Հեպատիտ B

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Հեպատիտ B
Hepatitis-B virions.jpg
Տեսակ հիվանդություն[1]
Ենթադաս վիրուսային հիվանդություն[1] և դերմատոզ[1]
Պատճառ հեպատիտ B-ի վիրուս
Բուն պատճառ C3097[1]
Հիվանդության ախտանիշ արտխառնոց և Ժելտուխա
Վնասում է լյարդ
Բուժաքննություն արյան բիոքիմիական հետազոտություն և լյարդի կենսազննում
Բժշկական մասնագիտություն համաճարակաբանություն
ՀՄԴ-9 070.2 և 070.3
ՀՄԴ-10 B16, B18.0 և B18.1
OMIM 610424
Հիվանդությունների բազա 5765
MedlinePlus 000279
eMedicine 177632 և 964662
MeSHID D006509[1]
Disease Ontology DOID:2043[1]
NCI Thesaurus C3097[1]
Hepatitis B Վիքիպահեստում

Հեպատիտ B, ինֆեկցիոն հիվանդություն է, որի հարուցիչն է (HBV) վիրուսը, որը ունի արտահայտված հեպատոտրոպ էֆֆեկտ[2]։ Կարող է ընթանալ սուր և քրոնիկ ձևերով[2]։ Հաճախ շատերի մոտ հիվանդությունը ընթանում է քրոնիկ՝ առանց կլինիկական նշանների, սակայն նույնիսկ այս դեպքում լյարդի ցեռոզը կամ ուռուցքի առաջացումը անխուսափելի է[2]։ Դեպքերի 15 ―25%ը ավարտվում է մահով։[2][3]։ Երբեմն հիվանդությունը կարող է սկսվել փսխումուվ, մաշկի դեղնությամբ, հոգնածությամբ, ցավերով որովայնի շրջանում, մեզի մգությամբ։ Սովորաբար հիվանդների մոտ առաջին կլինիկական նշանների արտահայտումը լինում է վարակումից 30 - 180 օր հետո։ Հնարավոր է Հեպատիտ B֊ով վարակում նաև ծծնդաբերության ընթացքում։

Վիրուսը փոխանցվում է բոլոր կենսաբանական հեղուկներից, մասնավորապես՝ արյան միջոցով[2]։ Հիվանդությամբ վարակվելու ռիսկը մեծացնում են ներերակային թմրանյութեր օգտագործելը, հաճախակի անկանոն սեռական հարաբերություններ ունենալը։ Ռիսկը մեծ է նաև առողջապահության աշխատակիցների մոտ, հեպատիտ B֊ով վարակված հիվանդի հետ նույն տանը ապրողների մոտ, դիալիզ ստացող հիվանդների մոտ, դաջվածք ունեցողների մոտ[4]։

Հեպատիտ B֊ով վարակման դեպքեր չեն դիտվել ձեռքերը բռնելիս, համբուրվելիս, , հազալուց, փռշտալիս և կրծքով կերակրելիս[2]։ Հիվանդությունը ախտորոշվում է վարակումից 30 - 60 օր ամենաուշը 6 ամսից հետո՝ արյան մեջ վիրուսի և հակամարմինների հայտնաբերումով։ Հիվանդությունը կանխագերլվումէ վակցիանացիայով 1982 թվականից[5]։ Համախարհային Առողջապահական կազմակերպությունը (ՀԱԿ) արաջարկում է կատարել հենց կյանքի իսկ առաջին օրը, եթե դա հնարավոր է[2]։ Հաջորդ երկրորդ և երրորդ վակցինացիաները կարող են լիարժեք կանխարգելել հիվադության առաջացումը։ Ավելի քան է 180 երկրներում Հեպատիտ B֊ի վակցինացիան ընդրկվում է պետական ծրագրի մեջ[6]։

HBV վիրուս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատկանում է հեպանդնավիրուսների ընտանիքին։ Առանձնանում է իր բարձր կայունությամբ, գերազանցելով HIV(Human Immunodeficiency Virus) մոտ 100 անգամ։ Կայուն է ՝

  • տարբեր ֆիզիկական և քիմիական ազդակների հանդեպ
  • բարձր(նույնիսկ եռացումը) և ցածր (բազմակի սառեցմանը) ջերմաստիճանի հանդեպ
  • երկարատև թթվային միջավայրում պահելը

Սենյակային ջերմաստիճանում հեպատիտ վիրուսը կարող է պահպանվել մինչև մի քանի շաբաթ, եթե նույնիսկ դա փոքրիկ չորացած արյան հետք է, կամ ածելի կամ ասեղի ծայրին մնացած արյուն։ Արյան շիճուկում +30°С ջերմաստիճանում այն կարող է պահպանվել մինչև 6 ամիս, −20°С ֊ում՝ 15 տարի, իսկ չոր շիճուկում՝ 25 տարի։ Ախտահանվում ՝ է HBV վիրուսը միայն ավտոկլավում 30 րոպեների ընթացքում՝ համապատասխան բարձր ջերմաստիճանի(180°С ) և բարձր ճնշման ներքո(0, 2 ՄՊԱ), և չորացնող պահարանում(cyxoжар)՝120С ֊ում 30-40°С ֊ում րոպեում, 180°С 15-20 րոպեում, 60°С ֊ում 10 ժամում։

Համաճարակաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ըստ վիճակագրության 240 միլիոն հիվանդ է քրոնիկական հեպատիտ B-ով։ Տարեկան 780 000 մարդ մահանում է այս հիվանդությունից, որից 650 000-ը քրոնիկ ինֆեկցիայի հետևանքով առաջացած ցեռոզից, իսկ 130 000 ֊ը՝ սուր հեպատիտից։ Առավել տարածված է աֆրիկյան երկրներում և Արևելյան Ասիայում՝ կազմելով մեծահասակների շրջանում 5֊10%, իսկ Հյուսիսային Ամերիկայում և Եվրոպայում տարածվածությունը նվազագույնն է՝ 1%։ Ուստի ՀԱԿ֊ի համառ այս հիվանդությունը համարվում է լուրջ խնդիր։

Վիրուսը գտնվում է արյան մեջ և տարբեր կենսաբանական հեղւկներում՝ թքում, սպերմայում, մեզում, դաշտանային արյան մեջ։ ՈՒստի փոխանցումը լինում է մաշկ֊ լորձաթաղանթային և վերը նշված հեղուկների շփումից։ Առավել մեծ է վարակվելու ռիսկը, երբ ունենք վնասված մաշկ կամ լորձաթաղանթ։

Փոխանցման ուղիները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Ուղղահայաց
  2. Հորիզոնական

ՈՒղղահայաց փոխանցումը տեղի է ունենում ծննադաբերության ժամանակ։ Հորիզոնական փոխանցումը կարող է լինել՝

  • սեռական
  • կենցաղ֊կոնտակտային
  • պարէնտերալ, այսինքն որոշ բժշկական մանիպուլիացիաների ժամանակ, երբ ունենքն ոչ ճիշտ ախտահարված գործիքներ։

Սեռական եղանակով փոխանցումը ներկայումս առաջինն է՝ անցնելով պարէնտերալ եղանակից։ Այն հիմնականում հանդիպում է անկանոն սեռական կյանք վարող անձանց մոտ, հոմոսեքսուալների մոտ։

  • Կենցաղ֊կոնտակտային եղանակը դեղի է ունենում, երբ օգտվում են նույն ածելիների, լոգանքի պարագեների, մատնահարդարման պարագաների, սրբիչների օգտագործման դեպքում։

Պարէնտերալ փոխանցումը առավել հաճախ դիտվում է մատնահարդարման սենյակներում, Տատու սրահներում, արյան դիալիզի, հեմոլիզի, ստոմատոլոգիական միջամտությունների, վիրաբուժական միջամտոթյունների ընթացքում և ցանկացած մ գործիքային միջամտության ժամանակ, եթե չեն պահպանվել ախտահանման կանոնները։

Պաթոգենեզ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ամենաախտածին ֆակտորը բերում է լյարդի հեպատոցիտներ մահվանը, հակամարմինների գրոհման հետևանքով։ Արդյունքում խանգարվում է լյարդի ֆունկցիան՝ առավելապես դետոքսիկացիոն և մասամբ սինթետիկ։

Ընթացք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիվանդության ինկուբացիոն շրջանը (վարակումից մինչև առաջին կլինիկական նշսանի ի հայտ գալու ժամանակահատվածը ) ընթացքը միջինում տևում է 12 շաբաթ, բայց կարող է տատանվել մինչև 2-6 ամիս։ Ինֆեկցիոն պրոցեսը սկսվում է վիրուսի ներթափանցմամբ արյուն, որից հետո այն սկսում է բազմանալը, մինչև որոշակի կոնցենտրացիայի հասնելը, առաջացնում է սուր հեպատիտ։ Սուր հեպատիտը սկվում է բարձր ջերմությամբ, գլխացավով, հոգնածությամբ, մարմնի կոտրվածության զգացումով։ Հնարավոր է թեթև տենդային վիճակներ, հոդերում ցավեր, մաշկի ցանավորում։ Պատկերը օրեր անց փոխվում է առաջացնելով՝

  • ախորժակի կորուստ
  • սրտխառնոց, փսխում
  • մեզի մգացում
  • կղանքի գույնի բացացում
  • աջ ենթակողային հատվածում

Բժիշկը նշում է լյարդի և փայծախի մեծացում, լաբորատոր հետազոտման արդյունքում՝ արյան մեջ հայտնաբերվում է վիրուսին բնորոշ մարկերները, բիլիռուբինի բարձր մակարդակ, լյարդի ֆերմենտների բարձր մակարդակ։ Դեղնության ի հայտ գալուց հետո, կլինիկական նշսնները հետ են զարգանում մի քանի շաբաթվա ընթացքում (եթե հիվանդությունը չի ացնում քրոնիկ ձևի)։ Այս փուլը հիվանդներից շատերի մոտ կարող է անցնել առանց բնորոշ կլինիկական նշանի՝ դեղնության։ Երբեմն կաբող է դիտվել միայն թուլություն և աշխատունակության նվազում։ Այդ պատճառով էլ դեպքերի որոշ մասն է հայտնաբերվում։ ։ Սուր հեպատիտը կարող է ավարտվել ՝

  1. վիրուսի էլիմինացիայով (դուրս բերմամբ ) 90% դեպքրում և կայուն իմնունիտետի առաջացմամբ։ Լյարդի ֆունկցիան վերականգվում է ամիսներ անց, սակայն մնացորդային բարդությունները ուղեկցվում են ամբողջ կյանքի ընթացքում։
  2. անցնում է քրոնիկ ձևին

Քրոնիկ հեպատիտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քրոնիկ ձևը ավելի վտանգավոր է, քանի որ ընթանում է երկարատև, ալիքաձև, հաճախ սրացումներով, և սկզբնական շրջաններում բնորոշ են ոչ սպեցիֆիկ նշանները՝ թուլությււն, ընդհանուր հոգնածություն։ Ոստի հիվանդները, այս ամենին լուրջ չվերաբերվելով, ուշ են դիմում բուժ․ հաստատություններ։ Երբեմն կարող է ուղեկցվել սրտխարնոցով, որովայնի վերին հատվածի ցավերով, հոդահին և մկանային ցավերով, փորլուծությամբ։ Հիվանդության ուշ փուլերում արդեն ունենում ենք սպեցեֆիկ նշանները՝

  • դեղնություն
  • մեզի մգեցում
  • մաշկի քոր
  • լնդերի արյունահոսություն
  • քաշի կորուստ
  • լյարդի և փայծախի մեծացում
  • անոթային աստղիկներ

Կլինիկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիմքում ընկած է ինտոքսիկացիան, որը առաջանում ի լյարդի դետոքսիկացոին ֆունկցիայի խանգարման և խոլեստազի(լեղու կանգ) հետևանքով։ Ինտոքսիկացիոն մեխանիզմի հիմքը կարող է լինել՝

  1. էկզոգեն ինտոքսիկացիա ֊սննդի՝ աղեստամոքսային ուղում մարսվելուց առաջացող
  2. էնզոգեն ինտոքսիկացիա֊սեփական բջիջներում մետաբոլիկ պրոցեսների հետևանքով առաջացացող, ինչպես նաև լյարդի հեպատոցիտների նեկրոզից առաջացող էնդօտոքսինների հետևանքով։

Քրոնիկ հեպատիտի ժամանակ լյարդում լայնածավալ նեկրոզի և ցեռոզի հետևանքով ամենարտահայտված սինդրոմը պորտալ հիպերտենզիայի սինդրոմն է, որն առաջանում է լյարդի սինթետիկ ֆունկցիայի խաթարման հետևանքով անոթների ձգվածության արդյունքում։ Քանի որ տոքսիկ նյութերի նկատմամբ ամենազգայուն են նյարդային բջիջները, ուստի արտահայտվում է ցերեբրոտոքսիկ էֆֆեկտը, թեթև ձևերի ժամանակ՝ հոգնածությամբ և քնի խանգարմամբ, իսկ հիվանդության ծանր փուլերում՝ գիտակցության խամգարումից մինչև լյարդային կոմայի առաջացմամբ։ Բնորոշ են նաև երբեմն հեմորագիկ սինդրոմը և պոլիարթրիտը։

Ախտորոշում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վերջնական ախտորոշումը դրվում է լաբորատոր հետազոտությունների արդյունքում( լյարդային ցուցանիշներով՝ լյարդային ֆերմենտների՝ ԱսԱտ, ԱլԱտ֊ի փոփոխություններ, հիմնային ֆոսֆատազա, բիլիռուբինի մակարդակով, վիրուսի ԴՆԹ֊ի անջատմամբ, շիճուկաբանական մարկերներով) HBV -ի ախտորոշիչ մարկերներն են՝

  1. Ռեպլիկացիոն ֆազայում֊ HBsAg, HBeAg, HBV DNA, հակա֊HBc IgG
  2. Ոչ (քիչ ) ռեպլիկացիոն ֆազայում֊ HBsAg, հակա֊HBc IgG
  3. Ենթակեղևային մուտանտները֊ HBsAg, հակա֊HBe, HBV DNA, հակա֊HBc IgG

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Disease Ontology release 2017-01-27 Ստուգված է հունվարի 31-ին 2017:
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 «Hepatitis B Fact sheet N°204»։ who.int։ July 2014։ Վերցված է նոյեմբերի 4, 2014 
  3. cite book|author1=Raphael Rubin; David S. Strayer|title=Rubin's Pathology : clinicopathologic foundations of medicine ; [includes access to online text, cases, images, and audio review questions!]|date=2008|publisher=Wolters Kluwer/Lippincott Williams & Wilkins|location=Philadelphia [u.a.]
  4. «Hepatitis B FAQs for the Public — Transmission»։ U.S. Centers for Disease Control and Prevention (CDC)։ Վերցված է 2011-11-29 
  5. Pungpapong S, Kim WR, Poterucha JJ (2007)։ «Natural History of Hepatitis B Virus Infection: an Update for Clinicians»։ Mayo Clinic Proceedings 82 (8): 967–975։ PMID 17673066։ doi:10.4065/82.8.967 
  6. Williams R (2006)։ «Global challenges in liver disease»։ Hepatology (Baltimore, Md.) 44 (3): 521–526։ PMID 16941687։ doi:10.1002/hep.21347