Բրոնխոէկտազ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
A նկարում ցույց է տրված նորմալ և լայնացած բրոնխային ուղիներ։

B նկարում ցույց է տրված նորմալ բրոնխային ուղիների լայնական հատվածի կտրվածք։

C նկարում ցույց է տրված բրոնխոէկտատիկ բրոնխային ուղիների լայնական հատվածի կտրվածք։
Bronchiectasis NHLBI.jpg
Տեսակ հիվանդություն[1]
Ենթադաս bronchospasm[1]
Պատճառ ինֆեկցիա, ցիստիկ ֆիբրոզ, անհայտ ծագման[2][3]
Բուն պատճառ C84475[1] և C84475[4]
Հիվանդության ախտանշաններ Պրոդուկտիվ հազ, շնչահեղձություն, ցավ կրծքավանդակում[5][2]
Բժշկական մասնագիտություն Թոքաբանություն
OMIM 211400, 613021, 613071, 613071, 211400 և 613021
Հիվանդությունների բազա 1684
MedlinePlus 000144
eMedicine 296961
MeSHID D001987 և D001987
Disease Ontology DOID:9563 և DOID:9563
NCI Thesaurus C84475[1] և C84475[4]
Ախտորոշում Հիմնված է ախտանիշներով, ՀՇ ախտորոշում[6]
Բուժում Հակաբիոտիկներ, բրոնխալայնիչներ, թոքերի փոխպատվաստում[2][7][8]
Հաճախություն 1–250 հիվանդ 250,000 բնակչից [9]
Սկիզբը Աստիճանական[10]
Տևողություն Երկարատև[11]
Bronchiectasis Վիքիպահեստում

Բրոնխոէկտազ (բրոնխալայնանք), հիվանդություն, որի ժամանակ տեղի է ունենում թոքերի օդատար ուղիների մի մասի լայնացում[11]: Տիպիկ ախտանիշ է քրոնիկ հազը՝ լորձային արտադրությամբ[2]։ Այլ ախտանիշներից են շնչահեղձությունը, արյունային արտադրությամբ հազը և ցավ կրծքավանդակում[5]։ Կարող է նաև դիտվել սուլող շնչառություն և թմբկափայտի նմանվող մատներ[5]։ Այս ամենին հաճախ միանում են թոքերի ինֆեկցիոն հիվանդությունները[7]։

Բրոնխոէկտազի առաջացման պատճառներն են ինֆեկցիան, ձեռք բերած հիվանդությունները՝ թոքաբորբը,տուբերկուլյոզը, նաև իմունային համակարգի խանգարումները, գենետիկ հիվանդություն ցիստիկ ֆիբրոզը(մուկովիսցիդոզ) և այլն[2][3]։ Ցիստիկ ֆիբրոզը գրեթե բոլոր դեպքերում առաջացնում է ծանր բրոնխոէկտազ[12]։ Առանց ցիստիկ ֆիբրոզի բրոնխոէկտազների 10–50% դեպքերի պատճառը անհայտ է[2]։ Ախտածագման հիմքում ընկած է բրոնխային ուղիների արտահայտված բորբոքային ռեակցիան[2]։ Ախտահարված օդատար ուղիները լայնանում են և ի վիճակի չեն լինում ամբողջությամբ դուրս բերել լուսանցքում կուտակված արտազատուկը[2]։ Կուտակված արտազատուկը նպաստում է բակտերիաների քանակի ավելացմանը բրոնխյալ ուղիներում, բրոնղների խցանմանը և ախտահարման գործընթացի խորացմանը[2]։ Դասակարգվում է որպես թոքերի օբստրուկտիվ հիվանդություն, որի մեջ մտնում են թոքերի քրոնիկ օբստրուկտիվ հիվանդությունը և ասթման[13]։ Ախտորոշումը դրվում է հիվանդի ախտանիշների և համակարգչային շերտագրության(ՀՇ) արդյունքների հիման վրա[6]։ Հիվանդներին, որոնց մոտ տարեկան ամենաքիչը մեկ անգամ լինում է հիվանդության սրացում, կատարում են լորձի(խորխի) լաբորատոր հետազոտություն, որը նպաստում է բուժման ճիշտ կազմակերպմանը[6]։

Հիվանդության սրացման պատճառ կարող է լինել ինֆեկցիան, որի դեպքում ցուցված է օգտագործել հակաբիոտիկներ[7]։ Դասական հակաբիոտիկներ են ամոքսիցիլինը, էրիթրոմիցինը և դոքսիցիկլինը[14]։ Հակաբիոտիկները կարող են օգտագործվել նաև հիվանդության սրացումը կանխելու համար[2]։ Օդատար ուղիների մաքրման համար օգտագործվում են ֆիզիոթերապիայի տարբեր մեթոդնոր[15]։ Դեղորայքը, որը լայնացնում է օդատար ուղիները(բրոնխալայնիչ), կարող է օգտակար լինել, սակայն արդյունավետությունը այնքան էլ մեծ չէ[2]։ Ինհալացիոն(ներշնչական) ստերոիդներ չեն կիրառվում[16]։ Վիրահատական եղանակը, չնայած որ հաճախ է կիրառվում, դեռ լավ ուսումնասիրված չէ[17]։ Ծանր դեպքերում կատարվում է թոքերի փոխպատվաստում[8]։ Չնայած նրան, որ հիվանդությունը առաջացնում է առողջական լուրջ խնդիրներ, մեծամասամբ հիվանդները իրենց ընդհանուր վիճակը լավ են գնահատում[2][11]։

Հիվանդությունը հանդիպում է 1000-250,000 մեծահասակներից 1 հիվանդ հաճախականությամբ[9]։ Հաճախ հանդիպում է կանանց մոտ, ընդորում հանդիպման հաճախականությունը բարձրանում է տարիքին զուգընթաց[2]։ Հիվանդությունը սկսեց ավելի քիչ հանդիպել սկսած 1950-ական թվականներից, երբ սկսվեց հակաբիոտիկների կիրառումը[9]։ Այն շատ է հանդիպում որոշակի էթնիկ խմբերի մոտ՝ ինչպիսիք են աբորիգենները[9]։ Առաջին անգամ նկարագրվել է Ռենե Լաեննեկի կողմից 1819 թվականին[2]։ Էկոնոմիկ ծախսերը Միացյալ Նահանգներում գնահատվում են տարեկան 630 միլիոն դոլար[2]։

Նշաններ և ախտանիշներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բրոնխոէկտազ

Բրոնխոէկտազով հիանդները կարող են ունենալ հազ՝ առատ արտադրությամբ(կանաչավոն կամ դեղնավուն խորխ), օրական մինչև 240 մլ։ Բրոնխոէկտազի ժամանակ կարող է դիտվել արյունախխում՝ առանց խորխարտադրության, որը կոչվում է չոր բրոնխոէկտազ։ Արտազատուկը կարող է նաև լինել անգույն։ Բրոնխոէկտազով հիվանդները կարող են նշել նաև տհաճ հոտ բերանում, որը ինֆեկցիայի մասին է վկայում։ Հաճախակի բրոնխյալ ինֆեկցիան և շնչահեղձությունը բրոնխոէկտազի երկու հիմնական ախտանիշներն են[3]։ Աուսկուլտացիայի(թոքերի լսում) ժամանակ կարող են լսվել կրեպիտացիա(ճարճաթյուն) և արտաշնչական խզզոցներ։ Եղունգների փոփոխություններ հազվադեպ են հանդիպում[18]։

Պատճառներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կան բրոնխոէկտազի բնածին և ձեռքբերովի պատճառներ, ընդորում վերջինը ավելի շատ է հանդիպում[19]։ Դեպքերի կեսի պատճառ հանդիսանում է ցիստիկ ֆիբրոզը[2]։ Առանց ցիստիկ ֆիբրոզի բրոնխոէկտազների 10–50% դեպքերի պատճառը անհայտ է[2]։

Ձեռքբերովի պատճառներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկրորդային բրոնխոէկտազ, որը առաջացել է մեծ կարցինոիդ ուռուցքի հետևանքով ( նկարում պատկերված չէ), վերջինս ամբողջական օբստրուկցիայի(խցանման) է ենթարկել պրոքսիմալ բրոնխը։ Թոքային հյուսվածքի դեղնավուն երանգը վկայում է օբստրուկտիվ թոքաբորբի մասին։

Թոքաբորբերը, տուբերկուլիոզը, ներշնչված օտար մարմինները, ալերգիկ բրոնխաթոքային ասպերգիլիոզը և բրոնխյալ ուռուցքները բրոնխոէկտազի հիմնական պատճառներն են հանդիսանում[3][20]։ Բրոնխոէկտազի ինֆեկցիոն պատճառներն են Ստրեպտոկոկը, Կլեբսիելան, կապույտ հազի հարուցիչ Բորդետելլան և ոչ տուբերկուլյոզային միկոբակտերիան[19][21]։

Բրոնխոէկտազի առաջացումը կարող է կապված լինել ամոնիակի կամ այլ տոքսիկ գազերի ներշնչման, թոքային ասպիրացիայի, ալկոհոլիզմի, հերոինի և տարատեսակ ալերգիաների հետ[22]։

Բրոնխոէկտազի առաջացումը կարող է կապված լինել նաև տարբեր իմունոլոգիական պրոցեսների և կենցաղային գործոնների հետ․

Առանց ցիստիկ ֆիբրոզի բրոնխոէկտազների 10–50% դեպքերի պատճառը անհայտ է[18]։

Բնածին պատճառներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բրոնխոէկտազի առաջացման կարող են բերել բնածին խանգարումները, որոնցով պայմանավորված առաջանում են բրոնխային էպիթելի թարթիչների շարժունակության և իոնների տեղաշարժի խանգարումներ[3]։ Այդպիսի օրինակ է Կարթագեների համախտանիշը, որի ժամանակ խանգարվում է թարթիչների շարժունակությունը[27]։ Տարածված պատճառ համարվում է ցիստիկ ֆիբրոզը, որն առաջացնում է քլորի իոնների տեղաշարժի խաթարում, որն էլ ոչ մեծ քանակի պացիենտների մոտ առաջացնում է ծանր բրոնխոէկտազ[28]։ Համարվում է, որ Յունգի համախտանիշը, որը կլինիկորեն նման է ցիստիկ ֆիբրոզին, կարող է բրոնխոէկտազի առաջացման պատճառ լինել։ Սա կապված է սինուսներում և բրոնխներում քրոնիկ ինֆեկցիայի առկայության հետ[29]։

Այլ, ոչ հաճախ հանդիպող բնածին պատճառ է առաջնային իմունոդեֆիցիտը, որի դեպքում թուլացած իմունային համակարգը ստիպված է լինում պատասխանել այն ծանր կրկնվող ինֆեկցիաներին, որոնք հաճախակի ախտահարում են թոքերը[30]։ Մի քանի բնածին խանգարումներ, ինչպիսիք են Ուիլիամ-Քեմփբելի համախտանիշը և Մարֆանի համախտանիշը, նույնպես կարող են բրոնխոէկտազի առաջացման պատճառ լինել[31][32]։

Բացահայտված է, որ ալֆա 1-անտիտրիպսինի պակաս ունեցող մարդկանց մոտ բրոնխոէկտազ զարգանալու որոշակի հավանականություն կա, որի պատճառ հանդիսանում է էլաստազա ֆերմենտի ինհիբիտորի անբավարարությունը(էլաստազան ճեղքվում է էլաստին ֆերմենտով)։ Սա իջեցնում է ալվեոլների նորմալ կառուցվածքին վերադառնալու ունակությունը արտաշնչման ժամանակ[33]։

Պաթոֆիզիոլոգիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բրոնխոէկտազ, կոպիտ պաթոլոգիա

Բրոնխոէկտազը քրոնիկ բորբոքային պրոցոսի և լորձային արտադրուկի մաքրման խանգարման արդյունք է։ Այն կարող է գենետիկական խանգարման արդյունք լինել, որը բերում է խորխի մաքրման խանգարման(առաջնային թարթչային դիսկինեզիա), կամ ավելի մածուցիկ խորխի առաջացման(ցիստիկ ֆիբրոզ)։ Կարող է առաջանալ քրոնիկ կամ ծանր ինֆեկցիայի արդյունքում։ Բորբոքումը բերում է թոքային հյուսվածքի՝ մասնավորապես բրոնխների էլաստիկ թելերի նորմալ կառուցվածքի հարաճող քայքայման[3]։

Էնդոբրոնխեալ տուբերկուլիոզը հաճախ առաջացնում է բրոնխոէկտազ՝ կամ բրոնխների ստենոզի(նեղացման), կամ ֆիբրոզով պայմանավորված երկրորդային ձգման միջոցով[34]։ Ֆիբրոզի վերջին աստիճանով պայմանավորված տրակցիոն բրոնխոէկտազի դեպքում ախտահարվում են ծայրամասային բրոնխները, որոնք աղքատ են աճառով[35]։

Ախտորոշում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թոքի ՀՇ, որում երևում է ինտերստիցիալ թոքաբորբ՝ զուգակցված բրոնխոէկտազով։

Բրոնխոէկտազը ախտորոշում են կլինիկորեն կամ գործիքային քննության վերլուծությամբ[3][36]։ Բրիտանիայի Կրծքային ասոցիացիան խորհուրդ է տալիս օգտագործել ՀՇ ոչ ցիստիկ-ֆիբրոզ-ասոցացված բրոնխոէկտազը ախտորոշելու համար[18]։ ՀՇ-ով հայտնաբերվում է «ծառ երիկամներում» (բրոնխյալ ուղիների տերմինալ հատվածների վնասման ռադիոլոգիական ախտանիշ), լավ սահմանազատված եզրագծերով լայնացած բրոնխներ և կիստաներ[3]։

Կատարվում է նաև արյան քննություն, խորխի ցանքս, երբեմն նաև գենետիկական հետազոտություն՝ բնածին խանգարումները պարզելու համար[3]։

Կանխարգելում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կանխարգելման նպատակով անհրաժեշտ է երեխաներին պատվաստել կարմրուկի, կապույտ հազի, թոքաբորբի, ինչպես նաև այլ սուր շնչական վարակների դեմ։ Չնայած նրան, որ ծխելը չի համարվում բրոնխոէկտազի ուղղակի պատճառ, այնուամենայնիվ պետք է խուսափել դրանից, քանի որ այն նպաստում է ինֆեկցիաների (ինչպիսին է բրոնխիտը) և հետագա բարդությունների զարգացմանը[37]։

Հիվանդության հետագա զարգացումը կանխելու համար պնևմոթերապիայի տարբեր եղանակներով մաքրվում են բրոնխյալ ուղիները և նվազեցվում է բրոնխյալ արտազատուկի քանակը։ Բրոնխյալ ինֆեկցիայի ագրեսիվ բուժումը հակաբիոտիկներով համարվում է ստանդարտ եղանակ, ինչը նվազեցնում է հետագա բարդությունների քանակը։ Սովորաբար խորհուրդ է տրվում կատարել պլանային պատվաստումներ թոքաբորբի, գրիպի և կապույտ հազի դեմ։ Նորմալ ապրելակերպը և պարբերաբար բժշկի դիմելը ունեն դրական ազդեցություն բրոնխոէկտազի հետագա զարգացման կանխարգելման մեջ։ Հիպօքսեմիան, հիպերկապնիան, շնչահեղձության աստիճանը և ռենտգենաբանական տվյալները ունեն զգալի ազդեցություն մահացության հաճախականության վրա [38]։

Բուժում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բրոնխոէկտազի բուժումը ներառում է ինֆեկցիաների և բրոնխեալ սեկրեցիայի վերահսկումը, օդատար ուղիների օբստրուկցիայի վերացումը, վնասված թոքային հյուսվածքի վիրաբուժական հեռացումը կամ զարկերակի էմբոլիզացիայի և բարդությունների կանխարգելումը[39]։ Հակաբիոտիկների երկարատև օգտագործումը կանխում է վտանգավոր ինֆեկցիաների զարգացումը և իջեցնում է այս հիվանդների հոսպիտալիզացիան[40], սակայն բարձրանում է դեղակայուն բակտերիաներով ինֆեկցման հավանականությունը[40]։

Այլ բուժման մեթոդներ են պոստուրալ դրենաժը և ֆիզիոթերապիան, որոնց միջոցով հեռացվում է կուտակված հեղուկը։ Պոստուրալ դրենաժը դրվում է ֆիզիոթերապևտի և շնչառական համակարգի թերապևտի կողմից և բուժման կարևոր ու հիմնական բաղադրիչներից մեկն է համարվում[3][18]։ Օդատար ուղիների մաքրումը տալիս է զգալի դրական արդյունք[15]։

Ոչ տարածուն(լոկալիզացված) բրոնխոէկտազի դեպքում կարող է օգտագործվել վիրաբուժական բուժում՝ հեռացնելով օբստրուկցիան կանխվում է հիվանդության հարաճումը[41]։

Ներշնչական ստերոիդներով թերապիան, որը հետևողականորեն պահպանվում է, կարող է նվազեցնել խորխի արտադրումը և օդատար ուղիների կծկումը ժամանակի ընթացքում, և օգնում է կանխել բրոնխոէկտազի հարաճումը։ Երեխաների դեպքում այս թերապիայի ամենօրյա կիրառումը խորհուրդ չի տրվում[18]։ Բուժման հաճախակի կիրառվող եղանակներից է Բեքլամետազոնի դիպրոպիոնատով անցկացվող թերապիան[42]։ Չնայած նրան, որ ոչ մի երկրում հաստատված չէ մանիտոլի կիրառումը, նրա չոր փոշին Դեղերի և Սննդի ադմինիստրացիայի (FDA) կողմից ճանաչվել է օրֆան դեղ բրոնխոէկտազով և ցիստիկ ֆիբրոզով մարդկանց օգտագործման համար[43]։

Համաճարակաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիվանդությունը հանդիպում է 1000-250,000 մեծահասակներից 1 հիվանդ հաճախականությամբ[9]։ Հիվանդությունը հանդիպում է ավելի հաճախ կանանց մոտ, և հանդիպման հաճախականությունը բարձրանում է տարիքին զուգընթաց [2]։ Այն սկսեց ավելի քիչ հանդիպել սկսած 1950-ական թվականներից, երբ սկսվեց հակաբիոտիկների կիրառումը։ Այն շատ է հանդիպում որոշակի էթնիկ խմբերի մոտ, ինչպիսիք են՝ աբորիգենները[9]։

Բրոնխոէկտազի հանդիպման ճշգրիտ հաճախականությունը հաճախ պարզ չի լինում, քանի որ ախտանիշները բազմազան են[44]։ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում հիվանդության հանդիպման հաճախականությունը բարձրացել է 2000-2007 թվականներին[45]։

Պատմական ակնարկ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռենե Լաենեկը՝ մարդ, ով ստեղծել է ստետոսկոպը, օգտագործել է իր գյուտը և առաջինն է հայտնաբերել բրոնխոէկտազը 1819 թվականին[46]։ Հիվանդությունը բավականին մանրամասն հետազոտվել է Ուիլիամ Օսլերի կողմից 1800-ականների վերջում, կասկածվում է, որ Օսլերը մահացել է չախտորոշված բրոնխոէկտազից։

«Բրոնխոէկտազ» բառը ծագել է հունարեն "bronckos" (օդատար ուղի) և "ektasis" (լայնացում) բառերից։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Disease Ontology release 2019-04-18 — 2019-04-18 — 2019.
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 2,17 McShane PJ, Naureckas ET, Tino G, Strek ME (Sep 15, 2013)։ «Non-cystic fibrosis bronchiectasis.»։ American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine 188 (6): 647–56։ PMID 23898922։ doi:10.1164/rccm.201303-0411CI 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 3,9 Nicki R. Colledge, Brian R. Walker, Stuart H. Ralston, eds. (2010)։ Davidson's principles and practice of medicine.։ illustrated by Robert Britton (21st ed.)։ Edinburgh: Churchill Livingstone/Elsevier։ ISBN 978-0-7020-3085-7 
  4. 4,0 4,1 Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018.
  5. 5,0 5,1 5,2 «What Are the Signs and Symptoms of Bronchiectasis?»։ NHLBI։ June 2, 2014։ Արխիվացված օրիգինալից 23 August 2016-ին։ Վերցված է 10 August 2016 
  6. 6,0 6,1 6,2 «Quality Standards for Clinically Significant Bronchiectasis in Adults»։ British Thoracic Society։ July 2012։ Արխիվացված օրիգինալից 7 July 2017-ին։ Վերցված է 29 April 2017 
  7. 7,0 7,1 7,2 «How Is Bronchiectasis Treated?»։ NHLBI։ June 2, 2014։ Արխիվացված օրիգինալից 28 July 2016-ին։ Վերցված է 10 August 2016 
  8. 8,0 8,1 Corris PA (Jun 2013)։ «Lung transplantation for cystic fibrosis and bronchiectasis.»։ Seminars in respiratory and critical care medicine 34 (3): 297–304։ PMID 23821505։ doi:10.1055/s-0033-1348469 
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 9,5 Cottin Vincent, Cordier Jean-Francois, Richeldi Luca (2015)։ Orphan Lung Diseases: A Clinical Guide to Rare Lung Disease (անգլերեն)։ Springer։ էջ 30։ ISBN 9781447124016։ Արխիվացված օրիգինալից 2016-08-21-ին 
  10. Maguire G (November 2012)։ «Bronchiectasis – a guide for primary care.»։ Australian Family Physician 41 (11): 842–50։ PMID 23145413 
  11. 11,0 11,1 11,2 «What Is Bronchiectasis?»։ NHLBI։ June 2, 2014։ Արխիվացված օրիգինալից 10 August 2016-ին։ Վերցված է 10 August 2016 
  12. Brant William E., Helms Clyde A., eds. (2006)։ Fundamentals of diagnostic radiology (3rd ed.)։ Philadelphia: Lippincott, Williams & Wilkins։ էջ 518։ ISBN 9780781761352։ Արխիվացված օրիգինալից 2017-09-06-ին 
  13. Michael Filbin, Lisa M. Lee, Shaffer Brian L. (2003)։ Blueprints pathophysiology II : pulmonary, gastrointestinal, and rheumatology : notes & cases (1st ed.)։ Malden, Mass.: Blackwell Pub.։ էջ 12։ ISBN 9781405103510։ Արխիվացված օրիգինալից 2017-09-06-ին 
  14. Brent Andrew, Davidson Robert, Seale Anna (2014)։ Oxford Handbook of Tropical Medicine (անգլերեն)։ OUP Oxford։ էջ 223։ ISBN 9780191503078։ Արխիվացված օրիգինալից 2016-08-21-ին 
  15. 15,0 15,1 Lee AL, Burge AT, Holland AE (23 November 2015)։ «Airway clearance techniques for bronchiectasis.»։ The Cochrane Database of Systematic Reviews (11): CD008351։ PMID 26591003։ doi:10.1002/14651858.CD008351.pub3 
  16. Kapur N, Bell S, Kolbe J, Chang AB (Jan 21, 2009)։ «Inhaled steroids for bronchiectasis.»։ The Cochrane Database of Systematic Reviews (1): CD000996։ PMID 19160186։ doi:10.1002/14651858.CD000996.pub2 
  17. Corless JA, Warburton CJ (2000)։ «Surgery vs non-surgical treatment for bronchiectasis.»։ The Cochrane Database of Systematic Reviews (4): CD002180։ PMID 11034745։ doi:10.1002/14651858.CD002180 
  18. 18,0 18,1 18,2 18,3 18,4 Hill Adam T, Pasteur, Mark, Cornford, Charles, Welham, Sally, Bilton, Diana (1 January 2011)։ «Primary care summary of the British Thoracic Society Guideline on the management of non-cystic fibrosis bronchiectasis»։ Primary Care Respiratory Journal 20 (2): 135–40։ PMID 21336465։ doi:10.4104/pcrj.2011.00007 
  19. 19,0 19,1 Hassan Isaac (8 December 2006)։ «Bronchiectasis»։ eMedicine Specialties Encyclopedia։ Gibraltar: WebMD։ Արխիվացված օրիգինալից 8 July 2007-ին։ Վերցված է 2007-06-22 
  20. Allergic Bronchopulmonary Aspergillosis
  21. Fowler S. J., French J., Screaton N.J., Foweraker A., Condliffe A., Haworth C.S:, Exley A.R., Bilton D. (2006)։ «Nontuberculous mycobacteria in bronchiectasis: prevalence and patient characteristics»։ European Respiratory Journal 28 (5): 1204–1210։ doi:10.1183/09031936.06.00149805 
  22. «Bronchiectasis and physiotherapy: emphasis in postural drainage and percussion»։ Braz. J. Cardiovasc. Surg. (Portuguese) 21 (2)։ 2006։ doi:10.1590/S1678-97412006000200015 
  23. «Bronchiectasis in pediatric AIDS»։ Chest 112 (5): 1202–7։ 1997։ PMID 9367458։ doi:10.1378/chest.112.5.1202 
  24. «An unusual complication of ulcerative colitis»։ Postgrad. Med. J. 78 (922): 503։ 2002։ PMC 1742448։ PMID 12185236։ doi:10.1136/pmj.78.922.503 
  25. Kaushik, VV, Hutchinson D, Desmond J, Lynch MP & Dawson JK (2004)։ «Association between bronchiectasis and smoking in patients with rheumatoid arthritis»։ Annals of the Rheumatic Diseases 63 (8): 1001–2։ PMC 1755104։ PMID 15249329։ doi:10.1136/ard.2003.015123 
  26. Sperber Miriam (2012)։ Diffuse Lung Disorders: A Comprehensive Clinical-Radiological Overview (անգլերեն)։ Springer Science & Business Media։ էջ 205։ ISBN 9781447134404։ Արխիվացված օրիգինալից 2017-08-28-ին 
  27. «Genetic Causes of Bronchiectasis: Primary Ciliary Dyskinesia»։ Respiration 74 (3): 252–63։ 2007։ PMID 17534128։ doi:10.1159/000101783 
  28. «Lung resection for the treatment of severe localized bronchiectasis in cystic fibrosis patients»։ Acta Chir Hung. 38 (1): 23–5։ 1999։ PMID 10439089 
  29. «Young's syndrome. Obstructive azoospermia and chronic sinopulmonary infections»։ NEJM 310 (1): 3–9։ 1984։ PMID 6689737։ doi:10.1056/NEJM198401053100102 
  30. «Genetic causes of bronchiectasis: primary immune deficiencies and the lung»։ Respiration 74 (3): 264–75։ 2007։ PMID 17534129։ doi:10.1159/000101784 
  31. «Generalized Bronchiectasis associated with Deficiency of Cartilage in the Bronchial Tree»։ Arch. Dis. Child. 35 (180): 182–91։ April 1960։ PMC 2012546։ PMID 13844857։ doi:10.1136/adc.35.180.182 
  32. «Medical Problems and Treatments | The Marfan Trust»։ The Marfan Trust։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2010-09-22-ին։ Վերցված է 2010-12-08 
  33. «Bronchiectasis in patients with alpha 1-antitrypsin deficiency. A rare occurrence?»։ Chest 104 (5): 1384–86։ 1993։ PMID 8222792։ doi:10.1378/chest.104.5.1384 
  34. Catanzano Tara (5 September 2005)։ «Primary Tuberculosis»։ eMedicine Specialties Encyclopedia։ Connecticut: WebMD։ Արխիվացված օրիգինալից 5 June 2007-ին։ Վերցված է 2007-06-22 
  35. John M Holbert։ «Bronchiectasis Imaging»։ Medscape։ Արխիվացված օրիգինալից 2017-08-15-ին։ Վերցված է 2017-08-15  Updated: Oct 13, 2015
  36. Miller, JC (2006)։ «Pulmonary Mycobacterium Avium-Intracellular Infections in Women»։ Radiology Rounds 4 (2) 
  37. Crofton J (1966)։ «Diagnosis and Treatment of Bronchiectasis: I. Diagnosis»։ Br Med J 1 (5489): 721–3 contd։ PMC 1844268։ PMID 5909486։ doi:10.1136/bmj.1.5489.721 
  38. «Analysis of the factors related to mortality in patients with bronchiectasis»։ Respir Med. 101 (7): 1390–97։ 2007։ PMID 17374480։ doi:10.1016/j.rmed.2007.02.002 
  39. José RJ, Brown JS (October 2014)։ «Bronchiectasis.»։ British journal of hospital medicine (London, England : 2005)։ 75 Suppl 10: C146–51։ PMID 25289486։ doi:10.12968/hmed.2014.75.Sup10.C146 
  40. 40,0 40,1 Hnin Khin, Nguyen Chau, Carson Kristin V., Evans David J., Greenstone Michael, Smith Brian J. (2015-08-13)։ «Prolonged antibiotics for non-cystic fibrosis bronchiectasis in children and adults»։ The Cochrane Database of Systematic Reviews (8): CD001392։ ISSN 1469-493X։ PMID 26270620։ doi:10.1002/14651858.CD001392.pub3 
  41. «Surgical treatment of bronchiectasis in children»։ J. Pediatr. Surg. 39 (10): 1532–6։ 2004։ PMID 15486899։ doi:10.1016/j.jpedsurg.2004.06.009 
  42. «Inhaled steroids in patients with bronchiectasis»։ Respir Med 86 (2): 121–4։ 1992։ PMID 1615177։ doi:10.1016/S0954-6111(06)80227-1 
  43. Waknine Yael (27 July 2005)։ «Orphan Drug Approvals: Bronchitol, Prestara, GTI-2040»։ Medscape today for WebMD։ Արխիվացված օրիգինալից 5 December 2008-ին։ Վերցված է 2007-06-22 
  44. «Bronchiectasis, Chapter 4, Dean E. Schraufnagel (ed.)»։ Breathing in America: Diseases, Progress, and Hope։ American Thoracic Society։ 2010։ Արխիվացված օրիգինալից 2017-04-15-ին։ Վերցված է 2017-04-30 
  45. McShane PJ, Naureckas E T, Tino G, Strek M E (2013)։ «Non–Cystic Fibrosis Bronchiectasis»։ American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine 188 (6): 230–35։ PMID 23898922։ doi:10.1164/rccm.201303-0411CI 
  46. Roguin, A (2006)։ «Rene Theophile Hyacinthe Laënnec (1781–1826): The Man Behind the Stethoscope»։ Clin Med Res 4 (3): 230–35։ PMC 1570491։ PMID 17048358։ doi:10.3121/cmr.4.3.230 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Пилипчук В.Н., Сердюк Т.М., Бережной А.Б. Поликлиническая пульмонология։ Руководство для врачей. - К.։ Генеза, 2000. – С. 83-85