Գյովհար Աղայի վերին մզկիթ
| Գյովհար Աղայի վերին մզկիթ ադրբ.՝ Yuxarı Gövhar Ağa məscidi | |
|---|---|
| Տեսակ | մզկիթ |
| Երկիր | |
| Վարչատարածք | Շուշիի շրջան |
| Տեղագրություն | Շուշի |
| Հիմնվել է | 1883 |
| Կառուցման սկիզբ | 1768 |
| Կառուցման ավարտ | 1885 |
| Ճյուղ/ավանդույթ | Շիա իսլամ |
| Կարգավիճակ | Գործող |
| Հիմնադիր | Իբրահիմ Խալիլ խան |
| Ճարտարապետություն | |
| Ճարտարապետ | Քերբալաի Սեֆիխան Ղարաբաղի |
| Ոճ | Իսլամական |
| Մինարեթներ | 2 |
| 39°45′36″N 46°45′09″E / 39.760136111111°N 46.752427777778°E | |
![]() | |
![]() | |

Գյովհար Աղայի վերին մզկիթ (ադրբ.՝ Yuxarı Gövhar Ağa məscidi) նաև Գյովհար աղայի Ջումա մզկիթ (ադրբ.՝ Gövhər ağanın Cümə məscidi), մզկիթ, որը գտնվում է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության Շուշի քաղաքի ութ վերին թաղամասերից մեկում[1]։
Ներկա վիճակ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Մզկիթը՝ որպես կրոնական կառույց դադարել էր գործել խորհրդային իշխանության հաստատումից հետո։ Խորհրդային շրջանում այն օգտագործվել է որպես թանգարանի շենք: Երբ 1992 թվականին Շուշին ազատագրվեց ԼՂՀ իշխանությունները այն վերցրին պետական պահպանության տակ: 2005-2007 թթ. դրությամբ մզկիթը գտնվում էր կիսաքանդ վիճակում՝ բացակայում էր վերնաճակատը և վնասված էին երեսպատելու սալիկները[2][3][4][5]։ 2007 թվականին հաղորդել են Շուշիի մզկիթների վերականգնման նախագծի մասին։
2008-2010 թթ. ընթացքում ԼՂՀ տարածքում իսլամական մշակութային ժառանգության պահպանմանն ուղղված աշխատանքներ են իրականացվել։ Ինչպես հայտնել է ԼՂՀ կառավարության զբոսաշրջության վարչության պետ Սերգեյ Շահվերդյանը, 2009-ի սկզբին վերականգնվել է Շուշիի վերին մզկիթի տանիքը և մաքրվել է մզկիթին հարակից տարածքը[6]։
Սերգեյ Շահվերդյանը ասել է՝
| Այդ աշխատանքներն իրականացվել են ԼՂՀ բյուջեի միջոցների հաշվին և 2011-ին իսլամական մշակութային ժառանգության պահպանմանն ուղղված աշխատանքները շարունակվելու են[6]։ |
Սատարելով Արցախի կառավարության նախաձեռնությանը` 2014 թվականին «Արևելյան պատմական ժառանգության վերածնունդ» (Revival of Oriental Historical Heritage Foundation) հիմնադրամը ձեռնարկել է Վերին մզկիթի վերականգնման ծրագիրը, որն իրականացվում է «Հայաստանի զարգացման նախաձեռնություններ» (IdeA) հիմնադրամի` Արցախի զարգացման ծրագրի շրջանակում: Նախագծի շրջանակում մզկիթը վերականգնվել է` պահպանելով դրա առաջնային տեսքը: Հիմնովին վերականգնվել է նաև մեդրեսեի շենքը (հոգևոր վարժարան), ընդլայնվել և բարեկարգվել է մզկիթի հարակից տարածքը:[7]
Աշխատանքները միջազգային լավագույն ստանդարտներին համապատասխանեցնելու նպատակով` ներգրավվել են տեղական և արտասահմանյան կազմակերպություններ: Մշտապես համագործակցելով Արցախի մշակույթի նախարարության հետ` ծրագրի իրականացման աշխատանքներում ներգրավվել են նաև «Part Saman Jahan» իրանական ճարտարապետական ընկերությունը, «TFA-Armenia» ճարտարապետական բյուրոն, «Հուշարձանների և տեսարժան վայրերի միջազգային խորհրդի Հայաստանի ազգային կոմիտեն»՝ ԻԿՕՄՕՍ-Հայաստանը, Լորենցո Յուրինան (Միլանի պոլիտեխնիկական համալսարանի դասախոս) և «Իրանական մշակութային ժառանգության, արհեստների և զբոսաշրջության կազմակերպությունը» (Iranian Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism Organization): Մզկիթի վերականգնման աշխատանքների ավարտին նվիրված միջոցառումը տեղի ունեցավ 2019 թ. հոկտեմբերի 14-ին, Շուշիում:
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ Շուշին Ղարաբաղի քաղաքականական և մշակութա-պատմական կենտրոնն է(ռուս.)
- ↑ «2005 ապրիլի 25, Շուշի, Վերին մզկիթ (1883 թ.)». Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2011 թ․ փետրվարի 18-ին.
- ↑ «(Photo #2) 2006 թվականի լուսանկար». Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ դեկտեմբերի 18-ին. Վերցված է 2011 թ․ փետրվարի 18-ին.
- ↑ «Գյովհար Աղայի վերին մզկիթը Շուշիի Վերականգնման Հիմնադրմամի կայքում». Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ հոկտեմբերի 26-ին. Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 1-ին.
- ↑ «2007 թվականի լուսանկար». Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ դեկտեմբերի 7-ին. Վերցված է 2011 թ․ փետրվարի 18-ին.
- 1 2 ԼՂՀ-ում շարունակվում են իսլամական մշակութային ժառանգության պահպանմանն ուղղված աշխատանքները
- ↑ «Շուշիում վերականգնվել է Գոհար տիկնոջ Վերին մզկիթը». ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ, ԳԻՏՈՒԹՅԱՆ, ՄՇԱԿՈՒՅԹԻ ԵՎ ՍՊՈՐՏԻ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ օգոստոսի 12. Վերցված է 14.08.2025-ին.
{{cite web}}: line feed character in|website=at position 25 (օգնություն)CS1 սպաս․ bot: original URL status unknown (link)

