Հեպատիտ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Հեպատիտ
Alcoholic hepatitis.jpg
Hepatitis A virus 01.jpg
Տեսակ լյարդի հիվանդություն
Ենթադաս լյարդի հիվանդություն
Վնասում է լյարդ
Բուժաքննություն Q886837? և Q360841?
ՀՄԴ-9 573.3[1] և 570[2]
ՀՄԴ-10 K75.9[1]
Հիվանդությունների բազա 20061
MedlinePlus 001154
MeSHID D006505
Disease Ontology 2237[2]
Hepatitis Վիքիպահեստում

Հեպատիտ կամ Լյարդի բորբոքում (հուն.՝ ἡπατῖτις, ἥπαρ - լյարդ), լյարդի բորբոքային հիվանդությունների (որոնց պատճառները և բուժումը տարբեր են) ընդհանուր անվանումը։

Անվանում[խմբագրել]

Բժշկական տերմին, որն իրենից ներկայացնում է լյարդի բորբոքում և բնութագրվում է մարդու լյարդում բորբոքային բջիջների առկայությամբ։ Այս տերմինն առաջացել է հուն.՝ hepat - լյարդ և itis- բորբոքում բառերից։

Տեսակներ[խմբագրել]

Լյարդի բորբոքումը լինում է՝

  • վարակական՝ առաջնային
  • երկրորդային՝ ուղեկցում է վարակիր մի շարք հիվանդությունների (մոնոնուկլեոզ, բրուցելոզ, մալարիա, սիֆիլիս

Լյարդի բորբոքումը կարող է առաջանալ նաև մանրէային տոքսինների, թունավոր սնկերի, արտադրական և կենցաղային թունավոր նյութերի (ալկոհոլ, տրինիտրոտոլուոլ, դինիտրոֆենոլ, դիքլորէթան, մկնդեղ և այլն) ազդեցության, ինչպես նաև հղիության թունավորումների, մակաբուծական հիվանդությունների, որոշ դեղամիջոցների ոչ ճիշտ օգտագործման, ալերգիական հիվանդությունների (կարմիր գայլախտ, հանգուցավոր պերիարտերիտ, սկլերոդերմիա, դերմատոմիոզիտ), նյութափոխանակության, սնուցման խանգարումների և քրոնիկական ալկոհոլամոլության դեպքում։

Ըստ կլինիկական ընթացքի լյարդի բորբոքումը լինում է՝

  • սուր
  • քրոնիկական։
Սուր

Սուր բորբոքման հիմնական ախտանշանը դեղնախտն է, որն ուղեկցվում է լյարդի մեծացմամբ և աշթուլակողի ցավերով։ Բորբոքային պրոցեսի երկարատև ընթացքի դեպքում լյարդի ֆունկցիոնալ բջիջները մահանում են և փոխարենը աճում է ֆիբրոզ շարակցական հյուսվածք։ Լյարդի ախտահարման առավել արտահայտվածության հետևանքով (օրինակ՝ ալկոհոլամոլություն) զարգանում է լյարդի ցիրոզ։

Քրոնիկական

Քրոնիկական բորբոքման ախտանշաններն են՝ ընդհանուր թուլություն, ջերմության բարձրացում, լյարդի, հազվադեպ՝ փայծաղի մեծացում, որոշ դեպքերում՝ մաշկի և լորձաթաղանթների դեղնություն, հաճախ՝ աջ թուլակողի ցավեր։ Քրոնիկական լյարդի բորբոքումը կարող է տևել տարիներ։

Բուժում[խմբագրել]

Բուժումը հիմնական պատճառի վերացում, լիարժեք սնունդ։ Սրացումների դեպքում՝ վաղ հոսպիտալացում, հիվանդների դիսպանսերացում։

Սիմտոմներ[խմբագրել]

Հեպատիտը հաճախ հանգեցնում է դեղնախտի, ախորժակի վատացման և ընդհանուր թուլության կամ վատառողջության։ Հեպատիտը համարվում է կարճատև, եթե այն տևում է 6 ամսից քիչ և հարատև եթե տևում է երկար ժամանակ։

Պատճառներ[խմբագրել]

Հեպատիտ հիվանդությունը, որպես կանոն առաջանում է վիրուսների այնպիսի խմբի կողմից, որ կոչվում են հեպատիտ վիրուսներ։ Բայց այս հիվանդության առաջացման պատճառ կարող են հանդիսանալ նաև ալկոհոլը, որոշ դեղորայքային բուժումներ, արտադրական օրգանիկ լուծիչներ և բույսեր, ինչպես նաև այլ ինֆեկցիաներ ու վարակներ։

Տարատեսակներ[խմբագրել]

Գոյություն ունի հեպատիտի 5 հիմնական տեսակ`

  • Հեպատիտ A. Այն առաջանում է վարակված ջուր և մթերք օգտագործելուց։ Այն կարող է առաջանալ նաև անալ-օրալ սեռական հարաբերությունների հետևանքով։ Հեպատիտ A-ն պարունակում է վիրուս, որ կոչվում է HAV (Hepatitis A Virus)։ Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ Հեպատիտ A-ով վարակված գրեթե բոլորը ամբողջովին բուժվում են և այն չի թողնեում հարատև հիվանդություն։
  • Հեպատիտ B. Սա սեռական հարաբերություններից փոխանցվող հիվանդություն է։ Այն HBV վիրուս է, որը տարածվում է վարակված արյան, սերմնահեղուկի կամ այլ հեղուկի միջոցով։ HBV-ով կարելի է վարակվել`
  • վարակված մարդու հետ չպաշտպանված (առանց պահպանակի) սեռական հարաբերություն ունենալու հետևանքով
  • մաշկը ծակվել է չմանրէազերծված ներարկիչով
  • նորածինը կարող է վարակվել մոր կաթից, եթե մայրը վարակված է
  • վարակված ինչ-որ բանի կողմից խայթվելու դեպքում

Հեպատիտ B-ով վարակված մարդու լյարդը ուռչում է։ Այն կարող է առաջացնել լյարդի լուրջ վնասվածքներ, անգամ լյարդի քաղցկեղ։

  • Հեպատիտ C-ն սովորաբար տարածվում է այնպիսի մարդու արյան հետ ուղղակի կապի միջոցով, որը հիվանդ է։ Հեպատիտի այս տեսակը առաջանում է HCV վիրուսից։ Լյարդը կարող է ուռչել և վնասվել։ Հեպատիտ C-ի ժամանակ, ի տարբերություն հեպատիտ B-ի, լյարդի քաղցկեղի առաջացման հնարավորությունը մեծանում է միայն ցիրոզով հիվանդ մարդկանց մոտ։
  • Հեպատիտ D-ով կարող է վարակվել միայն այն մարդն, ով արդեն վարակված է հեպատիտ B-ով։ Հեպատիտ D-ն առաջանում է HDV վիրուսից։ Դրա առաջացման պատճառներից են վարակված արյունը, չմանրէազերծված ներարկիչով մաշկը ծակելը և այլն։ Այս դեպքում նույնպես լյարդը ուռչում է։
  • Հեպատիտ E-ով հնարավոր է վարակվել այնպիսի ջուր խմելով, որը պարունակում HEV վիրուս։ Լյարդը կրկին ուռչում է, բայց հետևանքները երկարատև չեն լինում։

Գոյություն ունի հեպատիտի ևս երկու տեսակ` ՀեպատիտX և G։ Եթե հայտնաբերված հեպատիտը A,B,C,D կամ E չէ, ուրեմն այն հեպատիտ X-է, այսինքն` անծանոթ հեպատիտ։ Հեպատիտ G-ն առաջանում է HGV վիրուսից։

Մարդկանց փոքր խմբի մոտ հեպատիտը զարգանում է լյարդային անբավարարության, որի ժամանակ լյարդը ի վիճակի չի լինում մաքրել արյան մեջ հայտնված վնասակար սուբստանցիաները և արտադրել արյան պրոտեիններ։ Սա կյանքի համար վտանգավոր է և լյարդի փոխպատվաստման անհրաժեշտություն է առաջանում։

Նախանշաններ[խմբագրել]

Հեպատիտ հիվանդության նախանշանները կամ շատ թույլ են կամ բացակայում են ընդհանրապես։ Պետք է հիշել, որ վարակված մարդու կկղանքը միշտ վնասակար և վարակիչ է մյուսների համար։ Իսկ երբ հեպատիտի նախանշաններ են առաջանում, ապա դրանք ի հայտ են գալիս մարդու հեպատիտով վարակվելուց` 15-ից 180 օր հետո։ Հեպատիտի սկզբնական նախանշաններն են`

  1. լուծ
  2. հոգնածություն
  3. ախորժակի կորուստ
  4. թեթև տենդ, ջերմություն
  5. մկանների ցավ և հոդացավ
  6. սրտխառնոց
  7. որովայնային ցավեր
  8. փսխում
  9. քաշի նվազում

Հեպատիտը սկզբնական շրջանում այնքան էլ վտանգավոր չէ, եթե իհարկե մեծ արագությամբ այն չի զարգանում։ Հիվադության խորացման դեպքում առաջացող նախանշաններն են`

  1. արյան շրջանառության վատացում
  2. մուգ գույնի մեզի առաջացում
  3. գլխապտույտ
  4. փայծաղի լայնացում
  5. գլխացավ
  6. վառ գունավոր կկղանք, որը կարող է պարունակել թարախ
  7. աչքերի և մաշկի դեղնացում

Բուժում[խմբագրել]

Հեպատիտ A-ի համար հատուկ բուժում նախատեսված չէ։ Անհրաժեշտ է բուժման ընթացքում ալկոհոլ և թմրանյութ չօգտագործել։ Հեպատիտ A-ով վարակվածների մեծ մասը բուժվում է ինքնաբերաբար։

Հեպատիտ B-ով վարակվածը ունի հանգստի կարիք։ Պետք է դիետա պահել և օգտագործել մեծ քանակությամ պրոտեին և կարբոհիդրիդ լյարդի վնասված բջիջները վերականգնելու համար։ Սրանք չօգնելու դեպքում բժիշկը պետք է նշանակի ինտերֆերոն, որը հակավիրուս է։

Հեպատիտ C-ի համար պետք է օգտագործել ինտերֆերոն և ռիբավիրին։

Հեպատիտ D-ի և E-ի համար առայժմ արդյունավետ բուժում չկա։

Կանխում[խմբագրել]

Ինչպես կանխել հեպատիտը։

  1. զուգարանից հետո լվացվել օճառով
  2. օգտագործել միայն թարմ մթերք
  3. խմել միայն շշավորված ջուր, իսկ եթե դրա մաքրության վերաբերյալ կան կասկածներ, ապա եռացնել այն
  4. ուտել այնպիսի միրգ, որը պետք է ձեռքով կլպել, եթե սանիտարհիգիենիկ պայմանները վստահելի չեն
  5. ուտել հում բանջարեղեն, եթե վստահ եք, որ այն ամբողջովին վարակազերծված ու մաքրված է
  6. զբաղվել անվտանգ սեքսով
  7. պարզել, արդյոք զուգընկերդ վարակված է թե ոչ
  8. օգտագործել միայն չօգտագործված ներարկիչ
  9. համատեղ չօգտագործել ատամի խոզանակ, ածելի, մանիկյուր, շրթներկ։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png