Պապայա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Պապայա
Carica papaya - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-029.jpg
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Բույսեր
Տիպ Embryophyta
Ենթատիպ Spermatopsida
Դաս Ծածկասերմեր
Կարգ Brassicales
Ընտանիք Caricaceae
Ցեղ Carica
Լատիներեն անվանում
Carica papaya
Հատուկ պահպանություն
Status none DD.svgՏվյալների անբավարարություն
Տվյալների անբավարարություն
IUCN Data Deficient : ???

Wikispecies-logo.svg
Դասակարգումը
Վիքիցեղերում

Commons-logo.svg
Պատկերներ
Վիքիպահեստում




Պապայա (Carica papaya), Caricaceae ընտանիքին պատկանող ծառանման բույս է, 5-10 մ բարձրությամբ։ Հայրենիքը Ամերիկա մայրցամաքների արևադարձային շրջաններն են։ Այժմ նաև մշակվում է Աֆրիկայում և Ասիայում (հիմնական արտահանողներն են Հնդկաստանը, Բրազիլիան, Ինդոնեզիան, Նիգերիան և Մեքսիկան)։ Պապայա է կոչվում պտուղը։

Պտուղը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պտուղը օվալաձև է, միջինը 20 սմ երկարությամբ և 300-500 գ քաշով։ Հասուն պտուղն ունի ողորկ, բարակ, կանաչ-դեղնավուն կեղև, պտղամիսը վարդագույն-նարնջագույն է։ Քաղցր է, բուրավետ. համային հատկանիշներով որոշ չափով նման է սեխին։

Պտղի միջնամասը սնամեջ է, այստեղ գտնվում են սև կորիզները, որոնք ուտելի չեն։ Չորացված վիճակում օգտագործվում են որպես համեմունք։

Ոչ հասուն պտուղն օգտագործվում է որպես բանջարեղեն։

Բնութագիր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սեխածառը(պապայա) խիստ զգայուն է կլիմայական պայմանների նկատմամբ։ Այն ոչնչանում է ոչ միայն սառնամանիքներից, այլև՝ ցածր դրական ջերմաստիճաններում։ Լավ որակի պտուղ տալիս են արևադարձային գոտու այն պլանտացիաները, որոնք գտնվում են ծովի մակերևույթից մինչև 1000 մ բարձրության վրա։

Պորտուգալացի ծովագնաց Վասկո Դա Գաման առաջին անգամ Հնդկաստանում տեսնելով սեխածառը՝ հիացմունքով բացականչել է՝ «Հնդկական ոսկի ծառ»։

Մեկ հեկտար սեխածառի պլանտացիայից ստացվում է տարեկան 33-37 տոննա պտուղ։ Միջին հաշվով մեկ ծառից ստացվում է 30-150 պտուղ։ Պտղի քաշը լինում է 450 գ-ից մինչև 7 կգ։ Սեխածառը պտղաբերում է տնկելուց 10-12 ամիս հետո։ Բերքատվությունը բարձր է լինում ծառի երիտասարդ շրջանում, այսինքն՝ մինչև 5-րդ տարին, որից հետո գնալով բերքատվությունն իջնում է։ Դրա համար պլանտացիաների ծառերը 4 տարին մեկ նորացվում են։

Բացի թարմ վիճակում օգտագործելուց, պտուղներից պատրաստում են ջեմ, մարմելադ, հրուշակեղեն և այլն։ Սեխածառի պտուղը պարունակում է օսլա, շաքար, վիտամիններ։ Նրա հյութը պարունակում է հատուկ ֆերմենտ՝ պապային, որն իր հատկություններով նման է ստամոքսահյութի ֆերմենտներին։ Դրանով է բացատրվում այն փաստը, որ ջրում լուծված նրա մի քանի կաթիլը փափկեցնում է ամենակոշտ միսը։

Պապայինից պատրաստում են արժեքավոր դեղամիջոցներ մաշկային, աղեստամոքսային հիվանդությունների, լեղապարկի թարախային բորբոքումների բուժման և վերքեր ապաքինելու համար։ Այժմ սեխածառի պլանտացիաները բավականին մեծ տարածություններ են զբաղեցնում Կենտրոնական Ամերիկայում, Հարավային Ամերիկայում, Հնդկաստանում, Շրի-Լանկայում, Մալայան արշիպելագում, Աֆրիկայում և Ավստրալիայում[1]։

Սննդային արժեքը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

100 գ պտուղը հետևյալ սննդային արժեքն ունի.

  • Էներգիա - 180 կիլոժուլ
  • Սպիտակուցներ - 1 գ
  • Ածխաջրատարներ - 10 գ
  • Կալցիում - 21 մգ
  • Նատրիում - 3 մգ
  • Կալիում - 211 մգ
  • ֆոսֆոր - 16 մգ
  • երկաթ - 0,4 մգ
  • Բետակարոտին - 0,56 մգ
  • Վիտամին B1 0,03 մգ
  • Վիտամին B2 - 0,04 մգ
  • Վիտամին C - 60-80 մգ
  1. Կ․ Մ․ Հարությունյան, Բուսական աշխարհի արժեքավոր տեսակները, 1984