Փենսիլվանիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Պենսիլվանիաից)
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox map.png
Փենսիլվանիա
անգլ.՝ Pennsylvania
flag of Pennsylvania Զինանշան
Flag of Pennsylvania.svg
Seal of Pennsylvania.svg
River of Rocks.jpg
ԵրկիրԱմերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
Մաան էMid-Atlantic, Northeastern United States և contiguous United States
ԿարգավիճակԱՄՆ-ի նահանգ
Մտնում էԱՄՆ
ՎարչկենտրոնՀարիսբուրգ
Ամենաբարձր կետMount Davis
ԲԾՄ335 մետր
Օրենսդրական մարմինPennsylvania General Assembly
Դատական մարմինSupreme Court of Pennsylvania
Միության մուտքդեկտեմբերի 12 1787 (2-րդ)
Պաշտոնական լեզուներանգլերեն
Բնակչություն
12 802 503 մարդ (2015)[1] (6 տեղ)
Տարածք119 283 կմ²  (33 տեղ)
Pennsylvania in United States (US48).svg
Հիմնադրված էդեկտեմբերի 12, 1787 թ.
Սահմանակցում էՆյու Յորք, Նյու Ջերսի, Դելավեր, Մերիլենդ, Արևմտյան Վիրջինիա, Օհայո և Օնտարիո
Ժամային գոտիհյուսիսամերիկյան ժամային գոտի, UTC−05:00 և America/New York
ՀապավումPA
ՆախորդProvince of Pennsylvania
ՓոխարինեցProvince of Pennsylvania
ISO 3166-2 կոդUS-PA
Անվանված էWilliam Penn
ՄականունKeystone State
Միության մուտքդեկտեմբերի 12 1787 (2-րդ)
Կոորդինատներ: 41°0′ հս․ լ. 77°30′ ամ. ե. / 41.000° հս․. լ. 77.500° ավ. ե. / 41.000; 77.500
pa.gov

Փենսիլվանիա (անգլերեն՝ Լսել Pennsylvania [ˌpɛnsɨlˈveɪnjə], նաև Commonwealth of Pennsylvania թարգմանաբար՝ Փենսիլվանիայի Համագործակցություն), ԱՄՆ նահանգներից մեկը։ Փենսիլվանիա նահանգի նշանաբանն է՝ «Բարերար, ազատություն և անկախություն»: Նահանգի ամերիկյան հապավումն է՝ PA:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ժամանակակից Փենսիլվանիայի տարածքում առաջին բնակիչներն եղել են շվեդները և հոլանդացիները։ 1681 թվականին Անգլիայի թագավոր Չարլզ II Ստյուարտն երիտասարդ քվակեր Վիլիամ Փենին փոխանցել է մեծ տարածք Դելավեր գետից դեպի արևմուտք։ 1682 թվականին Փենը «Ընկերների Հասարակության» (քվակերների պաշտոնական անվանումը) բողոքականների և հավատքի համար այլ հալածվողների համար գաղութ-ապաստան է հիմնադրել։ Թագավորական նավատորմի ադմիրալ հայր Փենի պատվին գաղութը կոչվել է Փենսիլվանիա։ Փենսիլվանիա՝ լատիներեն Penn Sylvania, թարգմանաբար նշանակում է «Փենի անտառածածկ երկիր»:

Նույն ժամանակ Վիլիամ Փենը, ով միահավատների միջև եղբայրական սեր էր քարոզում, քաղաք է հիմնել, որն անվանել է Ֆիլադելֆիա, ինչը հին հունարենով նշանակում է Եղբայրական սիրո քաղաք։

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Փենսիլվանիան զբաղեցնում է 119 283 կմ² մակերես (տարածքի թվով նահանգների թվում այն 33-րդ տեղում է)։ Ձգվում է 274 կմ հյուսիսից հարավ և 455 կմ՝ արևմուտքից արևելք։ Նահանգին է պատկանում Էրի լճի 82 կմ երկարությամբ առափնյայի մի մասը, ինչպես նաև Դելավեր գետի էստուարի երկայնությամբ ձգվող 92 կմ երկարությամբ առափնյան։ Միևնույն ժամանակ, Փենսիլվանիան չունի ելք դեպի Ատլանտյան օվկիանոս: Սահմանակցում է վեց նահանգների՝ Նյու Յորքի (հյուսիսում), Նյու Ջերսիում (արևելքում), Դելավերի (հարավ-արևելքում), Մերիլենդի (հարավում), Արևմտյան Վիրջինիայի (հարավ-արևմուտքում) և Օհայո նահանգի (արևմուտքում) հետ։

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նահանգի շրջանների մեծ մասում կլիման չափավոր ցամաքային է՝ շոգ և խոնավ ամառներով և բավականին հով ձմեռներով։ Փենսիլվանիայի ծայր հարավ-արևելքում տարածված է մերձարևադարձային օվկիանոսային կլիման ավելի մեղմ ձմեռներով։

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Փենսիլվանիա նահանգի համախառն ներքին արդյունքը 2011 թվականի օգոստոսի դրությամբ կազմում էր 558,3 միլիարդ դոլար (ԱՄՆ-ում 6-րդ տեղը), ինչը համադրվում է այնպեսի երկրների ՀՆԱ-ի հետ, ինչպիսին է Թաիլանդը[2]:

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ԱՄՆ վիճակագրության բյուրոյի տվյալներով 2015 թվականի հուլիսի 1-ի դրությամբ բնակչության թիվը կազմում էր 12 802 503 մարդ, ինչը 0,79 %-ով ավելի բարձր է, քան 2010 թվականի ցուցանիշը (12 702 379)։ Ռասայական կազմը հետևյալն էր՝ 78,8 % ոչ իսպանախոս սպիտակամորթներ, 11,4 % սևամորթներ կամ աֆրոամերիկացիներ, 0,3 % բնիկ ամերիկացիներ, 3,0 % ասիացիներ, 0,1 % բնիկ հավայացիներ և այլ խաղաղօվկիանոսյան կղզիների բնակիչներ, 1,7 % երկու կամ ավելի ռասաների ներկայացուցիչներ, և 6,1 % իսպանախոսներ կամ լատինոամերիկացիներ[3]: Սպիտակամորթ բնակչությունը գլխավորապես գերմանական (28,5 %), իռլանդական (18,2 %), իտալական (12,8 %), անգլիական (8,5 %) և լեհական (7,2 %) ծագում ունեն[4]:

Բնակչության աճի դինամիկան.

  • 1950: 10 498 012 մարդ
  • 1960: 11 319 366 մարդ
  • 1970: 11 793 909 մարդ
  • 1980: 11 863 895 մարդ
  • 1990: 11 881 643 մարդ
  • 2000: 12 281 054 մարդ
  • 2010: 12 702 379 մարդ
  • 2013: 12 773 801 մարդ
  • 2015: 12,802,503 մարդ

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Population Estimates Program
  2. The Economist: «US equivalents»
  3. «Pennsylvania QuickFacts from the US Census Bureau»։ Quickfacts.census.gov։ Վերցված է June 15, 2012 
  4. American FactFinder, United States Census Bureau։ «American Community Survey 3-Year Estimates»։ Factfinder.census.gov։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-02-03-ին։ Վերցված է 2010-07-31 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • PA.gov – Պաշտոնական կայք