Սուլֆանիլամիդներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Սուլֆանիլամիդներ
Ընդհանուր տեղեկություններ
Այլ անվանումներ սպիտակ ստրեպտոցիդ
պրոնտիզոլ (կարմիտ ստրեպտոցիդ)
Ավանդական անվանում հակաբիոտիկներ
Քիմիական հատկություններ
Եթե հատուկ նշված չէ, ապա բոլոր արժեքները բերված են ստանդարտ պայմանների համար (25 °C, 100 կՊա)

Սուլֆանիլամիդներ, սուլֆանիլամիդային պատրաստուկներ, հակամանրէային դեղամիջոցների խումբ, սուլֆանիլաթթվի ածանցյալները։ Հակամանրէային հատկությունը հայտնաբերել է գերմանացի գիտնական Գերհարդ Դոմագկը, 1934-1935 թվականներին Գերմանիայի Bayer քիմիական ընկերությունում[1]։ Քիմիական կառուցվածքով նման են պարաամինաբենզոյական թթվին (ՊԱԲԹ), որը մանրէների աճման և բազմացման անհրաժեշտ գործոն է։ Սուլֆանիլամիդների ազդեցության հիմնական մեխանիզմը ՊԱԲԹ-ի հետ մրցակցությունն է՝ մանրէային բջջի որոշակի ֆերմենտների հետ կապվելը, որի հետևանքով բակտերիաները կորցնում են իրենց կենսագործունեության համար անհրաժեշտ վիտամին Вс (ֆոլաթթու) սինթեզելու և նյութերի այլ փոխարկումներն իրականացնելու հատկությունը (նշված փոխարկումներն ընթանում են ՊԱԲԹ-ի ներկայությամբ)։

Սուլֆանիլամիդները ազդում են ստրեպտակոկերի, պնևմոկոկերի, ստաֆիլակոկերի, գոնոկոկերի, մենինգոկոկերի, որոշ խոշոր վիրուսների և այլնի վրա։ Տարբերվում են կարճատև (ստրեպտոցիդ, էթազոլ, սուլֆադիմեզին) և երկարատև (սուլֆապիրիդազին, սուլֆադիմետոքսին) ազդեցություն ունեցող սուլֆանիլամիդներ։ Սուլֆանիլամիդների մեծ մասը լավ է ներծծվում ստամոքսաաղիքային համակարգում և արագ է կուտակվում արյան մեջ ու օրգաններում։ Օգտագործում են անգինայի, կարմիր քամու, միզապարկի բորբոքումների և այլ դեպքերում։ Որոշ սուլֆանիլամիդները (ֆթալազոլ, սուլգին և այլն) ստամոքսաաղիքային համակարգում վատ են ներծծվում, բարձր կոնցենտրացիաներով երկար են մնում աղիքներում և կիրառվում են աղիքային վարակիչ հիվանդությունների (օրինակ, դիզենտերիա) դեպքում։ Որոշ սուլֆանիլամիդները (օրինակ, բութամիդ) օժտված են արյան մեջ շաքարի քանակությունն իջեցնող հատկությամբ և օգտագործվում են շաքարային հիվանդության բուժման նպատակով։ Սուլֆանիլամիդները կարող են առաջացնել կողմնակի երևույթներ, ալերգիական ռեակցիաներ, սրտխառնոց, փսխում, լեյկոցիտաքչացում, նյարդաբորբեր, երիկամների գործունեության խանգարումներ և այլն։ Օգտագործվում են միայն բժշկի նշանակմամբ։

Սուլֆանիլամիդների ներծծումը օրգանիզմում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սուլֆանիլամիդների ներծծման համար անհրաժեշտ է աղաթթու, այդ պատճառով այն պետք է ընդունել ուտելուց մեկից երկու ժամ հետո, երբ ստամոքսն արդեն դատարկ է, սակայն դեռևս արտադրվում է աղաթթու։ Սուլֆանիլամիդների մեծ մասը օրգանիզմից հեռանում է ացետիլացված արգասիքների տեսքով, որոնք ջրում փոքր լուծելիության պատճառով կարող են բյուրեղների վերածվել մեզում և երիկամային քարերի առաջացման պատճառ դառնալ։ Այդ պատճառով սուլֆանիլամիդային թերապիայի ժամանակ պետք է մեծ քանակությամբ հեղուկ օգտագործել, հատկապես հիմնային բնույթի[2]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Otten H (1986). "Domagk and the development of the sulphonamides". Journal of Antimicrobial Chemotherapy. 17 (6): 689–696. PMID 3525495. doi:10.1093/jac/17.6.689.
  2. Ռուդոլֆ Համազասպի Հակոբյան Դեղերի անհամատեղելիությունը, էջ 79
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 186 CC-BY-SA-icon-80x15.png