Ալգոնկինյան լեզուներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ալգոնկինյան լեզուներ
Տարածված՝ Կանադա, ԱՄՆ
Դասակարգում՝ Ալգյան լեզուներ (վարկած)
Կազմ՝
բաժանվում է 10 ճյուղերի
Լեզվակիրների թիվ՝ մոտ 190 000

Ալգոնկինյան լեզուներ, հյուսիս-ամերիկյան հնդկացիական ալգոնկինյան ցեղերի լեզուների խումբ, որը մտնում է ալգոնկինյան-վակաշյան լեզվախմբավորման մեջ։ Տարածված են եղել ընդարձակ տարածության վրա, սակայն խոսողները՝ գաղութարարների կողմից բնաջնջման ենթարկվելով մնացել են թվով մոտ 190 հազար՝ ԱՄՆ-ում և Կանադայում: Երբեմն ալգոնկինյան լեզվաընտանիքը կոչվում է նաև անգոնկինյան լեզու, քանի որ այս լեզվի անվանումից է ծագել ալգոնկինյան լեզուների խմբի անվանումը: Սրա պատճառով հաճախ առաջանում է տերմինաբանական շփոթություն[1]։ «Ալգոնկին» տերմինը ենթադրաբար ծագել է մալիսեթերեն elakómkwik բառից, որը նշանակում է՝ «նրանք ազգակից/դաշնակից են»[2][3]:

Ալգոնկինյան լեզուներով խոսողները տարածված են Հյուսիսային Ամերիկայի արևելյան ափից մինչև Ժայռոտ լեռներ: Այս լեզուները ծագել են նախաալգոնկինյան լեզվից, որով խոսում էին մոտ 2500-3000 տարի առաջ[4]:

Դասակարգում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լեզուների խումբը բաժանում են հինգ ենթախմբի՝

  • բլեկֆուտ, բլեքֆութ
  • շեյենն
  • արապահո
  • կենտրոնական և արևելյան խմբի լեզուներ
  • Կալիֆոռնիայի կամ ռիթվ լեզուներ

Մեյեն ստորաբաժանում է չորս ենթախումբ՝

  • արապահո
  • բլեկֆուտ
  • շեյենն
  • կենտրոնական և արևելյան խմբի լեզուներ, ռիթվ, այս խումբը համարում է ալգոնկին-վակաշյան խմբավորման առանձին ընտանիք[1]:

Գիր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ալգոնկինյան ցեղերն օգտագործել են վիկխեգան պատկերագիրը, որով գրել են կեչու կեղևի վրա:

Տարածվածություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ալգոնկինյան լեզուներով խոսողների ընդհանուր թիվը 190 հազարից ավելի է: ԱՄՆ-ում այս թիվը նվազում է, 1970-ի 18.079-ից 1990 թվականի տվյալներով մնում էին մոտ 13 հազար խոսողներ: Կանադայում այս թիվն աճում է՝ 1981-ի 99.120 խոսողից 1991 թվականին աճելով մինչև 150 հազար, 2001-ին՝ 171.600, իսկ 2006 թվականի տվյալներով՝ 180.955 մարդ[5]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Հ. Զ. Պետրոսյան, Ս. Ա. Գալստյան, Թ. Ա. Ղարագյուլյան, Լեզվաբանական բառարան (խմբ. Էդ. Բ. Աղայան), Երևան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի հրատարակչություն», 1975, էջ 3։
  2. Campbell, 1997, էջ` 401, notes 133, 136
  3. Bright, 2004, էջ` 32
  4. Goddard, 1978, էջ` 587
  5. «2006 Census of Population»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-03-16-ին։ Վերցված է 2013-03-13 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Bright, William (2004). Native American Place Names of the United States. Norman: University of Oklahoma Press.
  • Campbell, Lyle (1997). American Indian languages: The historical linguistics of Native America. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-509427-1.
  • Goddard Ives (1978)։ «Central Algonquian Languages»։ in Trigger Bruce G., ed։ Northeast։ Vol. 15 of Handbook of North American Indians, ed. William C. Sturtevant։ Washington, D.C.: Smithsonian Institution։ էջեր 583–587։ ISBN 978-0-16-004575-2