Լյարդի ցիռոզ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Լյարդի ցիռոզ
Liver Cirrhosis.png
Տեսակ հիվանդություն[1]
Ենթադաս լյարդի հիվանդություն[1]
Պատճառ հարբեցողություն, հեպատիտ, Indian childhood cirrhosis, autoimmune hepatitis, primary sclerosing cholangitis և HFE hereditary haemochromatosis
Բուն պատճառ C2951[1] և C2951[2]
Վնասում է լյարդ
Բուժաքննություն Բիոպսիա, արյան բիոքիմիական հետազոտություն, ուլտրաձայնային հետազոտություն և Համակարգչային շերտագրություն
Բուժում liver transplantation
Բժշկական մասնագիտություն աղեստամոքսաբանություն և hepatology
ՀՄԴ-9 571
OMIM 215600
Հիվանդությունների բազա 2729
MedlinePlus 000255
eMedicine 185856 և 366426
MeSHID D008103 և D008103
Disease Ontology DOID:5082 և DOID:5082
NCI Thesaurus C2951[1] և C2951[2]
Cirrhosis Վիքիպահեստում

Լյարդի ցիռոզ, լյարդի քրոնիկական հիվանդություն,ուղեկցվում է լյարդի պարենխիմայի անվերադարձ դեստրուկցիայով, ֆիբրոզով, ստեատոզով, ռեգեներացիոն խանգարումներով: Ցիրոտիկ լյարդը չափերով մեծանում կամ փոքրանում է, պնդացած, կոպիտ, արտափքված: Մահը վրա է հասնում տերմինալ փուլում, եկուսից-չորս տարիների ընթացքում, սուր, տանջող ցավերով:

Էպիդեմիալոգիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լյարդի ցիրոզով տառապող հիվնդների կյանքի տևողությունը 100000 բնակչության հաշվարկով 2004թ

Տնտեսապես զարգացած երկրներում ցիռոզը որպես մահվան պատճառ վեցերրորդ տեղն է զբաղեցնում 35-60 տարեկան պացիենտների մոտ, 100.000 բնակչության 14-30 դեպքն է կազմում: Ամեն տարի աշխարհում մահանում է 40 մլն մարդ լյարդի վիրուսային ցիռոզից և հեպատոցելյուլյար կարցինոմայից [3], որը զարգացել է հեպատիտ Բ-ի ֆոնի վրա:ԱՊՀ երկրներում ցիռոզը հանդիպում է 1% սահմաններում: Հաճախ դիտվում է տղմարդկանց մոտ՝ տղամարդ կին փոխհարաբաերությունը կազմում է միջինում՝ 3:1: Հիվանդությունը կարող է տատանվել տարբեր տարիքային խմբերում, սակայն ավելի հաճախ 40 տ.-ից բարձր [4]:

Էթիոլոգիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հաճախ ցիռոզը զարգանում է երկարատև ալկոհոլային թունավորումից, վիրուսային հեպատիտներից՝ Բ, Ց, Դ և պարազիտար ինֆեկցիաներից: Ավելի հազվադեպ ցիռոզի պատճառներից է հանդիսանում է լեղատար ուղիների (ներ- և արտալյարդային), սրտային անբավարարություն, քիմիական (հեպատոտոքսիկ), դեղորայքային թունավորում: Ցիռոզը կարող է առաջանալ ժառանգական մետաբոլիկ խանգարումների արդյունքում (հեմոխռոմոցիտոմա, հեպատոլոգիական դեգեներացիա,α1- անտիտրիպսինի) և դռներակային համակարգի օկլյուզիա (ֆլեբոպորտալ ցիռոզ): Ինֆեկցիոն գործոններից՝ քրոնիկ վիրուսային հեպատիտ,հատկապես Բ և Ց, մակաբույծային ինֆեկցիաներ: Առաջնային բիլիար ցիռոզը առաջանում է առանց նկատելի պատճառների:Մոտավորապես 10-35% հիվանդների էթիոլոգիան մնում է անհայտ [5]:

Պաթոգենեզ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկար ամիսների և տարիների ընթցքում փոփոխվում է հեպատոցիտների գենոմը և առաջացնում են պաթոլոգիկ փոփոխվքծ բջիջների կլոն, ինչի արդյունքում զարգանում է բորբոքային գործընթաց: Ցիռոզի պաթոգենեզում առանձնացնում են հետևյալ տեսակները [6]՝

  1. Էթոլոգիական գործոնների ազդեցությունը- վիրուսների ցիտոպատոգենեծիկ ազդեցությունը,իմուն համակարգը,հեպատոտոքսիկ ցիտոկինների ազդեցությունը, քիմիկատներ,պրոօքսիդանտներ,ացետալդեհիդ,երկաթ, լիպիդ պերօքսիդանրներ պարունակող մթերք:
  2. Իտո բջիջների ֆունկցիայի ակտիվացում- այն, ինչն հանգեցնում է Դիսսեի տարածությունում շարակցական հյուսվածքի տարածման և լյարդի պերիցելյեուլյար ֆիբրոզի առաջացման:
  3. Լյարդի պարենխիմայի արյունամատակարարման խանգարում- ի շնորհիվ սինուսոիդների կապիլյարիզացիայի և անոթային հունի փոքրացման, հեպատոցիտների իշեմիկ նեկրոզի զարգացման:
  4. Հեպատոցիտի ցիտոլիզի իմունային մեխանիզմների ակտիվացում

Հեպատոցիտների կամրջաձև նեկրոզի դեպքում ախտահարված հատվածում ծգվում են Т-լիմֆոցիտները, որոնք ակտիվացնում են Իտո բջիջները, ձեռք բերելով ֆիբրոբլաստի նման հատկություններ. սինթեզում են կոլագեն I-տիպի, ինչը և հանգեցնում է ֆիբոզի: Բացի դրանից լյարդի պարենխիմայի միկրոսկոմիկ պատկերը նկարագրվում է կեղծ բլթակնեով, որոնխ չունեն կենտրոնական երակներ:

Լյարդի ալկոհոլային ցիռոց, Փուլերը՝ սուր ալկոհոլային հեպատիտ և ճարպային դիստրոֆիա՝ ֆիբրոզով: Կարևոր գործոնը - հեպատոցիտների նեկրոզն է, ալկոհոլի ուղղակի թունավորման պատճառով, ինչպես նաև աուտոիմուն պրոցեսներով:

Լյարդի վիրուսային ցիռոզ, Կարևր գործոն է հանդիսանում իմունոցիտների սենսիբիլիզացիան սեփական հյուսվածքի նկատմամբ: Հիմնական թիրախը աուտոիմուն ռեակցիայի հանդիսանում է լյարդային լիպոպրոտեիդը:

Լյարդի խցանված ցրռոզ, հեպատոցիտների նեկրոզը կապված է հիմօքսիկ և անոթային խցանման հետևանքով: Զարգանում է պորտալ հիպերտենզիա - պորտալ երակների ճնշման բարձրացում, ներ- կամ արտալյարդային պորտալ անոթների խանգարման պատճառով: Սա հանգեցնում է պորտոկավալլ շունտավորման առաջացման, սպլենոմեգալիա(փյծաղի մեծացում), ասցիտ: Սպլենոմեգալիայի հետ կապված են թրոմբոցիտոպենիան (փայծաղում թրոմբոցիտների դեպոյացման ուժեղացման հետևանք),լեյկոպենիա, ինչպես նաև էրիտոցիտների հեմոլիզի ուշեղացման: Ասցիտը հանգեցնում է դիաֆրագմայի շարժունակության սահմանափակման, գաստրոէզոֆագեալ ռեֆլյուքս պեպտիկ էռոզիանեով, խոց և արյունահոսությամբ կերակրափողի վարիկոզ լայնացած երակներից, որովայնային ճոզվածքի, բակտերիալ պերիտոնիտ,հեպատոռենալ սինդրոմ:Լյարդի ցիռոզով հիվանդների մոտ հաճախ նկարագրվում է հեպատոգեն էնցեֆալոպաթիա:

Առաջնային բիլիար ցիռոզ, Հիմնական տեզը զբաղեցնում է գենետիկ իմունոռեգուլյացիայի խանգարումը:Սկզբում առաջանում է բիլիար էպիթելի խանգարումսեգմենտների նեկրոզի զարգացմամբ, ավելի ուշ նրանց պրոլիֆերացիայով, ինչը ընթանում է լեղու էքսկրեցիայի խանգարումով: Ընթանում է հետևյալ փուլերով՝

  • քրոնիկ դեստրուկտիվ խոլանգիտ
  • ծորանային պրոլիֆերացիա լեղածորանների դեստրուկցիայով
  • լեղածորանների պօքրացում
  • հանգուցավոր ցիռոզ խոլեստազի հետ

Ախտաբանական պատկերը առաջնային բիլար ցիռոզի ներառում է էպիթելի ինֆիլտրացիա լիմֆոցիտներով,պլազմային բջիջներ, մակրոֆագեր: Լաբորատոր ախտորոշմամբ հայտնաբերվում է հակամիտոխոնդրիալ հալամարմիններ (ՀՄՀ), ավելի սպեցիֆիկ են - М2-ՀՄՀ, հակառակ ուղղությամբ Е2-պիրուվատդեհիդրոգենազի ենթաբաժիններ, IgM-ի բարձրացում շիրուկում: Բացի այդ հայտնաբերվել է արտալյարդային իմունոլոգիական փոփոխություններ՝ թիրեոդիտ Հաշիմոտոյի, Շեգենի սինդրոմ, ֆիբրոզացնող ալվեոլիտ,տուբոլոինտերստիցիալ նեֆրիտ,ցելիակիա, ինչպես նաև համակարգային ռեմատիկ հիվանդություններ- համակարգային, կարծրամաշկություն, սկլերոդերմա, Ռևմատոիդ արթրիտ, համակարգային կարմիր գայլախտ [7]:

Ախտանիշները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտալյարդային սիմխտոմներից նկարագրվում է սինուսոիդների ճնշման բարձրացում, ինչը հանգեցնում է դռներակի ճնշման բարձրացման, պորտալ հիպերտենզիա: Ինչպես նաև բնորոշ սիմպտոմ է հանդիսանում «մեդուզայի գլուխը»-«caput medusae»՝ որովայնի առաջային պատի անոթմերի արտահայտվածություն: Ցիռոզին բնորոշ ընդհանուր նշաններն են՝ թուլություն, աշխատունակության իջեցում, անհանգստացնող զգացողություն որովայնում,դիսպեպտիկ երևույթներ, մարմնի ջերմության բարձրացում, ցավ հոդերում, մեթեորիզմ,ծանրության զգացողություն որովայնի վերի մասում,նիհարում,ասթնիա:Զննման ժամանակ նկարագրվում է լյարդի մեծացում՝ ձախ բլթի: Պորտալ հիպերտենզիա, որը ուղեկցվում է թույլ արտահայտված փայծաղի մեծացումով: Ընդլայնված կլինիկական պատկերը արտահայտվում է լյարդա-բջջային անբավարարույան սիմպտոմով և պորտալ հիպերտենզիայով: Ունեն որովայնի արտափքում, ճարպոտ սննդի և ալկոհոլի վատ տանելիություն, սրտխառնոց, փսխում, դիարեա, ցավ և ծանրության զգացողություն որովայնում: 70 % դեպքերում հայտնաբերվում է հեպատոմեգալիա,լյարդը պնդացած է, եզրերը սրված: 30 % հիվանդների մոտ պալպացիայի արդյունքում հայտնաբերվում է լյարդի հանգուցավոր մակերես: 50 %-ի մոտ սպլենոմեգալիա: Սուբֆեբրիլ ջերմություն, հնարավոր է կապված լինի բակտերիաների ներթափանցումով աղիների միջոցով, որը նա ի վիծակի չէ վնասազերծել: Տենդը դիմացկուն է անտիբիոտիկների հանդեպ և անցնում է միայն լյարդի ֆունկցիայի լավացման դեպքում: Կարող են լինել նշաններ՝ պալմար էրիթեմա, անոթային աստղիկներ,մեղմ մազակալում,սպիտակավուն եղունգներ,տղամարդկանց մոտ գինեկոմաստիա:Պատերը ձեռք են բերում թմբկափայտի տեսք: Տերմինալ փուլումհիվանդների հիվանդների 25% դեպքերում նկատվում է լյարդի չափերի փոքրացում: Առաջանում է դեղնություն, ասցիտ, ծայրամասային այտուց հիպերհիդրատացիայի հետևանքով(ավելի հաճախ ոտքերի այտուց), ներանոթային կոլլատերալներ (կերակրափողի, ստամոքսի, աղիների երակների վարիկոզ-լայնացում): Արյունահոսություն երակներից ավելի հաճախ վերջանում է լետալ վերջաբանով: Էնցեֆալոպաթիա կարթղ է լինել ինչպես լյարդա-բջջային, այնպես էլ պորտալ անբավարարությունից[8]:

Բարդությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • լյարդային կոմա
  • կերակրափողի վարիկոզ լայնացած երակների արյունահոսություն
  • դռներակի համակարգի թրոմբոզ
  • հեպատոռենալ սինդրոմ
  • հեպատոցելյլուլյար կարցենոմա-լյարդի ձևավորված քաղցկեղ
  • ինֆեկցիոն բարդություններ- պնևմոնիա,սպոնտար պերիտոնիտ, պերտոնիտ ասցիտի դեպքում, սեպսիս:
Լյարդի ցիռոզ բլթային հիպերտրոֆիայով. որովայնի կոմպյուտերային տոմոգրաֆի
Որովայնի կոմպյուտերային տոմոգրաֆիա. լյարդի ցիռոզ օրգանի ծավալի փոքրացումով

Ախտորոշում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնորոծ է ԱԼԱՏ ԱՍԱՏ-ի, ալկալիական ֆոսֆատազի,լեյկոցիտոզի բարձրացում: Հեպատոլիենալ սինդրոմի դեպքում կարող է առաջանալ հիպերսպլենիզմ, դրսևվորվում է լեյկոպենիայով, թրոմբոցիտոպենիայով, անեմիայով և ոսկրածուծի մեջ բջջային տարրերի ավելացում: Լայնացած երակային կոլլատերալները արտահայտվում են անգիոգրաֆիայի, կոմպյուտերային տոմոգրաֆիայի, ուլտրաձայնային հետազոտության կամ վիրահատական միջամտության դեպքում:

Դասակարգում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մորֆոլոգիական դասակարգում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ըստ համաշխարհային հեպատոլոգիայի ասոցացիայի (Ակապուլկո,1974) և ԱՀԿ-ի (1978)[9].

  • մանրգանգուցավոր կամ միկրոնոդուլյար ցիրոզ (հանգույցի չափերը 1-3մմ)
  • խոշորհանգուցավոր կամ մակրոնոդուլյար ցիրոզ (հանգույցի չափերը 3մմ –ից ավելին)
  • ոչ լրիվ սեպտալ ձև
  • խառը ձև (որի դեպքում նկարագրվում է տարբեր չափերի հանգույցներ )

Էթիոլոգիական դասակարգում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տարբերում են ցիռոզի հետևյալ ձևերը

  • վիրուսային
  • ալկոհոլային
  • դեղորայքային
  • երկրորդային բիլիար
  • բնածին հետևյալ հիվանդությունների դեպքում՝
  • հեպատոլենտիկուլյար ախտահարում
  • հեմոխրոմատոզ
  • α1-հակատրիպսինի դեֆիցիտ
  • թիրոզինոզ
  • գալակտոզեմիա
  • գլիկոգենոզ
  • Խցանում (արյան շրջանառության անբավարարություն)
  • Բադդա-Կիարի սինդրոմ և հիվանդություն
  • Ալիմենտար փոխանակման դեպքորում՝
  • ճարպակալում
  • շաքարային դիաբետի ծանր ձևեր
  • Լյարդի ցիռոզ անհայտ էթոլոգիայի՝
  • կրիպտոգեն
  • առաջնային բիլիար
  • մանկական

Լյարդային անբավարարություան ծանրության աստիճանի աղյուսակը ըստ Չայլդ- Պյուի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դասակարգում ըստ Չայլդ- Պյուի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լյարդի բջջիջբերի ֆունկցիան ցիրոզի ժամանակ գնահատվում է ըստ Չայլդ- Պյուի [10][11]:

Պաարամետրեր Միավորներ
1 2 3
Ասցիտ Բացակայում է Թույլ, հեշտ ենթարկվում է բուժման Արտահայտված, վատ է ենթարկվում բուժման
Էնցեֆալոպաթիա Բացակայում է Թույլ (I—II) Արտահայտված (III—IV)
Բիլիռուբին, մկմ/լ(մգ%) Պակաս 34 (2,0) 34—51 (2,0—3,0) Ավելին 51 (3,0)
Ալբումին, գ Ավելին 3,5 2,8—3,5 Պակաս 2,8
Պրոթրոմբինային ժամանակ (PT),
պրոթրոմբինային գործակից(PI)
1—4 (Ավելին 60) 4—6 (40—60) Ավելին 6 (պակաս 40)

Դասակարգումը արտահայտվում է կախված միավորներից ամողջ պարամետրերից ելնելով: 5-6 միավորը համապատասխանում է Ա դասին, 7-9՝ Բ, իսկ 10-15- Գ դասին[12]: Կյանքի տևոզությունը հիվանդների մոտ Ա դի դեպքում կազմում է 15-20 տարի, հետվիրահատական լետալ ելքի դեպքում՝ 10%: Բ- դասը հանդիսանում է ցուցում լյարդի փոխպատվաստման, բայց և այդ դեպքում էլ ելքը կազմում է ՝30%: Ց-դսի հիվանդների կյանքի տևողությունը հասնում է 1-3 տարի, իսկ հետվիրահատական ելքը ՝ 82%: Սակայն հիմնական չափորոշիչները Չայլդ- Պյուի ուղղված է գնահատել անհրաժեշտությունը լյարդի փոխպատվաստման՝ բարձ է անհրաժեշտությունը Գ-դասի դեմքում,մահացությունը Բ-դասի միջին է, Ա-դասինը ՝ ցածր[13]:

Համակարգային չափորոշիչները SAPS[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վերջին տարիներին հիվանդների հսատկ ախտորոշման համար ստամոքս-ազիքային արյունահոսության առաջացման դեմքում, կոմայի, սեպսիսի և այլ բարդությունների օգտագործվում է SAPS (Simplified Acute Physiology Score) չափորոշիչը, ներառելով հիմնական ֆիզիոլոգիական պարամետրերը: Դասակարգման մեջ նշանակություն ունի ՝տարիքը, ՍԿՀ -սրտի կծկուների հաճախականությունը, շնչառական ծավալը, սիստոլիկ զարկերակային ճնշումը, մարմնի ջերմությունը, դիուրեզ, հեմատոկրիտը, անրյան լեյկոցիտները, սպիտակուցների բիկարբոնատը, ինչպես նաև լյարդային կոմայի աստիճանը[14]:

Չափանիշներ

Միավորներ

4

3

2

1

0

1

2

3

4

Տարիք, տարեթիվ

≤45

46-55

56-65

66-75

>75

ՍԿՀ,րոպեում

≥180

140—179

110—139

70-109

55-69

40-54

<40

Սիստոլիկ զարկերակային ճնշում, մմ рт. ст.

≥190

150—189

80-149

55-79

<55

Մարմնի ջերմաստիճան, ºС

≥41

39,0-40,9

38,5-38,9

36,0-38,4

34,0-35,9

32,0-33,9

30,0-31,9

<30

Շնչաձական շարժումների հաճախականությունը, րոպեում

≥50

35-49

25-34

12-24

10-11

6-9

ԹԱՇ

<6

Մեզի քանակը, լ/օրը

≥5,00

3,50-4,99

0,70-3,49

0,50-0,69

0,20-0,49

<0,2

Արյան միզանյութ, մմ/լ

≥55

36 −54,9

29 −35,9

7,5 −28,9

3,5 −7,4

<3,5

Հեմատոկրիտ, %

≥60,0

50,0-59,9

46,0-49,9

30,0-45,9

20,0-29,9

<20,0

Լեյկոցիտների քանակ, ×109

≥40

20,0-39,9

15,0-19,9

3,0-14,9

1,0-2,9

<1

Արյան գլյուկոզան, ммоль/л

≥44,4

27,8-44,3

13,9-27,7

3,9-13,8

2,8-3,8

1,6-2,7

<1,6

Արյան կալիում, мэкв/л

≥7,0

6,0-6,9

5,5-5,9

3,5-5,4

3,0-3,4

2,5-2,9

<2,5

Արյան Նատրիում, մգ/լ

≥180

161—179

156—160

151—155

130—150

120—129

110—119

<110

НСО3, մգ/լ

≥40

30,0-39,9

20,0-29,9

10,0-19,9

5,0-9,9

<5,0

Գլազգոյի սանդղակ, միավորներ

13-15

10-12

7-9

4-6

3

Ախտորոշման ձևավորումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ախտորոշումը դրովում է հետևյալ սանդղակով

•Հիմնական՝

•լյարդի ցիռոզ
•մորֆոլոգիա, էթոլոգիա
•ակտիվությունը, դասը ըստ Չայլդ- Պյուիի,

•Բարդությունը՝

•պորտալ հիպերտենզիա (ասցիտ, կերակրափողի երակների վարիկոզ լայնացում (լայնացման աստիճանը))
•հիպերսպլենիզմ (աստիճանը) 
•էնցեֆալոպաթիա (էթոլոգիա,աստիճան...)

Բուժում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուժման հիմքում ընկած է դեղորայքի օգտագործումը և խիստ դիետա, միայն թե ձևավոևված ցիռոզը չվերականգնվող է, լյարդը այս դեպքում բուժման ենթակա չէ, միակ ուղղին լյարդի փոխպատվաստումն է:

Կանխարգելիչ միջոցառումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

•զգուշություն սուր վիրուսային հեպաատիտով վարաքվելուց

•ալկոհոլից հրաժարում

•հեպատոտոքսիկ դեղորայքներից պաշտպանություն

Դիետա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դիետան լյարդի ցիռոզի ժամանակ պետք է լինի լիարժեք,սպիտակուց ՝ 70-100գ.(1-1.5գ- 1կգ քաշին), 80-90գ ճարպ, 400-500գ. ածխաջուր: Անհրաժեշտ է հաշվի առնել հիվանդի վնասակար սովորույթները:Բացառել քիմիական հավելումները, կոնսերվանտներ և քիմիական բաղադրիչներ[15]:

Ուրոդեզոքսիխոլեստազային թթու[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աղիներում լեղաթթուների դեֆիցիտի վերականգնամ համար, արտահայտված բիլիար անբավարարության դեպքում: Չափաբաժինը 10-15մգ՝ 1կգ քաշին, օրը 1 անգամ: Ազդեցությունը՝[16].

1.լեղու և պանկրեատիկ հյութի բարձրացում աղում

2.ներլյարդային խոլեստազի վրա

3.լեղապարկի արտահակըտված կրճատում

4.լիպազայի ակտիվության բարձրացում

5. աղիների մոտորիկայի բարձրացումշ

6.իմուն պատասղանի նորմալացում

Հեպատոպրոտեկտորներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

•Ցիռոզի ժամանակ արգելվում է տատասկափուշի սերմեր[17]:

Բջջային թերապիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավանդական բուժումը հիմնականում բաղկացած է դեղամիջոցների օգտագործմամբ, որոնց հիմքում ընկած է լյարդի բջջիջների պաշտպանությունը, աղիների սեկրեցիայի խթանումը և մետաբոլիկ խանգարումները:Անկասկած սա բարելավում է հիվանդի վիճակը, սակայն չի կարող դադարեցնել հիվանդույան զարգացումը: Եթե վերը նշմավ բուժման մեթոդը չի օգնում, անցկացնում են լյարդի փոխպատվաստում:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ивашкин В.Т., Маевская М.В., Павлов Ч.С., Федосьина Е.А., Бессонова Е.Н., Пирогова И.Ю., Гарбузенко Д.В. Клинические рекомендации Российского общества по изучению печени и Российской гастроэнтерологической ассоциации по лечению осложнений цирроза печени // Рос. журн. гастроэнтерол., гепатол., колопроктол. – 2016. - Т. 26, № 4. - С. 71-102.
  • Гарбузенко Д. В. Мультиорганные гемодинамические нарушения при циррозе печени // Терапевтический архив — 2007. — Т.79, № 2. — С.73-77
  • Шерлок Ш., Дули Дж. Заболевания печени и жёлчных путей. — М. : ГЭОТАР Медицина, 1999. — 864 с.
  • Е. М. Климова, И. А. Вотякова, Г. С. Лобынцева, Н. Ф. Ефимова, И. А. Кривцова. Обоснование применения криоконсервированных препаратов эмбрионального происхождения у больных с циррозом печени. Гематология и переливание крови. Т.30.. Тезисы 4-го з"їзда гематологів та трансфузіологів України., 2001, Киев. С.160.

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Disease Ontology release 2018-07-05 — 2018-07-05 — 2018.
  2. 2,0 2,1 Monarch Disease Ontology release 2018-06-29 — 2018-06-29 — 2018.
  3. Садовникова И. И. Циррозы печени. Вопросы этиологии, патогенеза, клиники, диагностики, лечения // РМЖ. — 2003. — Т. 5, № 2.
  4. Садовникова И. И. Циррозы печени. Вопросы этиологии, патогенеза, клиники, диагностики, лечения // РМЖ. — 2003. — Т. 5, № 2.
  5. Садовникова И. И. Циррозы печени. Вопросы этиологии, патогенеза, клиники, диагностики, лечения // РМЖ. — 2003. — Т. 5, № 2.
  6. А. В. Яковенко, Э. П. Яковенко. Цирроз печени: вопросы терапии // Consilium medicum. — 2006. — Т. 8, № 7.
  7. Аутоиммунные поражения печени – первичный билиарный цирроз печени и первичный склерозирующий холангит. Медицина Алтая
  8. Садовникова И. И. Циррозы печени. Вопросы этиологии, патогенеза, клиники, диагностики, лечения // РМЖ. — 2003. — Т. 5, № 2.
  9. Садовникова И. И. Циррозы печени. Вопросы этиологии, патогенеза, клиники, диагностики, лечения // РМЖ. — 2003. — Т. 5, № 2.
  10. Child C.G., Turcotte J.G. Surgery and portal hypertension // The liver and portal hypertension. — Philadelphia: W.B.Saunders Co., 1964. — P. 50.
  11. Child C.G., Turcotte J.G. Surgery and portal hypertension // The liver and portal hypertension. — Philadelphia: W.B.Saunders Co., 1964. — P. 50.
  12. Child C.G., Turcotte J.G. Surgery and portal hypertension // The liver and portal hypertension. — Philadelphia: W.B.Saunders Co., 1964. — P. 50.
  13. Habib A., Bond W.M., Heuman D.M. Long-term management of cirrhosis: appropriate supportive care is both critical and difficult // Postgrad. Med. — 2001. — Vol. 109, № 3. — P. 101—113.
  14. Habib A., Bond W.M., Heuman D.M. Long-term management of cirrhosis: appropriate supportive care is both critical and difficult // Postgrad. Med. — 2001. — Vol. 109, № 3. — P. 101—113.
  15. А. В. Яковенко, Э. П. Яковенко. Цирроз печени: вопросы терапии // Consilium medicum. — 2006. — Т. 8, № 7.
  16. А. В. Яковенко, Э. П. Яковенко. Цирроз печени: вопросы терапии // Consilium medicum. — 2006. — Т. 8, № 7
  17. Баева В. М. Расторопши семена — Sylibi semen // Лечение растениями: Основы фитотерапии (учебное пособие для студентов медиков и практикующих врачей). — М.: Астрель; АСТ, 2004. — С. 115—116. — 202 с. — 5100 экз. — ISBN 5-17-023217-9.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]