Արցախի Հանրապետության բնակչություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է ԼՂՀ բնակչությունից)
Jump to navigation Jump to search

Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության բնակչություն (Արցախի Հանրապետության բնակչություն), ԼՂՀ տարածքում բնակվող մարդկանց ամբողջությունը։

ԼՂՀ մշտական բնակիչների ընդհանուր քանակը 2010 թ.-ի հունվարի 1-ի դրությամբ կազմել է 141.400 մարդ։ Քաղաքաբնակների թիվը 74.183 մարդ է կամ 52.5 %, գյուղական բնակչությունը՝ 67.217 մարդ է կամ 47.5 %։ ԼՂՀ-ում տղամարդկանց թիվը կազմել է 68.048 մարդ կամ 48.1%, կանանցը՝ 73.352 կամ 51.9%։ ԼՂՀ մայրաքաղաք Ստեփանակերտի բնակչությունը կազմում է 52.310 մարդ[1]։

Բնակչությունն ըստ շրջանների Բնակչության քանակը[1]
Ստեփանակերտ 52.310
Ասկերան 17.732
Հադրութ 12.373
Մարտակերտ 19.636
Մարտունի 23.435
Քարվաճառ 3.000
Շուշի 5.126
Քաշաթաղ 7.788
Ընդհանուր՝ 141.400

Բնակչության թիվը և ազգային կազմը՝ ըստ խորհրդային տարիների մարդահամարի տվյալների (հազար մարդ)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տարեթվերը 1923 1939 1959 1970 1979 1989
Ամբողջ բնակչությունը 158,7 150,8 130,4 150,3 162,2 189,1
այդ թվում՝ հայեր 149,6 132,8 110,1 121,1 123,1 145,5
%-ով 94,1 88,1 84,4 80,6 75,9 76,9
ադրբեջանցիներ 7,7 14,1 18,0 28,2 37,3 40,6
%-ով 4,9 9,3 13,8 18,1 23,0 21,5
ռուսներ 0,6 3,2 1,8 1,3 1,3 1,9
%-ով 0,5 2,1 1,4 0,9 0,8 1,0
այլազգիներ ---- 0,7 0,5 0,7 0,6 1,0
%-ով ---- 0,5 0,4 0,5 0,4 0,5

1897 թվականին Անդրկովկասում անցկացված ռուսական առաջին պաշտոնական վիճակագրական տեղեկությունների համաձայն՝ Արցախում եղել է 110 հազար հայ ընտանիք։ 1805 թվականին Ղարաբաղն ինքնակամ ընդունել է Ռուսաստանի տիրապետությունը, որը վավերացվել է 1813 թվականին՝ Գյուլիստանի հաշտության պայմանագրով։ Երկրամասը Ռուսաստանին միանալուց հետո՝ արդեն 1823 թվականին Ղարաբաղի լեռնային մասի բնակչության 84,6 %-ը հայ էր, 14,7 %-ը՝ թաթար («Ղարաբաղի նահանգի նկարագրությունը», Թիֆլիս, 1866, էջ 260)։ 1913 թվականին ներկայիս ԼՂՀ սահմաններում բնակչության ընդհանուր թիվը 372 հազար էր (Շուշիում 42 հազար)։ 1918-1920 թվականներին թուրք-թաթարների կազմակերպած կոտորածների (միայն 1920 թվականին ոչնչացվել է ավելի քան 20 հազար հայ) հետևանքով հայերի ընդհանուր թվաքանակը նվազել է. 1921 թվականին դարձել է 131,5 հազար (94,4 %-ը՝ հայ), 1923 թվականի՝ ԼՂԻՄ-ի հռչակման ժամանակ՝ 157,8 հազար։ Հակառակ դրան՝ խրախուսվել է ադրբեջանցիների ներհոսքը երկրամաս։ Ադրբեջանի կառավարությունն աստիճանաբար կրճատել է ներդրումների ծավալը ԼՂՒՄ-ում, և աշխատուժը ստիպված զանգվածաբար հեռացել է մարզից։ 1939 թվականին Ադրբեջանի քաղաքներում ու շրջաններում աշխատել են ավելի քան 52 հազար ղարաբաղցի հայ շինարարներ և բանվորներ (մարզի բնակչության շուրջ 1/3-ը)։ Միևնույն ժամանակ, 1940-1960-ական թվականներին Արցախի գյուղերից ֆաբրիկագործարանային ուսուցման ծրագրով հավաքագրել են հայ երիտասարդների և ուղարկել աշխատելու Բաքու, Սումգայիթ և այլ քաղաքներ։ 1945-1960 թվականներին մարզում ոչ միայն չեն կառուցվել նոր ֆաբրիկա, գործարան, մշակութային, կենցաղսպասարկման օբյեկտներ, այլև քանդվել, ոչնչացվել են եղած արտադրական կարողությունները, սոցիալ-տնտեսական ոլորտի հաստատությունները։ Արտադրական ձեռնարկությունները տեղաբաշխված էին հիմնականում Ստեփանակերտում և Շուշիում։ Կտրուկ փոխվել է մարզի և հատկապես Շուշիի ժողովրդագրական պատկերը։ Եթե 1913 թվականին Շուշիի բնակչության (42.400) 61,5 %-ը հայ էր, ապա 1989 թվականին քաղաքում ոչ մի հայ չէր մնացել։ Հայրենական մեծ պատերազմի (1941-1945) ժամանակ մարզի բնակչության 35 %-ը (45 հազար մարդ) զորակոչվել է բանակ, 22 հազարը զոհվել է։ 1949 թվականին մարզից արտաքսել և Ալթայի երկրամաս (Ռուսաստան) են աքսորել հազարավոր հայ ընտանիքների։ 1959 թվականին հայ բնակչության թվաքանակը 1946 թվականի համեմատությամբ նվազել է 37 հազարով։ Կտրուկ փոխվել է նաև բնական աճի պատկերը, եթե 1961 թվականին մարզում 1000 շնչի հաշվով ծնվել է 40,5 երեխա, բնական աճը կազմել է 33,3 մարդ, ապա 1986 թվականի այդ ցուցանիշը եղել է ընդամենը 16,2։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png