվարի 5. էջեր B2.
- ↑ Lander, Edgardo; Fierro, Luis A. (1996 թ․ հուլիս). «The Impact of Neoliberal Adjustment in Venezuela, 1989-1993». Latin American Perspectives (անգլերեն). 23 (3): 50–73. doi:10.1177/0094582X9602300304. ISSN 0094-582X.
- ↑ DiJohn, Jonathan (2005 թ․ դեկտեմբեր). The Political Economy of Anti-Politics and Social Polarization in Venezuela, 1998-2004 (անգլերեն). London School of Economics. էջեր 14–15.
- ↑ Corrales, Javier; Penfold, Michael (2015). Dragon in the Tropics: The Legacy of Hugo Chávez. Brookings Institution Press. էջ 5. ISBN 978-0815725930.
- ↑ Kelly, Janet, and Palma, Pedro (2006), "The Syndrome of Economic Decline and the Quest for Change", in McCoy, Jennifer and Myers, David (eds, 2006), The Unraveling of Representative Democracy in Venezuela, Johns Hopkins University Press. p. 207
- ↑ United Nations data, National accounts estimates of main aggregates. Արխիվացված 11 Օգոստոս 2015 Wayback Machine
- ↑ «GDP deflator (base year varies by country) | Data». data.worldbank.org. World Bank national accounts data and OECD National Accounts data files. 2016 թ․ օգոստոսի 19. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ օգոստոսի 19-ին. Վերցված է 2016 թ․ օգոստոսի 19-ին.
- ↑ Weisbrot and Sandoval, 2008. Sections: 'Executive Summary,' and 'Social Spending, Poverty, and Employment.'
- ↑ Grant, Will (2010 թ․ նոյեմբերի 15). «Why Venezuela's government is taking over apartments». BBC. Վերցված է 2013 թ․ դեկտեմբերի 15-ին.
- ↑ «Expropriations in Venezuela». The Economist. 2010 թ․ հոկտեմբերի 29.
- ↑ Romero, Simon (2011 թ․ փետրվարի 28). «A 45-Story Walkup Beckons the Desperate». The New York Times. Վերցված է 2013 թ․ դեկտեմբերի 15-ին.
- ↑ 58,0 58,1 58,2 Toothaker, Christopher. "Chavez: Venezuela's economy soon to recover". Bloomberg Businessweek. 8 August 2010. Retrieved 3 September 2010.
- ↑ Cancel, Daniel. "Chavez Says Venezuela's Economy Is `Already Recovering' Amid Recession." Bloomberg. 8 August 2010. Retrieved 3 September 2010.
- ↑ (es)"FMI: Venezuela único país cuya economía se contraerá este año". El Universal. 21 April 2010. Retrieved 3 September 2010.
- ↑ Hanke, John H. «Measuring Misery around the World». The Cato Institute. Վերցված է 2014 թ․ ապրիլի 30-ին.
- ↑ «Steve H. Hanke». Cato Institute. Վերցված է 2015 թ․ հուլիսի 1-ին.
- ↑ «Ease of Doing Business in Venezuela, RB». Վերցված է 2015 թ․ նոյեմբերի 21-ին.
- ↑ «Doing Business 2013» (PDF). Report. International Finance Corporation. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2014 թ․ մայիսի 30-ին. Վերցված է 2014 թ․ ապրիլի 1-ին.
- ↑ «Venezuela Slashes Currency Value». The Wall Street Journal. 2013 թ․ փետրվարի 9. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ հոկտեմբերի 16-ին. Վերցված է 2013 թ․ դեկտեմբերի 14-ին.
- ↑ Lopez, Virginia (2013 թ․ սեպտեմբերի 26). «Venezuela food shortages: 'No one can explain why a rich country has no food'». The Guardian. Վերցված է 2013 թ․ դեկտեմբերի 14-ին.
- ↑ «Médicos del Hospital Universitario de Caracas suspenden cirugías por falta de insumos». Globovision. 2014 թ․ փետրվարի 21. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ փետրվարի 28-ին. Վերցված է 2014 թ․ փետրվարի 21-ին.
- ↑ «Latin America's weakest economies are reaching breaking-point». The Economist. 2014 թ․ փետրվարի 1.
- ↑ 69,0 69,1 «Venezuela's medical crisis requires world's attention». The Boston Globe. 2015 թ․ ապրիլի 28. Վերցված է 2015 թ․ մայիսի 17-ին.
- ↑ «Doctors say Venezuela's health care in collapse». Associated Press. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ փետրվարի 26-ին. Վերցված է 2014 թ․ փետրվարի 22-ին.
- ↑ «Country and region specific forecasts and data». World Bank. Վերցված է 2015 թ․ մարտի 15-ին.
- ↑ «Amid Rationing, Venezuela Takes The Misery Crown». Investors Business Daily. Վերցված է 2014 թ․ սեպտեմբերի 1-ին.
- ↑ «Venezuela's economy of oil and coconut water Probably the world's worst-managed economy». The Economist. 2014 թ․ սեպտեմբերի 20. Վերցված է 2014 թ․ սեպտեմբերի 21-ին.
- ↑ «Citi considera que la economía venezolana es un "desastre"». El Universal. 2014 թ․ մայիսի 3. Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 5-ին.
- ↑ «The Heritage Foundation». About Heritage. Վերցված է 2015 թ․ հուլիսի 1-ին.
- ↑ «Country Rankings: World & Global Economy Rankings on Economic Freedom». The Heritage Foundation. Վերցված է 2014 թ․ մարտի 26-ին.
- ↑ Yapur, Nicolle (2014 թ․ հունիսի 30). «Políticas económicas en Venezuela ahuyentan el capital extranjero». El Nacional. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ հուլիսի 3-ին. Վերցված է 2014 թ․ հուլիսի 3-ին.
- ↑ Hagiwara, Yuki (2014 թ․ փետրվարի 7). «Toyota Halts Venezuela Production as Car Sales Fall». Bloomberg. Վերցված է 2014 թ․ փետրվարի 8-ին.
- ↑ «Ford Cutting Production in Venezuela on Growing Dollar Shortage». Businessweek. 2014 թ․ հունվարի 14. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ հունվարի 15-ին. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 15-ին.
- ↑ Deniz, Roberto (2014 թ․ փետրվարի 7). «General Motors sees no resolution to operations in Venezuela». El Universal. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ փետրվարի 21-ին. Վերցված է 2014 թ․ փետրվարի 8-ին.
- ↑ Mogollon, Mery (2014 թ․ հունվարի 24). «Venezuela sees more airlines suspend ticket sales, demand payment». Los Angeles Times. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 25-ին.
- ↑ Wilson, Peter (2014 թ․ հունվարի 24). «Airlines keep cutting off Venezuelans from tickets». USA Today. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 25-ին.
- ↑ Wilson, Peter (2014 թ․ հունվարի 10). «Venezuelans blocked from buying flights out». USA Today. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 15-ին.
- ↑ «Venezuela Shuffles Economic Team». The Wall Street Journal. 2014 թ․ հունվարի 15. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ հուլիսի 2-ին. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 16-ին.
- ↑ Anderson, Elizabeth (2015 թ․ մարտի 3). «Which are the 15 most miserable countries in the world?». The Telegraph. Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ հունվարի 12-ին. Վերցված է 2015 թ․ մարտի 4-ին.
- ↑ Saraiva, A Catarina; Jamrisko, Michelle; Fonseca Tartar, Andre (2015 թ․ մարտի 2). «The 15 Most Miserable Economies in the World». Bloomberg. Վերցված է 2015 թ․ մարտի 4-ին.
- ↑ 87,0 87,1 Gallas, Daniel (2015 թ․ դեկտեմբերի 7). «Venezuela: Economy on the brink?». BBC News Latin America. Վերցված է 2015 թ․ դեկտեմբերի 7-ին.
- ↑ Lopez, Virginia (2016 թ․ հունվարի 8). «Venezuela's economic crisis worsens as oil prices fall». aljazeera.com. Al Jazeera. Վերցված է 2016 թ․ հունվարի 8-ին.
- ↑ Lozano, Daniel (2015 թ․ հունվարի 8). «Ni un paso atrás: Maduro insiste con su receta económica». lanacion.com.ar. La Nación. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ հունվարի 10-ին. Վերցված է 2016 թ․ հունվարի 8-ին.
- ↑ 90,0 90,1 «Bank of America prevé más controles para la economía de Venezuela». El Nacional. 2016 թ․ հունվարի 13. Վերցված է 2016 թ․ հունվարի 14-ին.
- ↑ «IMF: Venezuela Inflation to Surpass 700 Percent». The New York Times. 2016 թ․ հունվարի 22. Վերցված է 2016 թ․ հունվարի 22-ին.
- ↑ «FMI: Inflación de Venezuela en 2016 será de 500%». El Nacional. 2015 թ․ հունվարի 17. Վերցված է 2016 թ․ հունվարի 20-ին.
- ↑ 93,0 93,1 Leff, Alex (2016 թ․ հունվարի 26). «What's it like under 1,000 percent inflation? Venezuela is about to find out». Public Radio International. Վերցված է 2016 թ․ հունվարի 28-ին.
- ↑ World Economic Outlook (PDF). International Monetary Fund. 2016. ISBN 978-1-47554-372-8. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 29-ին.
- ↑ Hanke, Steve H. (2016 թ․ հունվարի 15). «Venezuela's Lying Statistics». HuffPost. Վերցված է 2016 թ․ հունվարի 20-ին.
- ↑ «Hungry Venezuelans Flee in Boats to Escape Economic Collapse». The New York Times. 2016 թ․ նոյեմբերի 25.
- ↑ «Venezuelans face collapsing economy, starvation and crime». PBS. 2016 թ․ հունիսի 21.
- ↑ «Why you need sackfuls of banknotes to shop in Venezuela». BBC News (անգլերեն). 2016 թ․ դեկտեմբերի 18. Վերցված է 2016 թ․ դեկտեմբերի 19-ին.
- ↑ Jim Wyss (2016 թ․ դեկտեմբերի 12). «Entering a 'world of economic chaos,' Venezuela struggles with hyperinflation». Miami Herald. Վերցված է 2016 թ․ դեկտեմբերի 19-ին.
- ↑ Cui, Carolyn (2017 թ․ օգոստոսի 25), «Venezuelan Bonds Up After New U.S. Sanctions Spare Debt Trading», The Wall Street Journal
- ↑ «Venezuela eliminates heavily subsidized DIPRO forex rate». Reuters. 2018 թ․ հունվարի 30. Վերցված է 2018 թ․ հունվարի 30-ին.
- ↑ Sequera, Vivian (2018 թ․ փետրվարի 18). «Venezuelans report big weight losses in 2017 as hunger hits». Reuters. Վերցված է 2018 թ․ փետրվարի 23-ին.
- ↑ Krygier, Rachelle (2018 թ․ փետրվարի 20). «Venezuela launches the 'petro,' its cryptocurrency». The Washington Post. Վերցված է 2018 թ․ մարտի 22-ին.
- ↑ «Venezuelan Hyperinflation Explodes, Soaring Over 440,000 Percent». Bloomberg. 2018 թ․ հունվարի 18. Վերցված է 2018 թ․ մարտի 7-ին.
- ↑ Caracas, Stephen Gibbs (2018 թ․ հունիսի 12). «Venezuela suffering 25,000% inflation». The Times. ISSN 0140-0460. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 23-ին.
- ↑ "Russia extends lifeline as Venezuela struggles with 'selective default'".
- ↑ "Venezuela oil assets seizure by Conoco may start wave".
- ↑ «Final List of Deliverable Obligations for the 2017 Bolivarian Republic of Venezuela Credit Derivatives Auction Settlement Terms». www.cbonds.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ հունվարի 25-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունվարի 25-ին.
- ↑ «Venezuela: bonds». www.cbonds.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ սեպտեմբերի 29-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունվարի 25-ին.
- ↑ Yapur, Nicolle (2024 թ․ փետրվարի 19). «Chevron Dollars Cool Venezuela's January Inflation to Decade Low». Bloomberg News. Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 19-ին.
- ↑ Beiras, Beatriz (2016 թ․ մայիսի 19). «Venezuela economy fractured with shortages of essentials across the country». Euronews. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 26-ին.
- ↑ «OPEC : OPEC Share of World Crude Oil Reserves». www.opec.org. Վերցված է 2019 թ․ մարտի 26-ին.
- ↑ (es) "Contribución petrolera se duplica por ajuste cambiario." El Universal. 11 January 2010. Retrieved 3 September 2010.
- ↑ Schoen, John W. (2015 թ․ փետրվարի 23). «Global gasoline-price subsidies evaporate». www.cnbc.com.
- ↑ «Venezuela: Maduro anuncia una devaluación y un aumento de hasta el 6.000% en el precio de la gasolina». BBC. 2016 թ․ փետրվարի 17.
- ↑ «Venezuela raises petrol price for first time in 20 years». BBC. 2016 թ․ փետրվարի 18.
- ↑ Blasco, Emili (2014 թ․ ապրիլի 23). «Venezuela se queda sin suficientes divisas para pagar las importaciones». ABC News (Spain). Վերցված է 2014 թ․ ապրիլի 24-ին.
- ↑ Gold production in Venezuela
- ↑ «Venezuela | Energy 2018». GLI – Global Legal Insights Venezuela | Energy 2018 (անգլերեն). Վերցված է 2017 թ․ դեկտեմբերի 18-ին.
- ↑ Hambling, David (2016 թ․ մարտի 30). «Hydro power falters in persistent drought». The Guardian (անգլերեն). ISSN 0261-3077. Վերցված է 2017 թ․ դեկտեմբերի 18-ին.
- ↑ The World Bank Group (2019). «Manufacturing, value added (% of GDP) | Data». data.worldbank.org. Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 6-ին.
- ↑ «Venezuela's aluminum industry operates at 29% of capacity». Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հունվարի 22-ին. Վերցված է 2012 թ․ նոյեմբերի 15-ին.
- ↑ «Venezuela's aluminum and steel production below 1997 numbers». Վերցված է 2012 թ․ նոյեմբերի 15-ին.
- ↑ «En imágenes: Así fue el último día de General Motors en Venezuela». Venezuela Al Dia. 2014 թ․ մայիսի 16. Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 19-ին.
- ↑ «Dolorosa imagen de nuestra industria automotriz: El cierre de General Motors Venezolana». La Patilla. Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 19-ին.
- ↑ Deniz, Roberto (2014 թ․ մայիսի 4). «Banco Central reporta que la escasez de vehículos llega al 100%». El Universal. Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 5-ին.
- ↑ Woody, Christopher (2016 թ․ հուլիսի 20). «Venezuela's looming economic catastrophe, in one graphic». Business Insider. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ հուլիսի 22-ին. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 21-ին.
- ↑ Venezuela production in 2019, by FAO
- ↑ Venezuela production, by FAO
- ↑ Livestock production in Venezuela, by FAO
- ↑ 131,0 131,1 «Balanza de pagos y otros indicadores del sector externo. Exportaciones e importaciones de bienes y servicios (millones de USD)» (իսպաներեն). Banco Central Venezuela. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ մարտի 25-ին. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 1-ին.
- ↑ «Venezuela». U.S. Department of State (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2018 թ․ օգոստոսի 22-ին.
- ↑ «OEC – Venezuela (VEN) Exports, Imports, and Trade Partners». atlas.media.mit.edu. The Observatory of Economic Complexity. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 22-ին.
- ↑ 134,0 134,1 «OEC – Venezuela (VEN) Exports, Imports, and Trade Partners». oec.world.
- ↑ Bruce, Iain. "Chavez calls for democracy at work." BBC News. 17 August 2005. Retrieved 22 September 2006.
- ↑ Devereux, Charlie (2010 թ․ հոկտեմբերի 26). «Owens-Illinois Seizure by Chavez May Undermine Venezuela's Empresas Polar». Bloomberg.
- ↑ Labour's Love Lost The Economist. 25 January 2014. Retrieved 16 June 2015
- ↑ Minimum Salary Increase Global Workplace Insider. 4 December 2014. Retrieved 16 June 2015.
- ↑ Goodman, Joshua (2015 թ․ մայիսի 1). «Venezuela Raises Minimum Wage 30 Pct Amid Raging Inflation». Associated Press. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ մայիսի 18-ին. Վերցված է 2015 թ․ մայիսի 10-ին.
- ↑ «"Desde que Maduro está allí hemos perdido 3 millones 345 mil empleos": Marcela Máspero, coordinadora de la Unión Nacional de Trabajadores». NTN24 (իսպաներեն). 2017 թ․ սեպտեմբերի 16. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ սեպտեմբերի 17-ին. Վերցված է 2017 թ․ սեպտեմբերի 17-ին.
- ↑ «Federación de trabajadores públicos cifra en cerca de 4 millones pérdida de empleos desde 2013». La Patilla (եվրոպական իսպաներեն). 2017 թ․ դեկտեմբերի 27. Վերցված է 2017 թ․ դեկտեմբերի 28-ին.
- ↑ 142,0 142,1 Toothaker, Christopher (2011 թ․ հունիսի 16). «Venezuela's Electricity To Be Rationed Following Recurring Power Outages». HuffPost. Վերցված է 2013 թ․ դեկտեմբերի 14-ին.
- ↑ Han Shih, Toh (2013 թ․ ապրիլի 11). «China Railway Group's project in Venezuela hits snag». South China Morning Post. Վերցված է 2013 թ․ դեկտեմբերի 14-ին.
- ↑ 144,0 144,1 «Lufthansa to suspend flights to Venezuela». BBC News. 2016 թ․ մայիսի 29. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 29-ին.
- ↑ «Power cut paralyses Venezuela». The Guardian. 2013 թ․ սեպտեմբերի 4. Վերցված է 2013 թ․ դեկտեմբերի 14-ին.
- ↑ «Venezuela Power Outage Plunges Most of Nation into Darkness». HuffPost. 2013 թ․ դեկտեմբերի 2. Վերցված է 2013 թ․ դեկտեմբերի 14-ին.
- ↑ Romero, Simon. "Venezuela to Give Currency New Name and Numbers." The New York Times. 18 March 2007. Retrieved 3 September 2010.
- ↑ Ellsworth, Brian. "Venezuela cuts three zeros off bolivar currency." Reuters. 1 January 2008. Retrieved 3 September 2010.
- ↑ Forero, Juan. "Despite billions in U.S. aid, Colombia struggles to reduce poverty." The Washington Post. 19 April 2010. Retrieved 3 September 2010.
- ↑ (es) "Situación de la pobreza en la región." Արխիվացված 8 Մարտ 2012 Wayback Machine Panorama social de América Latina. 2007. Retrieved 4 September 2010.
- ↑ Molano, Walter. "Venezuela is Priced for Failure." Արխիվացված 28 Հոկտեմբեր 2017 Wayback Machine Latin American Herald Tribune. 2009. Retrieved 3 September 2010.
- ↑ Cawthorne, Andrew."Venezuela recession drags, GDP falls 5.8 pct Q1". Reuters. 25 May 2010. Retrieved 13 August 2010
- ↑ «Venezuela's Forced Price Cuts Damp World's Fastest Inflation (2)». Businessweek. 2013 թ․ դեկտեմբերի 30. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ հունվարի 4-ին. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 16-ին.
- ↑ «Venezuela Slashes Currency Value». The Wall Street Journal. 2013 թ․ փետրվարի 9. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ հոկտեմբերի 16-ին. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 16-ին.
- ↑ Mogollon, Mery; Kraul, Chris (2013 թ․ նոյեմբերի 16). «Government-ordered price cuts spawn desperation shopping in Venezuela». Los Angeles Times. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 16-ին.
- ↑ Kurmanaev, Anatoly (2014 թ․ հունվարի 9). «Venezuela in Data Denial After Inflation Tops 50%: Andes Credit». Bloomberg. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 16-ին.
- ↑ «Au Venezuela, l'inflation a été de 130 060 % en 2018». Le Monde (ֆրանսերեն). 2019 թ․ մայիսի 29. Վերցված է 2019 թ․ մայիսի 31-ին.
- ↑ «Report for Selected Countries and Subjects». IMF (անգլերեն). Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 26-ին.
- ↑ «Venezuela's black market rate for US dollars just jumped by almost 40%». Quartz. 2014 թ․ մարտի 26. Վերցված է 2014 թ․ մարտի 27-ին.
- ↑ CADIVI, una medidia necesaria Արխիվացված 5 Դեկտեմբեր 2008 Wayback Machine
- ↑ Hanke, Steve. «The World's Troubled Currencies». The Market Oracle. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 26-ին.
- ↑ «Indicadores Economía Venezolana». dolartoday.com. Վերցված է 2018 թ․ մարտի 22-ին.
- ↑ Gupta, Girish (2014 թ․ հունվարի 24). «The 'Cheapest' Country in the World». Time. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ հունվարի 24-ին. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 26-ին.
- ↑ Pons, Corina (2014 թ․ հունվարի 14). «McDonald's Agrees to Cut the Price of a Venezuelan Big Mac Combo». Bloomberg. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 26-ին.
- ↑ Goodman, Joshua (2014 թ․ հունվարի 22). «Venezuela overhauls foreign exchange system». Bloomberg. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ փետրվարի 14-ին. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 26-ին.
- ↑ Vyas, Kejal (2013 թ․ դեկտեմբերի 30). «Venezuela's Consumer Prices Climbed 56% in 2013». The Wall Street Journal. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ հունիսի 15-ին. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 26-ին.
- ↑ «Venezuela inflation data under scrutiny». Buenos Aires Herald. 2013 թ․ դեկտեմբերի 31. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 26-ին.
- ↑ Baten, Jörg (2016). A History of the Global Economy. From 1500 to the Present. Cambridge University Press. էջ 150. ISBN 9781107507180.
- ↑ World Bank. "Table 24." World Development Report. 1980. pp. 156–57.
- ↑ 170,0 170,1 170,2 170,3 Instituto Nacional de Estadística Արխիվացված 13 Նոյեմբեր 2012 Wayback Machine[1]
- ↑ «Income Gini coefficient». United Nations Development Programme. United Nations. Վերցված է 2015 թ․ սեպտեմբերի 21-ին.
- ↑ «Human Development Report 2016» (PDF). UNDP.
- ↑ «Venezuela: a nation in a state». The Economist. 2016 թ․ փետրվարի 18. Վերցված է 2016 թ․ մարտի 5-ին.
- ↑ "Ficha Técnicas de Línea de Pobreza por Ingreso." Արխիվացված 29 Մայիս 2009 Wayback Machine Estadísticas Sociales y Ambientales. El Instituto Nacional de Estadísticas. Retrieved 4 September 2010. The Instituto Nacional de Estadística describes their method for compiling these statistics.
- ↑ «Pobreza». instituto nacional de estadistica. Վերցված է 2014 թ․ սեպտեմբերի 1-ին.
- ↑ «Venezuela Achieves Millennium Goals» (PDF). Embassy of the Bolivarian Republic of Venezuela. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2014 թ․ սեպտեմբերի 3-ին. Վերցված է 2014 թ․ սեպտեմբերի 1-ին.
- ↑ «Factsheet». The Economist. Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ փետրվարի 3-ին. Վերցված է 2009 թ․ փետրվարի 17-ին.
- ↑ 178,0 178,1 Corrales, Javier (2015 թ․ մայիսի 7). «Don't Blame It on the Oil». Foreign Policy. Վերցված է 2015 թ․ մայիսի 10-ին.
- ↑ Siegel, Robert (2014 թ․ դեկտեմբերի 25). «For Venezuela, Drop in Global Oil Prices Could Be Catastrophic». NPR. Վերցված է 2015 թ․ հունվարի 4-ին.
- ↑ «2014 Human Development Report Summary» (PDF). United Nations Development Programme. 2014. էջեր 21–5. Վերցված է 2014 թ․ հուլիսի 27-ին.
- ↑ «Venezuela crisis: How the political situation escalated». BBC News. Վերցված է 2019 թ․ հունվարի 24-ին.
- ↑ Luhnow, David (2019 թ․ մարտի 19). «Maduro loses grip on Venezuela's poor, a vital source of his power». The Wall Street Journal. Վերցված է 2019 թ․ մարտի 20-ին.
- ↑ 183,0 183,1 Kohut, Meredith (2017 թ․ դեկտեմբերի 17). «As Venezuela Collapses, Children Are Dying of Hunger». The New York Times (անգլերեն). ISSN 0362-4331. Վերցված է 2017 թ․ դեկտեմբերի 18-ին.
- ↑ Graham-Harrison, Emma (2017 թ․ օգոստոսի 26). «Hunger eats away at Venezuela's soul as its people struggle to survive». The Observer (անգլերեն). ISSN 0029-7712. Վերցված է 2017 թ․ դեկտեմբերի 18-ին.
- ↑ Landaeta-Jiménez, Maritza; և այլք: (2017 թ․ փետրվար). «ENCOVI, Encuesta Nacional de Condiciones de Vida, Venezuela 2016, Alimentación» [National Survey of Living Conditions, Venezuela 2016, Food] (PDF). ENCOVI, Fundación Bengoa para la Alimentación y Nutrición (իսպաներեն). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2019 թ․ հունվարի 9-ին. Վերցված է 2018 թ․ փետրվարի 23-ին.
- ↑ Landaeta-Jiménez, Maritza; և այլք: (2018 թ․ փետրվար). «ENCOVI, Encuesta Nacional de Condiciones de Vida, Venezuela 2017, Alimentación I» [ENCOVI, National Survey of Living Conditions, Venezuela 2017, Food 1] (PDF). Universidad Catolica Andres Bello (իսպաներեն). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2021 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2018 թ․ փետրվարի 23-ին.
- ↑ 187,0 187,1 «Venezuelans report big weight losses in 2017 as hunger hits». CNBC. 2018 թ․ փետրվարի 21. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ փետրվարի 23-ին. Վերցված է 2018 թ․ փետրվարի 23-ին.
- ↑ Graham-Harrison, Emma (2018 թ․ մարտի 6). «Over half of young Venezuelans want to flee as economy collapses, poll finds». The Guardian (անգլերեն). Վերցված է 2018 թ․ մարտի 7-ին.
- ↑ «Pobreza». INE. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հուլիսի 27-ին. Վերցված է 2014 թ․ օգոստոսի 31-ին.
- ↑ 190,0 190,1 Gallagher, J. J. (2015 թ․ մարտի 25). «Venezuela: Does an increase in poverty signal threat to government?». The Christian Science Monitor. Վերցված է 2015 թ․ մարտի 29-ին.
- ↑ Maria Delgado, Antonio (2014 թ․ օգոստոսի 28). «Venezuela agobiada por la fuga masiva de cerebros». El Nuevo Herald. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ օգոստոսի 27-ին. Վերցված է 2014 թ․ օգոստոսի 28-ին.
- ↑ «El 90% de los venezolanos que se van tienen formación universitaria». El Impulso. 2014 թ․ օգոստոսի 23. Վերցված է 2014 թ․ օգոստոսի 28-ին.
- ↑ 193,0 193,1 «Propaganda, not policy». The Economist. 2008 թ․ փետրվարի 28. Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 3-ին.
- ↑ Márquez, Humberto (2005 թ․ հոկտեմբերի 28). «Venezuela se declara libre de analfabetismo» (իսպաներեն). Inter Press Service. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ ապրիլի 2-ին. Վերցված է 2006 թ․ դեկտեմբերի 29-ին.
- ↑ 195,0 195,1 Wilson, Peter (2015 թ․ ապրիլի 27). «The Collapse of Chávezcare». Foreign Policy. Վերցված է 2015 թ․ մայիսի 17-ին.
- ↑ «Maternal mortality ratio per 100,000 live births». Millennium Development Goals Indicators. United Nations. Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2024 թ․ մայիսի 4-ին.
- ↑ Higuerey, Edgar (2014 թ․ սեպտեմբերի 5). «Escasez de anticonceptivos hace cambiar tratamientos». El Tiempo. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ սեպտեմբերի 8-ին. Վերցված է 2014 թ․ սեպտեմբերի 7-ին.
- ↑ «Venezuela Faces Health Crisis Amid Shortage of HIV/Aids Medication». Fox News Latino. 2014 թ․ մայիսի 14. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ սեպտեմբերի 3-ին. Վերցված է 2014 թ․ օգոստոսի 31-ին.
- ↑ Pardo, Daniel (2014 թ․ օգոստոսի 23). «The malaria mines of Venezuela». BBC. Վերցված է 2014 թ․ օգոստոսի 31-ին.
- ↑ «Fact Sheet: Venezuela and the Millennium Development Goals» (PDF). Embassy of the Bolivarian Republic of Venezuela to the UK and Ireland. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2011 թ․ մայիսի 23-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 20-ին.
- ↑ 201,0 201,1 Pardo, Daniel (2014 թ․ սեպտեմբերի 22). «¿Por qué internet en Venezuela es tan lento?». BBC. Վերցված է 2014 թ․ սեպտեմբերի 25-ին.
- ↑ "Fact Sheet: Millennium Development Goals." Արխիվացված 6 Հոկտեմբեր 2017 Wayback Machine Embassy of the Bolivarian Republic of Venezuela. 12 October 2010. Web 4 March 2012.
- ↑ Magan, Veronica (2013 թ․ օգոստոսի 23). «Venezuela: Latin America's Next Space Pioneer?». Satellite Today. Վերցված է 2014 թ․ սեպտեմբերի 28-ին.