Հազ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Հազը (լատ. tussis), դա անսպասելի ի հայտ եկող և հաճախ կրկնվող ռեֆլեքս է, որն ուղղված է շնչուղիները օտար մասնիկներից մաքրմանը։

Առաջացման մեխանիզմը[խմբագրել]

Հազը առաջանում է ի պատասխան շնչուղիների (ըմպան, կոկորդ, շնչափող, բրոնխներ) լորձաթաղանթի (հատկապես շնչափողի երկատման, բրոնխների ճյուղավորումների շրջանում), ինչպես նաև պլևրալ թերթիկներում տեղակայված հազային ընկալիչների դրդման հետևանքով։

Հազային ընկալիչների դրդումը առաջացնում է խորը ներշնչում, որից հետո ձայնաճեղքը փակվում է և լարվում են շնչական ու որովայնի մամուլի մկանները, ինչը հանգեցնում է բարձր դրական ներկրծքային ճնշման ստեղծման և հետևապես շնչական ուղիներում ճնշման բարձրացման։ Ընդ որում շնչափողի հետին թաղանթը փակում է լուսանցքը։

Այնուհետև կտրուկ բացվում է ձայնաճեղքը և ստեղծված ճնշումների տարբերությունը բերում է օդի հոսքի այնպիսի արագության, որը բրոնխիալ ծառի տարբեր հատվածներում տատանվում է 0,5 մինչև 50-120մ/վ։ Օդի հոսքի նման արագությունը նպաստում է լորձի և օտար մասնիկների հեռացմանը բրոնխիալ ծառից։

Հազվադեպ նկատվում է ռեֆլեքսային ծագման հազ, երբ գրգռման աղբյուրը գտնվում է շնչուղիներից դուրս։ Երբեմն հազը առաջանում է հուզական լարվածությունից։

Նկարագրությունը[խմբագրել]

Հազը շնչառական օրգանների հաճախակի և հիմնական ախտանշաններից է։ Հազը տարբերում են`

1. Ըստ տևողության

  • Նոպայանման (կապույտ հազի դեպքում)
  • Պարբերական (բրոնխաբորբի ժամանակ)
  • Անընդհատ
  • Կարճատև (կրծքամզի բորբոքման դեպքում)

2. Ըստ ձայներանգի

  • «Հաչոցանման» (կոկորդի ախտահարման և հիսթերիայի ժամանակ)
  • Խռպոտ և անձայն (ձայնալարերի բորբոքման և խոցոտման ժամանակ)

3. Ըստ բնույթի

  • Թաց` խորխարտադրությամբ (բրոնխաբորբի, բրոնխալայնանքի, թոքաբորբի, թոքերի տուբերկուլոզի դեպքերում);
  • Չոր` առանց խորխի (հաճախ առաջանում է վերին շնչուղիների հիվանդությունների, օտար մարմիններով բրոնխների գրգռման և բրոնխների ու թոքերի բորբոքային հիվանդությունների սկզբնական շրջաններում);

Բուժումը[խմբագրել]

Հազով ուղեկցվող հիվանդությունն ախտորոշելու կամ բուժելու համար անհրաժեշտ է դիմել բժշկի։ Բրոնխներից արտադրության հեռացմանը նպաստող հազը սովորաբար պետք չէ ընկճել։ Նման դեպքերում նշանակում են խորխաբեր դեղանյութեր։ Ծանր հիվանդներին հազի ժամանակ պետք է հարմար դիրք տալ, որպեսզի խորխը հեշտությամբ դուրս գա։ Չոր հազը փափկացնում և պակասեցնում են ցավազրկող, հակահազային միջոցներով։

Հղումներ[խմբագրել]