Կապույտ հազ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Կապույտ հազ
Pertussis.jpg
Տեսակ հիվանդություն[1]
Ենթադաս commensal bacterial infectious disease[1]
Պատճառ Bordetella pertussis[2]
Բժշկական մասնագիտություն համաճարակաբանություն
ՀՄԴ-9 033
ՀՄԴ-10 A37
Հիվանդությունների բազա 1523
MedlinePlus 001561
eMedicine 967268
MeSHID D001885 և D014917
Disease Ontology DOID:1116
Pertussis Վիքիպահեստում

Կապույտ հազ, սուր վարակիչ հիվանդություն։ Արտահայտվում է շնչառական ուղիների լորձաթաղանթների ու նյարդային վերջույթների կատարային բորբոքումով, ցիկլային ընթացքով և յուրահատուկ ջղաձգային հազի նոպաներով։ Հիվանդանում են առավելապես երեխաները։ Հատկապես վտանգավոր է 2 տարեկանից փոքր երեխաների համար: Հարուցիչը հայտնաբերել են բելգիացի մանրէաբաններԺյուլ Բորդեն և Oկտավ Ժանգուն 1906 թվականին։ Բորդե-Ժանգուի ցուպիկները բավականին անկայուն են և արտաքին միջավայրի պայմաններում արագ ոչնչանում են։ Վարակի աղբյուրը հիվանդ մարդն է: Հազալու, փռշտալու ժամանակ թքի ու լորձի կաթիլների հետ մանրէներն ընկնում են օդի մեջ, ապա ըմպանով ու շնչառական ուղիներով թափանցում օրգանիզմ։

Գաղտնի շրջանը սովորաբար տևում է 10-14 օր։ Կապույտ հազի կլինիկական ընթացքում տարբերում են 3 շրջան՝ կատարային երևույթների, ջղաձգային հազի և առողջացման։

Կապույտ հազի շրջանները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կատարային շրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կատարային շրջանը բնութագրվում է ինքանզգացողության վատացմամբ, չոր հագով, հարբուխով, ջերմության բարձրացմամբ։ Աստիճանաբար հազն ուժեղանում է, և 10-14 օր հետո սկսվում է նոպայաձև ջղաձգային հազի շրջանը։ Մեկ օրվա ընթացքում կարող է լինել հազի մի քանի տասնյակ նոպա, որոնց դեպքում սովորաբար նկատվում է սպիտակավուն խորխի արտազատում, փսխում, հեղձուկ։ Հիվանդի դեմքը լինում է այտուցված, կապտած, երբեմն նկատվում են մաշկի, աչքի շաղկապենու, եղջերաթաղանթի ու կոպի խորշերտի արյունազեղումներ։ Փոփոխություններ են առաջանում շնչառական օրգաններում, սիրտ-անոթային ու նյարդային համակարգերում։ Տևում է 2-8 շաբաթ։

Առողջացման շրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առողջացման շրջանում հազի նոպաները դառնում են հազվադեպ ու թեթև և աստիճանաբար վերանում են։ Կապույը հազը երբեմն արտահայտվում է թեթև ձևով, որի ժամանակ կլինիկական նշաններն արտահայտված չեն լինում։ Հիվանդության բարդություններից են թոքաբորբը, նյարդային համակարգի տարբեր ախտահարումները, խոսքի, լսողության, տեսողության խանգարումները և այլն (հիմնականում լինում են կրծքի երեխաների մոտ)։ Հիվանդության ելքը կախված է երեխայի տարիքից, հիվանդության ծանրությունից ու բուժումից։

Բուժումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հազի հաճախակի նոպաների, կենտրոնական նյարդային համակարգի գրգռվածության, ջղաձգության սիմպտոմոկոմպլեքսի զարգացման դեպքում՝ հանգստացնող դեղամիջոցներ և վիտամիններ՝ B1, B2, հակակապույտհազային գամմա-գլոբուլին, լիարժեք սննդի ու հանգստի ռեժիմի ճիշտ կազմակերպում։ Հիվանդների վրա չափազանց բարերար է ազդում թարմ, սառը օդը։

Կանխարգելումը՝ հիվանդների և նրանց հետ շփվող անձանց վաղ մեկուսացում։ Պատվաստումները կատարում են կապույտ հազի սպանված մանրէներից պատրաստված վակցինայով, դիֆթերիայի ու փայտացման անատոքսինների հետ զուգակցված (AKDC-վակցինա)։

Ներարկում են 5-6 ամսական երեխաներին, եռանվագ՝ 30-45 օր ընդմիջումով։ Այնուհետև կատարում են կրկնապատվաստումներ մինչև 7 տարեկանը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 267 CC-BY-SA-icon-80x15.png