Նշիկաբորբ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Անգինաից)
Jump to navigation Jump to search
Նշիկաբորբ
Angina.jpg
Տեսակհիվանդություն[1]
Ենթադասվերին շնչական ուղիների հիվանդություն[1]
Բուն պատճառC116006[1] և C116006[2]
Բժշկական մասնագիտությունfamily medicine
Հիվանդությունների բազա13165
MedlinePlus001043
eMedicine871977
MeSHIDD014069 և D014069
Disease OntologyDOID:10456 և DOID:10456
NCI ThesaurusC116006[1] և C116006[2]
Tonsillitis Վիքիպահեստում

Նշիկաբորբ, քմային նշիկների բորբոքում, որին բնորոշ է արագ սկիզբը[3]։ Նշիկաբորբը դա ֆարինգիտի տեսակ է[4]։ Հիմնական կլինիկական ախտանշաններն են՝ կոկորդի ցավ, ջերմություն, նշիկների հիպերտրոֆիա, ցավ կլման ժամանակ, կոկորդում չորության զգացողություն, պարանոցային ավշահանգույցների մեծացում[5] ։ Բարդությունն է համարվում հարնշիկային թարախակույտը[6] [7]։

Նշիկաբորբը հիմնականում ունի վիրուսային ծագում, միայն 5-40% դեպքերում պատճառը բակտերիալ ինֆեկցիան է[8][9]։ Բակտերիալ ինֆեկցիայի հիմնական հարուցիչն Ա խմբի β֊հեմոլիտիկ ստրեպտոկոկն է[10]։ Հազվադեպ հանդիպող հարուցիչներն են՝ Նեյսերիա գոնոռեա, Կորինոբակտեր դիֆթերիա, Հեմոֆիլիուս ինֆլուենս։ Սովորաբար վարակը տարածվում է օդակաթիլային ճանապարհով[11]։ Գնահատման համակարգը, ինչպիսին է Սենթորի սանդղակը, կարող է օգնել գտնել հիվանդության պատճառը[12]։

Հիվանդության ախտորոշման հաստատման համար կիրառվում է ըմպանի քսուքի հետազոտություն կամ ստրեպտոկոկային էքսպրես թեստ[13]։ Բուժման հիմնական նպատակն ախտանիշների նվազեցումն և բարդությունների կանխարգելումն է[14]։ Պարացետամոլը (Ացետամինոֆենը) և Իբուպրոֆենը կարող են կիրառվել ցավը մեղմելու նպատակով։ Եթե պատճառը ստրեպտոկոկն է, ապա անհրաժեշտ է հակաբակտերալ բուժում՝ պենիցիլինային շարքի հակաբիոտիկներով[15]։ Ովքեր ունեն պենիցիլինային շարքի հակաբիոտիկների նկատմամբ ալերգիա, ապա խորհուրդ է տրվում Ցեֆալոսպորիններ կամ Մակրոլիդներ[16]։

Մոտավորապես մարդկանց 7,5%֊ն ունենում է կոկորդի ցավ 3 ամսվա ընթացքում և մարդկանց մոտ 2%֊ն ամեն տարի դիմում է բժշկի նշիկաբորբի կապակցությամբ[17]։ Այն առավել տարածված է դպրոցահասակ տարիքի երեխաների շրջանում և հիվանդությունն առավել հաճախ հանդիպում է աշնան և ձմռան ամիսներին[18]։ Մարդկանց մեծամասնությունն բուժվում է դեղորայքի միջոցով կամ առանց դեղորայքի[19]։ Մարդկանց 40%֊ի մոտ ախտանիշներն վերանում են երեք օրվա ընթացքում և մոտ 80%-ի շրջանում ախտանիշները վերանում են մեկ շաբաթվա ընթացքում անկախ ստրեպտոկոկի առկայությունից կամ բացակայությունից[20]։ Հակաբիոտիկները նվազեցնում են ախտանիշների տևողությունը 16 ժամով[21]

Հիվանդության ախտանիշներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ընդհանուր նշանները եւ ախտանշանները ներառում են[22][23][24][25]՝

Նշիկների անատոմիան նորմայի և բորբոքման ժամանակ

Հազվադեպ հանդիպող ախտանշաններն են՝

Հիվանդության հարուցիչներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բակտերիաները և վիրուսները, որոնք կարող են առաջացնել նշիկաբորբ

Ամենահաճախ պատճառը վիրուսային ինֆեկցիաներն են՝ Ադենովիրուս, Ռինովիրուս, Հեմոֆիլուս ինֆլյուենս, Կորոնավիրուս և Ռեսպիրատոր սցինտիցիալ վիրուս[26][27][28][29]։ Կարող են առաջացնել նաև Էպշտեյն֊Բարր վիրուսը, հասարակ Հերպես վիրուսը, Ցիտոմեգալովիրուսը և ՄԻԱՎ֊ը[30][31][32][33] ։ Երկրորդ ամենահաճախ պատճառը բակտերիալ ինֆեկցիան է՝ Ա խմբի β֊հեմոլիտիկ ստրեպտոկոկը[34][35][36][37]։ Առավել հազվադեպ առաջացնում են Ոսկեգույն Ստաֆիլակոկը(ներառյալ մեթիցիլին կայուն ձևերը)[38], Ստրեպտոկոկուս պնևմոնիան, Միկոպլազմա պնևմոնիան, Խլամիդիա պնևմոնիան, Բորդետելա պերտուսիսը, Ֆուզոբակտերիաները, Կորինոբակտերիում դիֆթերիան, Տրեպոնեմա պալիդումը և Նեյսերիա գոնոռեան[39][40][41][42]։

Անօդակյաց (անաէրոբ) բակտերիաները նույնպես կարող են առաջացնել նշիկաբորբ, որը ապացուցված է որոշ կլինիկական և գիտական հետազոտություններում[43]։

Նորմալ պայմաններում վիրուսները և բակտերիաները մուտքի դռներով՝ քթի և բերանի խոռոչի միջոցով թափանցում են նշագեղձեր, որտեղ հանդիպում են լեյկոցիտներին(արյան սպիտակ գնդիկներ)[44][45]։ Վերջիններս արտադրելով բորբոքային ցիտոկիններ օր․՝ Ֆոսֆոլիպազա A2[46], քայքայում են վիրուսներին և բակտերիաներին բերելով ջերմության բարձրացման[47]։ Բորբոքային պրոցեսը կարող է տարածվել հարևան հյուսվածքներ՝ առաջացնելով ըմպանի բորբոքում[48]։

Որոշ դեպքերում նշիկաբորբ առաջացնում են սպիրոխետները և տրեպոնեման, այս դեպքում հիվանդությունը կոչվում է Վինսենթ անգինա կամ Պլաուտ֊Վինսենթ անգինա[49]։

Ախտորոշում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բկանցքից քսուք

Ա խմբի β֊հեմոլիտիկ ստրեպտոկոկային նշիկաբորբի ախտորոշումը կարող է հաստատվել նմուշների բակտերիալ ցանքսով, որոնք ձեռք են բերվում ինչպես նշիկների մակերևույթից, այնպես էլ հետըմպանային պատից և դրանք աճեցվում են ոչխարի ագարակային միջավայրում։ Մեկուսացման աստիճանը կարելի է նվազեցնել ներառելով գաղութների ինկուբացումը անաէրոբ պայմաններում և օգտագործելով ընտրողական միջինը։ Ցանքսի զգայունությունը 90-95% է Ա խմբի β֊հեմոլիտիկ ստրեպտոկոկի հայտնաբերման համար (ինչը նշանակում է, որ Ա խմբի β֊հեմոլիտիկ ստրեպտոկոկն իրականում առկա է, իսկ 5-10% դեպքերում ենթադրվում է որ այն բացակայում է)։ Կեղծ բացասական արդյունքների այս փոքր տոկոսը կիրառվող թեստերի առանձնահատկությունն է, բայց այսպիսի պատկեր հնարավոր է ստանալ նաև այն դեպքում, երբ հիվանդը մինչև թեստավորումը ստացել է հակաբիոտիիկներ[50]։ Ինդենտիֆիկացիան պահանջում է 24-48 ժամ, բայց գոյություն ունեն ավելի արագ թեստեր (10-60րոպե տևողությամբ), որոնց զգայունությունը 85-90% է։ Հին անտիգենային թեստերը հայտնաբերում են Լանցեֆիլդ Ա խմբի ածխաջրածին։ Ավելի նոր թեստերը ինդենտիֆիկացնում են Ա խմբի β֊հեմոլիտիկ ստրեպտոկոկերի սերոտիպերը, օգտագործելով նուկլեինաթթվի զոնդերը (ԴՆԹ) կամ պոլիմերազային շղթայական ռեակցիան։ Արագ ստրեպտոկոկային թեստի բացասական պատասխանի ժամանակ, երբեմն անհրաժեշտ է լինում կատարել բակտերիալ ցանքս։ Հակաստրեպտոկոկային հակամարմինների տիտրի բարձրացումը( անտիսրեպտոլիզին Օ ` ASLO) սուր վարակից 3-6 շաբաթ անց ռետրոսպեկտիվ հաստատում է վարակի առկայութունը և հանդիսանում է վարակի հաստատման վերջնական ապացույց[51]։ Հիվանդի մոտ Ֆոսֆոլիպազա Ա2-ի քանակի բարձրացումը և ճարպաթթուների նյութափոխանակության խանգարումը ունի ախտորոշման հարցում օգտակար նշանակություն[52]:

Բուժում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նշիկաբորբի հետևանքով առաջացած ախտանիշերի բուժումը իր մեջ ներառում է[53][54][55][56][57][58][59]՝

Վիրուսային ծագման նշիկաբորբերի ժամանակ հիվանդության տևողությունը կախված է վիրուսի տեսակից։ Մեծամասամբ հիվանդությունը տևում է մեկ շաբաթ, սակայն որոշ ախտանիշներ կարող են պահպանվել դեռևս երկու շաբաթ։

Հակաբիոտիկներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երբ նշիկաբորբի հարուցիչը Ա խմբի ստրեպտոկոկն է, ապա անհրաժեշտ է հակաբակտերիալ բուժում՝ Պենիցիլին կամ Ամոքսացիլին[60]։ Ցեֆալոսպորինները և մակրոլիդները հանդիսանում են այլընտրանքային բուժման եղանակ[61]։ Էրիթրոմիցինը (մակրոլիդ) նշանակվում է այն հիվանդներին, ովքեր ունեն ալերգիա Պենիցիլինի նկատմամբ։ Այն հիվանդները, որոնց դեպքում Պենիցիլինը արդյունավետ չէ, պետք է բուժումը շարունակել բետա֊լակտամազներով[62]՝ Կլինդամիցին, Ամոքսացիլին֊Կլավուլոնատ։ Աէրոբ և անաէրոբ բակտերիաները, որոնք արտադրում են բետա֊լակտամազներ և տեղակայված են նշիկների հյուսվածքներում կարող են <<պաշտպանել>> ստրեպտոկոկին Պենիցիլինից[63]։

Վիրահատական միջամտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քրոնիկ դեպքերը կարելի է բուժել տոնզիլէկտոմիայի միջոցով (վիրահատական եղանակով նշիկների հեռացում )[64]։ Երեխաները ունեցել են ոչ այնքան մեծ էֆեկտ տոնզիլէկտոմիայից հետո՝ քրոնիկ դեպքերի ժամանակ[65]։

Կանխատեսում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պենիցիլինի հայտնաբերումից հետո՝ 1940թ․, նշիկաբորբի բուժման գլխավոր նպատակը Ռևմատիկ տենդի կանխարգելումն է, որը ախտահարում է նյարդային համակարգը (Սիդենհամս խորեա) և սիրտը։Վերջին տվյալները փաստում են այն մասին, որ Ա խմբի β֊հեմոլիտիկ ստրեպտոկոկի ռևմատոգեն շտամները ավելի քիչ են տարածված և հանդիպում են հիմնականում որոշ շրջաններում՝ Սոլթ Լեյք քաղաքում, ԱՄՆ[66]։ Հազվադեպ կարող են առաջանալ հետևյալ բարդությունները՝ ջրազրկում և երիկամային անբավարարություն, կապված դժվարացած կլման ակտի հետ։Եվ ինֆեկցիան կարող է տարածվել շրջակա հյուսվածքներ առաջացնելով ըմպանաբորբ[67][68][69][70][71]։

Նշիկաբորբերը կարող են բարդանալ և առաջացնել հարնշիկային թարախակույտ, որն առաջանում է սովորաբար հիվանդության սկսվելուց մի քանի օր անց։ Հազվադեպ բորբոքային պրոցեսը տարածվում է նշիկներից հետ տեղակայված ներքին լծային երակներ՝ բերելով տարածուն սեպտիցեմիայի (Լեմիերսի սինդրոմ):

Քրոնիկ/կրկնվող դեպքերում (որը սահմանվում է որպես տարվա ընթացքում հիվանդության 7 էպիզոդ, կամ 2 անընդմեջ տարվա մեջ` 5-ական էպիզոդ, կամ 3 տարվա մեջ` 3-ական էպիզոդ[72]) կամ սուր դեպքերում, երբ հիվանդի նշիկները այնքան են մեծանում չափսերով, որ բերում են նորմալ կլման ակտի խանգարման, առաջանում է անհրաժեշտություն վիրահատական միջամտության։

Այն հիվանդները, որոնց նշիկները հեռացված են, պահպանվում է անընկալունակությունը ինֆեկցիայի նկատմամբ ի շնորհիվ մնացորդային իմուն համակարգի։

Ստրեպտոկոկային ըմպանաբորբի ժամանակ շատ հազվադեպ հանդիպող բարդություններից է Ռևմատիկ տենդը[73] և գլոմերուլոնեֆրիտը[74]։ Այս բարդությունները շատ հազվադեպ են հանդիպում զարգացած երկրներում, սակայն այն հանդիսանում է դեռևս խնդիր զարգացող երկրների համար[75]։ Նշիկաբորբը համակցված ստրեպտոկոկային ըմպանաբորբի հետ, որը չի բուժվել, կարող է բերել մանկական աուտոիմուն նյարդա-հոգեբուժական հիվանդության առաջացման համակցված ստրեպտոկոկային ինֆեկցիայի հետ (PANDAS)[76]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Disease Ontology release 2019-05-13 — 2019-05-13 — 2019.
  2. 2,0 2,1 Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018.
  3. «Tonsillitis»։ PubMed Health։ Արխիվացված օրիգինալից 7 January 2017-ին։ Վերցված է 30 September 2016 
  4. «Tonsillitis»։ Արխիվացված օրիգինալից 25 March 2016-ին։ Վերցված է 4 August 2016 
  5. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Pub20165 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  6. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Pub20164 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  7. Klug TE, Rusan M, Fuursted K, Ovesen T (August 2016)։ «Peritonsillar Abscess: Complication of Acute Tonsillitis or Weber's Glands Infection?»։ Otolaryngology–Head and Neck Surgery 155 (2): 199–207։ PMID 27026737։ doi:10.1177/0194599816639551 
  8. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Wind20162 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  9. Lang Florian (2009)։ Encyclopedia of Molecular Mechanisms of Disease (անգլերեն)։ Springer Science & Business Media։ էջ 2083։ ISBN 9783540671367։ Արխիվացված օրիգինալից 2016-10-02-ին 
  10. Ferri Fred F. (2015)։ Ferri's Clinical Advisor 2016: 5 Books in 1 (անգլերեն)։ Elsevier Health Sciences։ էջ PA1646։ ISBN 9780323378222։ Արխիվացված օրիգինալից 2016-10-02-ին 
  11. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Wind20164 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  12. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Lang20093 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  13. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Wind20165 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  14. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Wind20166 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  15. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Wind20168 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  16. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Wind20169 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  17. Jones Roger (2004)։ Oxford Textbook of Primary Medical Care (անգլերեն)։ Oxford University Press։ էջ 674։ ISBN 9780198567820։ Արխիվացված օրիգինալից 2016-08-18-ին 
  18. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Lang20094 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  19. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Cochrane2013 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  20. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Cochrane20132 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  21. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Pub20163 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  22. Կաղապար:MerckManual
  23. Wetmore RF. (2007)։ «Tonsils and adenoids»։ in Bonita F. Stanton, Kliegman, Robert, Nelson, Waldo E., Behrman, Richard E., Jenson, Hal B.։ Nelson textbook of pediatrics։ Philadelphia: Saunders։ ISBN 1-4160-2450-6 
  24. Thuma P. (2001)։ «Pharyngitis and tonsillitis»։ in Hoekelman, Robert A.։ Primary pediatric care։ St. Louis: Mosby։ ISBN 0-323-00831-3 
  25. Simon HB (2005)։ «Bacterial infections of the upper respiratory tract»։ in Dale, David։ ACP Medicine, 2006 Edition (Two Volume Set) (Webmd Acp Medicine)։ WebMD Professional Publishing։ ISBN 0-9748327-6-6 
  26. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ merck2 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  27. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ wetmore2 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  28. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ thuma2 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  29. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ simon2 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  30. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ merck3 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  31. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ wetmore3 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  32. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ thuma3 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  33. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ simon3 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  34. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ merck4 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  35. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ wetmore4 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  36. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ thuma4 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  37. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ simon4 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  38. Brook I., Foote P. A. (2006)։ «Isolation of methicillin resistant Staphylococcus aureus from the surface and core of tonsils in children»։ Int J Pediatr Otorhinolaryngol 70 (12): 2099–2102։ PMID 16962178։ doi:10.1016/j.ijporl.2006.08.004 
  39. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ merck5 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  40. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ wetmore5 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  41. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ thuma5 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  42. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ simon5 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  43. Brook I. (2005)։ «The role of anaerobic bacteria in tonsillitis»։ Int J Pediatr Otorhinolaryngol 69 (1): 9–19։ PMID 15627441։ doi:10.1016/j.ijporl.2004.08.007 
  44. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Kempen անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  45. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Perry անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  46. «Circulating phospholipase-A2 activity in obstructive sleep apnea and recurrent tonsillitis.»։ Int J Pediatr Otorhinolaryngol 76 (4): 471–4։ 2012։ PMID 22297210։ doi:10.1016/j.ijporl.2011.12.026 
  47. «The immune response in adenoids and tonsils»։ Int. Arch. Allergy Immunol. 122 (1): 8–19։ May 2000։ PMID 10859465։ doi:10.1159/000024354 
  48. Կաղապար:MedlinePlusEncyclopedia
  49. «[Significance of the fusospirillum complex (Plaut-Vincent angina)]»։ Acta Otorhinolaryngol Belg (Dutch) 30 (3): 334–45։ 1976։ PMID 1015288  — fusospirillum complex (Plaut-Vincent angina) Van Cauwenberge studied the tonsils of 126 patients using direct microscope observation. The results showed that 40% of acute tonsillitis was caused by Vincent's angina and 27% of chronic tonsillitis was caused by Spirochaeta
  50. «Rapid antigen detection testing in diagnosing group A beta-hemolytic streptococcal pharyngitis»։ Expert Rev Mol Diagn 6 (5): 761–6։ 2006։ PMID 17009909։ doi:10.1586/14737159.6.5.761 
  51. Brook I (2007)։ «Overcoming penicillin failures in the treatment of Group A streptococcal pharyngo-tonsillitis»։ Int J Pediatr Otorhinolaryngol 71 (10): 1501–8։ PMID 17644191։ doi:10.1016/j.ijporl.2007.06.006 
  52. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ pmid222972102 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  53. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ merck6 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  54. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ wetmore6 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  55. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ thuma6 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  56. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ simon6 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  57. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ medline2 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  58. Boureau, F., Pelen F, Verriere F, Paliwoda A, Manfredi R, Farhan M, Wall R (1999)։ «Evaluation of Ibuprofen vs Paracetamol Analgesic Activity Using a Sore Throat Pain Model»։ Clinical Drug Investigation 17: 1–8։ doi:10.2165/00044011-199917010-00001 
  59. Praskash, T. (2001)։ «Koflet lozenges in the Treatment of Sore Throat»։ The Antiseptic 98: 124–7 
  60. «Diagnosis, antibiotic treatment and outcome of acute tonsillitis: report of a WHO Regional Office for Europe study in 17 European countries»։ Fam Pract 9 (3): 255–62։ 1992։ PMID 1459378։ doi:10.1093/fampra/9.3.255 
  61. «Meta-analysis of cephalosporin versus penicillin treatment of group A streptococcal tonsillopharyngitis in children»։ Pediatrics 113 (4): 866–882։ 2004։ PMID 15060239։ doi:10.1542/peds.113.4.866 
  62. Brook I (2009)։ «The role of beta-lactamase-producing-bacteria in mixed infections»։ BMC Infect Dis 9: 202։ PMC 2804585։ PMID 20003454։ doi:10.1186/1471-2334-9-202։ Արխիվացված օրիգինալից 2010-07-21-ին 
  63. Brook I (2007)։ «Microbiology and principles of antimicrobial therapy for head and neck infections»։ Infect Dis Clin North Am 21 (2): 355–91։ PMID 17561074։ doi:10.1016/j.idc.2007.03.014 
  64. «Efficacy of tonsillectomy for recurrent throat infection in severely affected children. Results of parallel randomized and nonrandomized clinical trials»։ N. Engl. J. Med. 310 (11): 674–83։ 1984։ PMID 6700642։ doi:10.1056/NEJM198403153101102 
  65. Burton MJ, Glasziou PP, Chong LY, Venekamp RP (19 November 2014)։ «Tonsillectomy or adenotonsillectomy versus non-surgical treatment for chronic/recurrent acute tonsillitis.»։ The Cochrane Database of Systematic Reviews 11: CD001802։ PMID 25407135։ doi:10.1002/14651858.CD001802.pub3 
  66. «Temporal changes in streptococcal M protein types and the near-disappearance of acute rheumatic fever in the United States»։ Clin Infect Dis 42 (4): 441–7։ Feb 15, 2006։ PMID 16421785։ doi:10.1086/499812 
  67. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ merck7 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  68. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ wetmore7 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  69. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ thuma7 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  70. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ simon7 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  71. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ medline3 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  72. Scottish Intercollegiate Guidelines Network. (January 1999)։ «6.3 Referral Criteria for Tonsillectomy»։ Management of Sore Throat and Indications for Tonsillectomy։ Scottish Intercollegiate Guidelines Network- Health care Scotland։ ISBN 1-899893-66-0։ Արխիվացված օրիգինալից 2006-10-11-ին  — notes though that these criteria "have been arrived at arbitrarily" from: «Efficacy of tonsillectomy for recurrent throat infection in severely affected children. Results of parallel randomized and nonrandomized clinical trials»։ N. Engl. J. Med. 310 (11): 674–83։ 1984։ PMID 6700642։ doi:10.1056/NEJM198403153101102 
  73. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Cochrane20133 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  74. «[The course of post-streptococcal glomerulonephritis depending on methods of treatment for the preceding respiratory tract infection]»։ Wiad. Lek. (Polish) 54 (1–2): 56–63։ 2001։ PMID 11344703 
  75. Ohlsson, A., Clark K (September 28, 2004)։ «Antibiotics for sore throat to prevent rheumatic fever: Yes or No? How the Cochrane Library can help»։ CMAJ 171 (7): 721–3։ PMC 517851։ PMID 15451830։ doi:10.1503/cmaj.1041275։ Արխիվացված օրիգինալից December 14, 2007-ին  — Canadian Medical Association Journal commentary on Cochrane analysis
  76. Pickering, Larry K., ed. (2006)։ «Group A streptococcal infections»։ Red Book: 2006 Report of the Committee on Infectious Diseases (Red Book Report of the Committee on Infectious Diseases)։ Amer Academy of Pediatrics։ ISBN 1-58110-194-5