Հակաբիոտիկներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Հակաբիոտիկներ
Քիմիական նյութ
IUPAC  ?
Բրուտո բանաձև  ?
Դասակարգում
ԱԹՔ  ?
Դեղաբանական ձևեր
 ?
Ստուգվում է ոսկեգույն ստաֆիլակոկերի (լատ.՝ Staphylococcus aureus) ընկալունակությունը հակաբիոտիկների նկատմամբ:

Հակաբիոտիկներ (հին հուն․՝ βίος — կյանք), բնական կամ կիսասինթետիկ ծագմամբ նյութեր, որոնք ճնշում են պրոկարիոտների աճը, ոչնչացնում վերջիններիս և օգտագործվում են բժշկության մեջ բուժելու բակտերիալ հիվանդությունները[1][2]: Կան հակաբիոտիկներ, որոնք արդյունավետ են նաև սնկերի և նախակենդանիների դեմ, իսկ որոշներն էլ (նույնիսկ փոքր չափաբաժնի դեպքում) թունավոր են մարդկանց համար։ Հակաբիոտիկները գրեթե անկարող են ազդել վիրուսների վրա։ Հակաբիոտիկների միայն մի փոքր խումբ, առաջին հերթին տետրացիկլինները, կարող են նաև ազդել խոշոր վիրուսների վրա[3][4]:

1929 թվականին Ալեքսանդր Ֆլեմինգը բացահայտեց պենիցիլինը՝ առաջին քիմիական միացությունը, որն ուներ հակաբիոտիկային ակտիվություն։ Ֆլեմինգն աշխատում էր ախտածին բակտերիաների գաղութի հետ, երբ այնտեղ նկատեց բորբոսասնկի սպորներ: Այդ սպորների շուրջ բակտերիաները կամ ոչնչացել էին կամ նրանց աճը կտրուկ դանդաղել էր։

20-րդ դարում հակաբիոտիկները հեղաշրջում մտցրեցին բժշկության մեջ և պատվաստման հետ միասին բերեցին տարբեր հիվանդությունների, օրինակ (զարգացած երկրներում) տուբերկուլյոզի գրեթե վերացմանը։ Սակայն հակաբիոտիկների արդյունավետությունն ու հեշտ ձեռք բերման հնարավորությունը հանգեցրին վերջիններիս գերօգտագործման, հատկապես անասնապահության ոլորտում։ Սրա պատճառով սկսեցին արագորեն ի հայտ գալ հակաբակտերիալ նյութերի դեմ դիմադրողականությամբ օժտված մանրէներ: Այս խնդրի լրջությունը դրդեց Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությանը դասակարգել հակաբիոտիկային դիմադրողականությունը որպես «լուրջ խնդիր, որն այլևս ոչ թե կանխատեսում է ապագայի համար, այլ տեղի է ունենում ներկայումս աշխարհի բոլոր ծայրերում և ունի հանարավորություն ազդելու բոլոր տարիքային խմբերին պատկանող մարդկանց և բոլոր երկրների բնակիչների վրա»[5]:

Հակաբիոտիկները հիմնականում ունեն բնական ծագում և գլխավորապես արտադրվում են ակտինոմիցետների, երբեմն էլ այլ ոչ միցելային բակտերիաների կողմից։

Հակաբակտերիալ քիմիաթերապիայի դարաշրջանի սկիզբ է համարվում արսֆենամինի հայտնաբերումը, որն առաջին անգամ սինթեզվեց 1907 թվականին։ Այդ միացությունն օգտագործվում էր բուժելու սիֆիլիսը[6][7]:

Որոշ գիտնականներ պնդում են, որ հակաբիոտիկների անկանոն օգտագործումը խախտում է մարդու միկրոֆլորայի կազմը, որն էլ առաջ է բերում տարբեր աստիճանի բարդություններ[8][9]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Antibiotics»։ NHS։ հունիսի 5, 2014։ Վերցված է հունվարի 17, 2015  (անգլ.)
  2. «Factsheet for experts»։ European Centre for Disease Prevention and Control։ Վերցված է դեկտեմբերի 21, 2014  (անգլ.)
  3. Антибиотики // Энциклопедия Кольера. (ռուս.)
  4. Тетрациклиновые антибиотики // Энциклопедия животноводства (ռուս.)
  5. «WHO's first global report on antibiotic resistance reveals serious, worldwide threat to public health» (Press release)։ The World Health Organization։ Ապրիլի 30, 2014։ Վերցված է Դեկտեմբերի 21, 2014  (անգլ.)
  6. «The introduction of 'chemotherapy' using arsphenamine - the first magic bullet»։ J R Soc Med 102 (8): 343–8։ 2009։ PMC 2726818։ PMID 19679737։ doi:10.1258/jrsm.2009.09k036  (անգլ.)
  7. Goodman, Louis S.; Gilman, Alfred (1941). The Pharmacological Basis of Therapeutics. New York: Macmillan.  (անգլ.)
  8. Thacker James D. (2012)։ «The law of unintended consequences and antibiotics»։ Open Journal of Immunology 02 (2): 59։ doi:10.4236/oji.2012.22007  (անգլ.)
  9. «Antibiotics and Chronic Liver Diseases»  (անգլ.)