Նշիկաբորբ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Նշիկաբորբ
Angina.jpg
Տեսակհիվանդություն[1]
Ենթադասվերին շնչական ուղիների հիվանդություն[1]
Բուն պատճառC116006[1] և C116006[2]
Բժշկական մասնագիտությունընտանեկան բժշկություն
Հիվանդությունների բազա13165
MedlinePlus001043
eMedicine871977
MeSHIDD014069 և D014069
Disease OntologyDOID:10456 և DOID:10456
NCI ThesaurusC116006[1] և C116006[2]
Tonsillitis Վիքիպահեստում

Նշիկաբորբ, քմային նշիկների բորբոքում, որին բնորոշ է արագ սկիզբը[3]։ Նշիկաբորբը դա ֆարինգիտի տեսակ է[4]։ Հիմնական կլինիկական ախտանշաններն են՝ կոկորդի ցավ, ջերմություն, նշիկների հիպերտրոֆիա, ցավ կլման ժամանակ, կոկորդում չորության զգացողություն, պարանոցային ավշահանգույցների մեծացում[3] ։ Բարդությունն է համարվում հարնշիկային թարախակույտը[3] [5]։

Նշիկաբորբը հիմնականում ունի վիրուսային ծագում, միայն 5-40% դեպքերում պատճառը բակտերիալ ինֆեկցիան է[6][7]։ Բակտերիալ ինֆեկցիայի հիմնական հարուցիչն Ա խմբի β֊հեմոլիտիկ ստրեպտոկոկն է[8]։ Հազվադեպ հանդիպող հարուցիչներն են՝ Նեյսերիա գոնոռեա, Կորինոբակտեր դիֆթերիա, Հեմոֆիլիուս ինֆլուենս։ Սովորաբար վարակը տարածվում է օդակաթիլային ճանապարհով[6]։ Գնահատման համակարգը, ինչպիսին է Սենթորի սանդղակը, կարող է օգնել գտնել հիվանդության պատճառը[7]։

Հիվանդության ախտորոշման հաստատման համար կիրառվում է ըմպանի քսուքի հետազոտություն կամ ստրեպտոկոկային էքսպրես թեստ[6]։ Բուժման հիմնական նպատակն ախտանիշների նվազեցումն և բարդությունների կանխարգելումն է[6]։ Պարացետամոլը (Ացետամինոֆենը) և Իբուպրոֆենը կարող են կիրառվել ցավը մեղմելու նպատակով։ Եթե պատճառը ստրեպտոկոկն է, ապա անհրաժեշտ է հակաբակտերալ բուժում՝ պենիցիլինային շարքի հակաբիոտիկներով[6]։ Ովքեր ունեն պենիցիլինային շարքի հակաբիոտիկների նկատմամբ ալերգիա, ապա խորհուրդ է տրվում Ցեֆալոսպորիններ կամ Մակրոլիդներ[6]։

Մոտավորապես մարդկանց 7,5%֊ն ունենում է կոկորդի ցավ 3 ամսվա ընթացքում և մարդկանց մոտ 2%֊ն ամեն տարի դիմում է բժշկի նշիկաբորբի կապակցությամբ[9]։ Այն առավել տարածված է դպրոցահասակ տարիքի երեխաների շրջանում և հիվանդությունն առավել հաճախ հանդիպում է աշնան և ձմռան ամիսներին[7]։ Մարդկանց մեծամասնությունն բուժվում է դեղորայքի միջոցով կամ առանց դեղորայքի[10]։ Մարդկանց 40%֊ի մոտ ախտանիշներն վերանում են երեք օրվա ընթացքում և մոտ 80%-ի շրջանում ախտանիշները վերանում են մեկ շաբաթվա ընթացքում անկախ ստրեպտոկոկի առկայությունից կամ բացակայությունից[10]։ Հակաբիոտիկները նվազեցնում են ախտանիշների տևողությունը 16 ժամով[3]

Հիվանդության ախտանիշներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ընդհանուր նշանները եւ ախտանշանները ներառում են[11][12][13][14]՝

Նշիկների անատոմիան նորմայի և բորբոքման ժամանակ

Հազվադեպ հանդիպող ախտանշաններն են՝

Հիվանդության հարուցիչներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բակտերիաները և վիրուսները, որոնք կարող են առաջացնել նշիկաբորբ

Ամենահաճախ պատճառը վիրուսային ինֆեկցիաներն են՝ Ադենովիրուս, Ռինովիրուս, Հեմոֆիլուս ինֆլյուենս, Կորոնավիրուս և Ռեսպիրատոր սցինտիցիալ վիրուս[11][12][13][14]։ Կարող են առաջացնել նաև Էպշտեյն֊Բարր վիրուսը, հասարակ Հերպես վիրուսը, Ցիտոմեգալովիրուսը և ՄԻԱՎ֊ը[11][12][13][14] ։ Երկրորդ ամենահաճախ պատճառը բակտերիալ ինֆեկցիան է՝ Ա խմբի β֊հեմոլիտիկ ստրեպտոկոկը[11][12][13][14]։ Առավել հազվադեպ առաջացնում են Ոսկեգույն Ստաֆիլակոկը(ներառյալ մեթիցիլին կայուն ձևերը)[15], Ստրեպտոկոկուս պնևմոնիան, Միկոպլազմա պնևմոնիան, Խլամիդիա պնևմոնիան, Բորդետելա պերտուսիսը, Ֆուզոբակտերիաները, Կորինոբակտերիում դիֆթերիան, Տրեպոնեմա պալիդումը և Նեյսերիա գոնոռեան[11][12][13][14]։

Անօդակյաց (անաէրոբ) բակտերիաները նույնպես կարող են առաջացնել նշիկաբորբ, որը ապացուցված է որոշ կլինիկական և գիտական հետազոտություններում[16]։

Նորմալ պայմաններում վիրուսները և բակտերիաները մուտքի դռներով՝ քթի և բերանի խոռոչի միջոցով թափանցում են նշագեղձեր, որտեղ հանդիպում են լեյկոցիտներին(արյան սպիտակ գնդիկներ)[17][18]։ Վերջիններս արտադրելով բորբոքային ցիտոկիններ օր․՝ Ֆոսֆոլիպազա A2[19], քայքայում են վիրուսներին և բակտերիաներին բերելով ջերմության բարձրացման[20]։ Բորբոքային պրոցեսը կարող է տարածվել հարևան հյուսվածքներ՝ առաջացնելով ըմպանի բորբոքում[21]։

Որոշ դեպքերում նշիկաբորբ առաջացնում են սպիրոխետները և տրեպոնեման, այս դեպքում հիվանդությունը կոչվում է Վինսենթ անգինա կամ Պլաուտ֊Վինսենթ անգինա[22]։

Ախտորոշում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բկանցքից քսուք

Ա խմբի β֊հեմոլիտիկ ստրեպտոկոկային նշիկաբորբի ախտորոշումը կարող է հաստատվել նմուշների բակտերիալ ցանքսով, որոնք ձեռք են բերվում ինչպես նշիկների մակերևույթից, այնպես էլ հետըմպանային պատից և դրանք աճեցվում են ոչխարի ագարակային միջավայրում։ Մեկուսացման աստիճանը կարելի է նվազեցնել ներառելով գաղութների ինկուբացումը անաէրոբ պայմաններում և օգտագործելով ընտրողական միջինը։ Ցանքսի զգայունությունը 90-95% է Ա խմբի β֊հեմոլիտիկ ստրեպտոկոկի հայտնաբերման համար (ինչը նշանակում է, որ Ա խմբի β֊հեմոլիտիկ ստրեպտոկոկն իրականում առկա է, իսկ 5-10% դեպքերում ենթադրվում է որ այն բացակայում է)։ Կեղծ բացասական արդյունքների այս փոքր տոկոսը կիրառվող թեստերի առանձնահատկությունն է, բայց այսպիսի պատկեր հնարավոր է ստանալ նաև այն դեպքում, երբ հիվանդը մինչև թեստավորումը ստացել է հակաբիոտիիկներ[23]։ Ինդենտիֆիկացիան պահանջում է 24-48 ժամ, բայց գոյություն ունեն ավելի արագ թեստեր (10-60րոպե տևողությամբ), որոնց զգայունությունը 85-90% է։ Հին անտիգենային թեստերը հայտնաբերում են Լանցեֆիլդ Ա խմբի ածխաջրածին։ Ավելի նոր թեստերը ինդենտիֆիկացնում են Ա խմբի β֊հեմոլիտիկ ստրեպտոկոկերի սերոտիպերը, օգտագործելով նուկլեինաթթվի զոնդերը (ԴՆԹ) կամ պոլիմերազային շղթայական ռեակցիան։ Արագ ստրեպտոկոկային թեստի բացասական պատասխանի ժամանակ, երբեմն անհրաժեշտ է լինում կատարել բակտերիալ ցանքս։ Հակաստրեպտոկոկային հակամարմինների տիտրի բարձրացումը( անտիսրեպտոլիզին Օ ` ASLO) սուր վարակից 3-6 շաբաթ անց ռետրոսպեկտիվ հաստատում է վարակի առկայութունը և հանդիսանում է վարակի հաստատման վերջնական ապացույց[24]։ Հիվանդի մոտ Ֆոսֆոլիպազա Ա2-ի քանակի բարձրացումը և ճարպաթթուների նյութափոխանակության խանգարումը ունի ախտորոշման հարցում օգտակար նշանակություն[19]:

Բուժում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նշիկաբորբի հետևանքով առաջացած ախտանիշերի բուժումը իր մեջ ներառում է[11][12][13][14][21][25][26]՝

Վիրուսային ծագման նշիկաբորբերի ժամանակ հիվանդության տևողությունը կախված է վիրուսի տեսակից։ Մեծամասամբ հիվանդությունը տևում է մեկ շաբաթ, սակայն որոշ ախտանիշներ կարող են պահպանվել դեռևս երկու շաբաթ։

Հակաբիոտիկներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երբ նշիկաբորբի հարուցիչը Ա խմբի ստրեպտոկոկն է, ապա անհրաժեշտ է հակաբակտերիալ բուժում՝ Պենիցիլին կամ Ամոքսացիլին[27]։ Ցեֆալոսպորինները և մակրոլիդները հանդիսանում են այլընտրանքային բուժման եղանակ[28]։ Էրիթրոմիցինը (մակրոլիդ) նշանակվում է այն հիվանդներին, ովքեր ունեն ալերգիա Պենիցիլինի նկատմամբ։ Այն հիվանդները, որոնց դեպքում Պենիցիլինը արդյունավետ չէ, պետք է բուժումը շարունակել բետա֊լակտամազներով[29]՝ Կլինդամիցին, Ամոքսացիլին֊Կլավուլոնատ։ Աէրոբ և անաէրոբ բակտերիաները, որոնք արտադրում են բետա֊լակտամազներ և տեղակայված են նշիկների հյուսվածքներում կարող են <<պաշտպանել>> ստրեպտոկոկին Պենիցիլինից[30]։

Վիրահատական միջամտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քրոնիկ դեպքերը կարելի է բուժել տոնզիլէկտոմիայի միջոցով (վիրահատական եղանակով նշիկների հեռացում )[31]։ Երեխաները ունեցել են ոչ այնքան մեծ էֆեկտ տոնզիլէկտոմիայից հետո՝ քրոնիկ դեպքերի ժամանակ[32]։

Կանխատեսում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պենիցիլինի հայտնաբերումից հետո՝ 1940թ․, նշիկաբորբի բուժման գլխավոր նպատակը Ռևմատիկ տենդի կանխարգելումն է, որը ախտահարում է նյարդային համակարգը (Սիդենհամս խորեա) և սիրտը։Վերջին տվյալները փաստում են այն մասին, որ Ա խմբի β֊հեմոլիտիկ ստրեպտոկոկի ռևմատոգեն շտամները ավելի քիչ են տարածված և հանդիպում են հիմնականում որոշ շրջաններում՝ Սոլթ Լեյք քաղաքում, ԱՄՆ[33]։ Հազվադեպ կարող են առաջանալ հետևյալ բարդությունները՝ ջրազրկում և երիկամային անբավարարություն, կապված դժվարացած կլման ակտի հետ։Եվ ինֆեկցիան կարող է տարածվել շրջակա հյուսվածքներ առաջացնելով ըմպանաբորբ[11][12][13][14][21]։

Նշիկաբորբերը կարող են բարդանալ և առաջացնել հարնշիկային թարախակույտ, որն առաջանում է սովորաբար հիվանդության սկսվելուց մի քանի օր անց։ Հազվադեպ բորբոքային պրոցեսը տարածվում է նշիկներից հետ տեղակայված ներքին լծային երակներ՝ բերելով տարածուն սեպտիցեմիայի (Լեմիերսի սինդրոմ):

Քրոնիկ/կրկնվող դեպքերում (որը սահմանվում է որպես տարվա ընթացքում հիվանդության 7 էպիզոդ, կամ 2 անընդմեջ տարվա մեջ` 5-ական էպիզոդ, կամ 3 տարվա մեջ` 3-ական էպիզոդ[34]) կամ սուր դեպքերում, երբ հիվանդի նշիկները այնքան են մեծանում չափսերով, որ բերում են նորմալ կլման ակտի խանգարման, առաջանում է անհրաժեշտություն վիրահատական միջամտության։

Այն հիվանդները, որոնց նշիկները հեռացված են, պահպանվում է անընկալունակությունը ինֆեկցիայի նկատմամբ ի շնորհիվ մնացորդային իմուն համակարգի։

Ստրեպտոկոկային ըմպանաբորբի ժամանակ շատ հազվադեպ հանդիպող բարդություններից է Ռևմատիկ տենդը[10] և գլոմերուլոնեֆրիտը[35]։ Այս բարդությունները շատ հազվադեպ են հանդիպում զարգացած երկրներում, սակայն այն հանդիսանում է դեռևս խնդիր զարգացող երկրների համար[36]։ Նշիկաբորբը համակցված ստրեպտոկոկային ըմպանաբորբի հետ, որը չի բուժվել, կարող է բերել մանկական աուտոիմուն նյարդա-հոգեբուժական հիվանդության առաջացման համակցված ստրեպտոկոկային ինֆեկցիայի հետ (PANDAS)[37]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Disease Ontology release 2019-05-13 — 2019-05-13 — 2019.
  2. 2,0 2,1 Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 «Tonsillitis»։ PubMed Health։ Արխիվացված օրիգինալից 7 January 2017-ին։ Վերցված է 30 September 2016 
  4. «Tonsillitis»։ Արխիվացված օրիգինալից 25 March 2016-ին։ Վերցված է 4 August 2016 
  5. Klug TE, Rusan M, Fuursted K, Ovesen T (August 2016)։ «Peritonsillar Abscess: Complication of Acute Tonsillitis or Weber's Glands Infection?»։ Otolaryngology–Head and Neck Surgery 155 (2): 199–207։ PMID 27026737։ doi:10.1177/0194599816639551 
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 Windfuhr JP, Toepfner N, Steffen G, Waldfahrer F, Berner R (April 2016)։ «Clinical practice guideline: tonsillitis I. Diagnostics and nonsurgical management.»։ European Archives of Oto-Rhino-Laryngology 273 (4): 973–87։ PMID 26755048։ doi:10.1007/s00405-015-3872-6 
  7. 7,0 7,1 7,2 Lang Florian (2009)։ Encyclopedia of Molecular Mechanisms of Disease (անգլերեն)։ Springer Science & Business Media։ էջ 2083։ ISBN 9783540671367։ Արխիվացված օրիգինալից 2016-10-02-ին 
  8. Ferri Fred F. (2015)։ Ferri's Clinical Advisor 2016: 5 Books in 1 (անգլերեն)։ Elsevier Health Sciences։ էջ PA1646։ ISBN 9780323378222։ Արխիվացված օրիգինալից 2016-10-02-ին 
  9. Jones Roger (2004)։ Oxford Textbook of Primary Medical Care (անգլերեն)։ Oxford University Press։ էջ 674։ ISBN 9780198567820։ Արխիվացված օրիգինալից 2016-08-18-ին 
  10. 10,0 10,1 10,2 Spinks A, Glasziou PP, Del Mar CB (5 November 2013)։ «Antibiotics for sore throat.»։ The Cochrane Database of Systematic Reviews 11 (11): CD000023։ PMID 24190439։ doi:10.1002/14651858.CD000023.pub4 
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 11,5 11,6 Tonsillopharyngitis at Merck Manual of Diagnosis and Therapy Professional Edition
  12. 12,0 12,1 12,2 12,3 12,4 12,5 12,6 Wetmore RF. (2007)։ «Tonsils and adenoids»։ in Bonita F. Stanton, Kliegman, Robert, Nelson, Waldo E., Behrman, Richard E., Jenson, Hal B.։ Nelson textbook of pediatrics։ Philadelphia: Saunders։ ISBN 1-4160-2450-6 
  13. 13,0 13,1 13,2 13,3 13,4 13,5 13,6 Thuma P. (2001)։ «Pharyngitis and tonsillitis»։ in Hoekelman, Robert A.։ Primary pediatric care։ St. Louis: Mosby։ ISBN 0-323-00831-3 
  14. 14,0 14,1 14,2 14,3 14,4 14,5 14,6 Simon HB (2005)։ «Bacterial infections of the upper respiratory tract»։ in Dale, David։ ACP Medicine, 2006 Edition (Two Volume Set) (Webmd Acp Medicine)։ WebMD Professional Publishing։ ISBN 0-9748327-6-6 
  15. Brook I., Foote P. A. (2006)։ «Isolation of methicillin resistant Staphylococcus aureus from the surface and core of tonsils in children»։ Int J Pediatr Otorhinolaryngol 70 (12): 2099–2102։ PMID 16962178։ doi:10.1016/j.ijporl.2006.08.004 
  16. Brook I. (2005)։ «The role of anaerobic bacteria in tonsillitis»։ Int J Pediatr Otorhinolaryngol 69 (1): 9–19։ PMID 15627441։ doi:10.1016/j.ijporl.2004.08.007 
  17. «The immune response in adenoids and tonsils»։ Int. Arch. Allergy Immunol. 122 (1): 8–19։ May 2000։ PMID 10859465։ doi:10.1159/000024354 
  18. «Immunology of the tonsils»։ Immunology Today 19 (9): 414–21։ September 1998։ PMID 9745205։ doi:10.1016/S0167-5699(98)01307-3 
  19. 19,0 19,1 «Circulating phospholipase-A2 activity in obstructive sleep apnea and recurrent tonsillitis.»։ Int J Pediatr Otorhinolaryngol 76 (4): 471–4։ 2012։ PMID 22297210։ doi:10.1016/j.ijporl.2011.12.026 
  20. «The immune response in adenoids and tonsils»։ Int. Arch. Allergy Immunol. 122 (1): 8–19։ May 2000։ PMID 10859465։ doi:10.1159/000024354 
  21. 21,0 21,1 21,2 MedlinePlus|MedlinePlus Encyclopedia Tonsillitis
  22. «[Significance of the fusospirillum complex (Plaut-Vincent angina)]»։ Acta Otorhinolaryngol Belg (Dutch) 30 (3): 334–45։ 1976։ PMID 1015288  — fusospirillum complex (Plaut-Vincent angina) Van Cauwenberge studied the tonsils of 126 patients using direct microscope observation. The results showed that 40% of acute tonsillitis was caused by Vincent's angina and 27% of chronic tonsillitis was caused by Spirochaeta
  23. «Rapid antigen detection testing in diagnosing group A beta-hemolytic streptococcal pharyngitis»։ Expert Rev Mol Diagn 6 (5): 761–6։ 2006։ PMID 17009909։ doi:10.1586/14737159.6.5.761 
  24. Brook I (2007)։ «Overcoming penicillin failures in the treatment of Group A streptococcal pharyngo-tonsillitis»։ Int J Pediatr Otorhinolaryngol 71 (10): 1501–8։ PMID 17644191։ doi:10.1016/j.ijporl.2007.06.006 
  25. Boureau, F., Pelen F, Verriere F, Paliwoda A, Manfredi R, Farhan M, Wall R (1999)։ «Evaluation of Ibuprofen vs Paracetamol Analgesic Activity Using a Sore Throat Pain Model»։ Clinical Drug Investigation 17: 1–8։ doi:10.2165/00044011-199917010-00001 
  26. Praskash, T. (2001)։ «Koflet lozenges in the Treatment of Sore Throat»։ The Antiseptic 98: 124–7 
  27. «Diagnosis, antibiotic treatment and outcome of acute tonsillitis: report of a WHO Regional Office for Europe study in 17 European countries»։ Fam Pract 9 (3): 255–62։ 1992։ PMID 1459378։ doi:10.1093/fampra/9.3.255 
  28. «Meta-analysis of cephalosporin versus penicillin treatment of group A streptococcal tonsillopharyngitis in children»։ Pediatrics 113 (4): 866–882։ 2004։ PMID 15060239։ doi:10.1542/peds.113.4.866 
  29. Brook I (2009)։ «The role of beta-lactamase-producing-bacteria in mixed infections»։ BMC Infect Dis 9: 202։ PMC 2804585։ PMID 20003454։ doi:10.1186/1471-2334-9-202։ Արխիվացված օրիգինալից 2010-07-21-ին 
  30. Brook I (2007)։ «Microbiology and principles of antimicrobial therapy for head and neck infections»։ Infect Dis Clin North Am 21 (2): 355–91։ PMID 17561074։ doi:10.1016/j.idc.2007.03.014 
  31. «Efficacy of tonsillectomy for recurrent throat infection in severely affected children. Results of parallel randomized and nonrandomized clinical trials»։ N. Engl. J. Med. 310 (11): 674–83։ 1984։ PMID 6700642։ doi:10.1056/NEJM198403153101102 
  32. Burton MJ, Glasziou PP, Chong LY, Venekamp RP (19 November 2014)։ «Tonsillectomy or adenotonsillectomy versus non-surgical treatment for chronic/recurrent acute tonsillitis.»։ The Cochrane Database of Systematic Reviews 11: CD001802։ PMID 25407135։ doi:10.1002/14651858.CD001802.pub3 
  33. «Temporal changes in streptococcal M protein types and the near-disappearance of acute rheumatic fever in the United States»։ Clin Infect Dis 42 (4): 441–7։ Feb 15, 2006։ PMID 16421785։ doi:10.1086/499812 
  34. Scottish Intercollegiate Guidelines Network. (January 1999)։ «6.3 Referral Criteria for Tonsillectomy»։ Management of Sore Throat and Indications for Tonsillectomy։ Scottish Intercollegiate Guidelines Network- Health care Scotland։ ISBN 1-899893-66-0։ Արխիվացված օրիգինալից 2006-10-11-ին  — notes though that these criteria "have been arrived at arbitrarily" from: «Efficacy of tonsillectomy for recurrent throat infection in severely affected children. Results of parallel randomized and nonrandomized clinical trials»։ N. Engl. J. Med. 310 (11): 674–83։ 1984։ PMID 6700642։ doi:10.1056/NEJM198403153101102 
  35. «[The course of post-streptococcal glomerulonephritis depending on methods of treatment for the preceding respiratory tract infection]»։ Wiad. Lek. (Polish) 54 (1–2): 56–63։ 2001։ PMID 11344703 
  36. Ohlsson, A., Clark K (September 28, 2004)։ «Antibiotics for sore throat to prevent rheumatic fever: Yes or No? How the Cochrane Library can help»։ CMAJ 171 (7): 721–3։ PMC 517851։ PMID 15451830։ doi:10.1503/cmaj.1041275։ Արխիվացված օրիգինալից December 14, 2007-ին  — Canadian Medical Association Journal commentary on Cochrane analysis
  37. Pickering, Larry K., ed. (2006)։ «Group A streptococcal infections»։ Red Book: 2006 Report of the Committee on Infectious Diseases (Red Book Report of the Committee on Infectious Diseases)։ Amer Academy of Pediatrics։ ISBN 1-58110-194-5