Մաշկաբորբ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Մաշկաբորբ
Dermatitis2015.jpg
Տեսակ հիվանդություն[1]
Ենթադաս դերմատոզ[1]
Բուն պատճառ C2983[1][2]
Բժշկական մասնագիտություն family medicine
ՀՄԴ-9 692.9
MeSHID D003872
Disease Ontology DOID:2723
NCI Thesaurus C2983[1][2]
Dermatitis Վիքիպահեստում

Դերմատիտ կամ մաշկաբորբ, հայտնի է նաև որպես էկզեմա, հիվանդությունների մեծ խումբ է, որոնց բնորոշ է մաշկի բորբոքումը։ Առաջանում է մաշկի քոր, կարմրածություն (էրիթեմա) և մաշկի ցանավորում։ Սուր դեպքերում արտահայտվում է մանր բշտիկավոր ցանավորումով, իսկ քրոնիկ դեպքերում մաշկը կարող է հաստանալ։ Ցանավորումը կարող է լինել տեղայնացված, կամ տարածվել ամբողջ մարմնով։

Մաշկաբորբը մաշկային հիվանդությունների խումբ է, որի մեջ ներառված են հիմնականում ատոպիկ մաշկաբորբը, ալերգիկ կոնտակտային մաշկաբորբը և իրիտանտ կոնտակտային մաշկաբորբը։ Հիվանդության բուն պատճառը հաճախ անհայտ է։ Հիմնականում առաջանում է էկզոգեն և էնդոգեն ազդակների ազդեցությամբ։ Մաշկաբորբի տեսակը պայմանավորված է հիվանդության պատմության և ցանի տեղակայումից։ Օրինակ՝ ձեռքերի իրիտանտ կոնտակտային մաշկաբորբը հաճախ հանդիպում է այն անձանց մոտ , ովքեր շատ են կոնտակտ ունենում ջրի հետ։ Իսկ ալերգիկ կոնտակտատային մաշկաբորբը հանդիպում է այն անձանց մոտ ովքեր ունեն գերզգայունություն գրգռիչների նկատմամբ։

Ատոպիկ մաշկաբորբի բուժումը իրակամացվում է տեղային ստերոիդային և խոնավեցնող քսուքներով։ Նշանակվում է 2 շաբաթից ոչ ավել տևողությամբ կողմնակի բարդություններից խուսափելու համար։ Երկրորդային ինֆեկցիայի միացության դեպքում կիրառվում են հակաբիոտիկներ։ Կոնտակտային մաշկաբորբի դեպքում հայտնաբերել և բացառել կոնտակտը ալերգենից։ Հակահիստամինները նվազեցնում են քորը և նպաստում են լավ քնելուն։

2015 թվականին ամբողջ աշխարհում գրանցվել է 245 միլիոն դերմատիտի հիվանդացության դեպք։ Ատոպիկ մաշկաբորբը ամենատարածվածն է և հիմնականում հիվանդությունը սկսվում է վաղ մանկական հասակից։ Կոնտակտային մաշկաբորբը կրկնակի անգամ ավելի հաճախ հանդիպմում է կանանց քան տղամարդկանց մոտ։ Ալերգիկ կոնտակտային մաշկաբորբը հանդիպում է 7% մարդկանց մոտ ողջ կյանքի ընթացքում։ Հատկապես հանդիպում է որոշակի մասնագիտություն ունեցող անձանց մոտ։

Նշաններ և ախտանիշեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ձեռքերի մաշկաբորբ

Մաշկաբորբի ախտանիշները բազմազան են։ Չնայած, որ մաշկաբորբի յուրաքանչյուր տեսակ ունի իրեն բնորոշ կլինիկական պատկերը, այնուամենայինվ, կան ախտաիշներ, որոնք բնութագրում են բոլոր մաշկաբորբներին, որոնցից են մաշկի կարմրածությունը , այտուցվածությունը, քորը և քերծվածքները։ Բացի այդ, մաշկաբորբի յուրաքանչյուր տեսակ ունի իրեն բնորոշ ցանի տեղակայումը։ Հիմնականում առաջանում են պարանոցի, վերին և ստորին վերջույթներին։ Հիվանդության առաջացման առաջին ախտանիշներից է քորը։ Հազվադեպ ցանավորումը կարող է առաջանալ սեռական օրգանների շրջանում։ [3][4] Վարոնշյալ հատվածում հիվանդության ընթացքը սուր է և կարող է լինել անցողիկ։ Իրիտանտ կոնտակտային մաշկաբորբի ժամանակ ցավը գերակշռում է քորին։

Ատոպիկ մաշկաբորբի ախտանիշները յուրաքանչյուրի մոտ տարբեր ձև է դրսևորվում։ Տարածված ախտանիշներից են մաշկի չորությունը, կարմրածությունը և քորը։ Բնորոշ տեղակայումն է ՝ վերջույթների ծալիչ մակերեսները, անութափոսերը, ձեռքերը և դեմքը։ Հարբերանային մաշկաբորբ է կոչվում կարմիր, ոչ հստակ եզրերով ցանավորումը բերանի շուրջ։[5]

Հեպեսանման մաշկաբորբը բնորոշվում է հանգույցիկավոր և բշտիկավոր ցանավորումով[6], ինչպես նաև այրոցի և քորի զգացումով։ Ցանավորման տարրերը ունեն 1 սմ տրամագիծ, կարմիր երանգով, խմբավորված և տեղակայվում են գոտկատեղի, աճուկների, ծնկների, ուսերի, և հետույքի շրջանում։ Երբեմն ցանավորումը կարող է առաջանալ բերանի խոռոչում կամ գլխի մազածածկ հատվածներում։

Սեբորեային մաշկաբորբը զարգանում է որպես օրենք աստիճանաբար, առաջանում է չոր կամ ճարպոտ թեփուկներ հիմնականում գլխի մազածածկ հատվածում, մազաթափություն չի լինում, երբեմն կարող է անհանգստացնել քորը։[7] Նորածինների մոտ դրսևորվում է դեղնավուն և խոշոր թեփուկներով գլխի մազածածկ հատվածում, հաճախ զուգորդվում է բարուրային մաշկաբորբով։ Բարդացած դեպքերում ցանավորումը կարող է տարածվել ականջերի, կոպերի, քթի, կրծքավանդակի և մեջքի շրջանում։[8]

Պատճառը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մաշկաբորբի առաջացման պատճառը անհայտ է, բայց ենթադրյալ պատճառներից է գենետիկ նախատրամադրվածությունը և արտաքին միջավայրի ազդեցության համադրությունը։[9]

Արտաքին միջավայրի ազդեցության գործոն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ըստ հիգիենայի տեսության ասթմայի, էկզեմայի և այլ ալերգիկ հիվանդությունների առաջացման պատճառներից է արտաքին միջավայրի աղտոտվածությունը։ Այս տեսությունը հաստատվում է նաև ասթմայի համաճարակաբանության վերաբերյալ ուսումնասիրությունները։[10] Ասթմայի և ալերգիկ հիվանդությունների առաջացմանը նպաստում են նաև իմուն համակարգի խանգարումները և բակտերիալ ֆլորայի խանգարումները օրգանիզմում։

Էկզեմայի զարգացման պատճառ են հանդիսանում նաև տնային փոշու տիզը,[11] [12] մարդկանց մինչև 5 մոտ կան հակամարմիննր փոշու տզի նկատմամբ, որը դեռ ուսումնասիրության և հաստատման կարիք ունի։ [13]

Գենետիկ նախատրամադրվածությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գենետիկական գործոնները կարևոր դեր ունեն էկզեմայի զարգացման գործում, մասնավորապես OVOL1, ACTL9 և IL4-KIF3A[14] և ֆիլագրին[15] կոդավորող գենը։

Էկզեման 3 անգամ հաճախ է հանդիպում ցելիակիա հիվանդություն ունեցող անձանց մոտ և 2 անգամ հաճախ ցելիակիա հիվանդություն ունեցողների հարազատների մոտ։[16][17]

Պատոֆիզիոլոգիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էկզեմաներին բնորշ է սպոնգիոզը ։ Էկզեմայի զարգացմանը կարևոր դեր ունեն դենդրիտային բջիջների ենթատեսակներից ինչպիսիք են Լանգերհանսյան բջիջները, էպիդերմալ բորբոքային դենդրիտային բջիջների և պլազմոցիտոիդ դենդրիտային բջիջները։ [18][19]

Ախտորոշում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ախտորոշումը անց է կացվում հիվանդության պատմության և կլինիկական պատկերի հիման վրա։[15] Անհասկանալի դեպքերում մաշկի բիոպսիա է կատարվում։[20] Էկզեմայով հիվանդները երբեմն սխալմամբ ախտորոշվում են սննդային ալերգիա։[21]


Փատչ թեստը կիրառվում է ալերգիկ կոնտակտային մաշկաբորբի ախտորոշման համար [22][23]։

Դասակարգում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դասակարգումը կատարվում է ըստ ՀՄԴ10-ի դասակարգման։

«Էկզեման» որպես տերմին գործածվում է մի շարք կլինիկական բնութագրերին։

Մաշկաբորբի տեղայնացված տեսակներից որպես օրինակ՝ ձեռքերի էկզեման է, իսկ բնութագրող տեսակ՝ սկավառակաձև էկզեման է, կամ ըստ հնարավոր պատճառի՝ վարիկոզ էկզեմա։

Տերմինաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շատ երկներում մաշկաբորբը և էկզեման գործածվում են որպես հոմանիշներ,[24][25] [26]կամ ատոպիկ դերմատիտը նկարագրվում է որպես սուր վիճակ, իսկ էկզեման ՝ քրոնիկ։[27]

Տարածված տեսակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ատոպիկ մաշկաբորբ
  • Կոնտակտային մաշկաբորբ
  • Սեբորեային մաշկաբորբ
  • Նեյրոդերմատիտ

Ոչ հաճախ հանդիպող տեսակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Դիսհիդրոզ
  • Դիսկոիդ էկզեմա
  • Վարիկոզ էկզեմա
  • Հերպեսանման էկզեմա

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Disease Ontology release 2018-07-05 — 2018-07-05 — 2018.
  2. 2,0 2,1 Monarch Disease Ontology release 2018-06-29 — 2018-06-29 — 2018.
  3. «Neurodermatitis (lichen simplex)»։ DermNet New Zealand Trust։ 2017։ Արխիվացված օրիգինալից 2 February 2017-ին։ Վերցված է 29 January 2017 
  4. «Neurodermatitis»։ Mayo Clinic։ 2015։ Արխիվացված օրիգինալից 16 June 2010-ին։ Վերցված է 6 November 2010 
  5. «Periorificial dermatitis»։ DermNet New Zealand Trust։ 2017։ Արխիվացված օրիգինալից 2 February 2017-ին։ Վերցված է 29 January 2017 
  6. «Dermatitis herpetiformis»։ DermNet New Zealand Trust։ 2017։ Արխիվացված օրիգինալից 2 February 2017-ին։ Վերցված է 29 January 2017 
  7. «Seborrheic dermatitis»։ DermNet New Zealand Trust։ 2017։ Արխիվացված օրիգինալից 2 February 2017-ին։ Վերցված է 29 January 2017 
  8. «Seborrheic Dermatitis»։ Merck Manual, Consumer Version 
  9. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ NIH2013 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  10. Bufford JD, Gern JE (May 2005)։ «The hygiene hypothesis revisited»։ Immunology and Allergy Clinics of North America 25 (2): 247–262։ PMID 15878454։ doi:10.1016/j.iac.2005.03.005 
  11. «Does natural sensitisation in eczema occur through the skin?»։ Lancet 2 (8497): 13–5։ 1986։ PMID 2873316։ doi:10.1016/S0140-6736(86)92560-2 
  12. «[House dust mites in the etiology of allergic diseases]»։ Annales Academiae Medicae Stetinensis (Polish) 52 (2): 123–7։ 2006։ PMID 17633128 
  13. Dermatitis 38, բաժին Atopic Dermatitis(անգլ.) EMedicine կայքում
  14. Paternoster L (25 December 2011)։ «Meta-analysis of genome-wide association studies identifies three new risk loci for atopic dermatitis.»։ Nature Genetics 44 (2): 187–92։ PMC 3272375։ PMID 22197932։ doi:10.1038/ng.1017 
  15. 15,0 15,1 Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Mc2012 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  16. Caproni M, Bonciolini V, d'Errico A, Antiga E, Fabbri P (2012)։ «Celiac Disease and Dermatologic Manifestations: Many Skin Clue to Unfold Gluten-Sensitive Enteropathy»։ Gastroenterol. Res. Pract. (Hindawi Publishing Corporation) 2012: 1–12։ PMC 3369470։ PMID 22693492։ doi:10.1155/2012/952753 
  17. Ciacci C, Cavallaro R, Iovino P, Sabbatini F, Palumbo A, Amoruso D, Tortora R, Mazzacca G. (June 2004)։ «Allergy prevalence in adult celiac disease»։ J. Allergy Clin. Immunol. 113 (6): 1199–203։ PMID 15208605։ doi:10.1016/j.jaci.2004.03.012 
  18. Allam JP, Novak N (January 2006)։ «The pathophysiology of atopic eczema.»։ Clinical and experimental dermatology 31 (1): 89–93։ PMID 16309494։ doi:10.1111/j.1365-2230.2005.01980.x 
  19. Ulf Darsow, Eyerich Kilian, Ring Johannes (October 2007)։ «Eczema Pathophysiology - World Allergy Organization» (անգլերեն)։ www.worldallergy.org։ Արխիվացված օրիգինալից 2 February 2017-ին։ Վերցված է 28 January 2017 
  20. «Eczema»։ University of Maryland Medical Center։ Արխիվացված օրիգինալից 27 July 2016-ին 
  21. Atkins D (March 2008)։ «Food allergy: diagnosis and management»։ Primary Care 35 (1): 119–40, vii։ PMID 18206721։ doi:10.1016/j.pop.2007.09.003 
  22. Jeanne Duus Johansen, Peter J. Frosch, Jean-Pierre Lepoittevin (29 September 2010)։ Contact Dermatitis։ Արխիվացված օրիգինալից 5 July 2014-ին։ Վերցված է 21 April 2014 
  23. Alexander A. Fisher։ Fisher's Contact Dermatitis։ Արխիվացված օրիգինալից 5 July 2014-ին։ Վերցված է 21 April 2014 
  24. «Eczema»։ ACP medicine։ Վերցված է 9 January 2014 
  25. Bershad SV (1 November 2011)։ «In the clinic. Atopic dermatitis (eczema)»։ Annals of Internal Medicine 155 (9): ITC51–15; quiz ITC516։ PMC 1849764։ PMID 22041966։ doi:10.7326/0003-4819-155-9-201111010-01005 
  26. ICD 10: Diseases of the skin and subcutaneous tissue (L00-L99) – Dermatitis and eczema (L20-L30) Archived 9 January 2014 at the Wayback Machine.
  27. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Ned2012 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում: