Jump to content

Գյովհար Աղայի վերին մզկիթ

Գյովհար Աղայի վերին մզկիթ
ադրբ.՝ Yuxarı Gövhar Ağa məscidi
Տեսակմզկիթ
ԵրկիրԱրցախի Հանրապետություն Արցախի Հանրապետություն
ՎարչատարածքՇուշիի շրջան
ՏեղագրությունՇուշի
Հիմնվել է1883
Կառուցման սկիզբ1768
Կառուցման ավարտ1885
Ճյուղ/ավանդույթՇիա իսլամ
ԿարգավիճակԳործող
ՀիմնադիրԻբրահիմ Խալիլ խան
Ճարտարապետություն
ՃարտարապետՔերբալաի Սեֆիխան Ղարաբաղի
ՈճԻսլամական
Մինարեթներ2
39°45′36″N 46°45′09″E / 39.760136111111°N 46.752427777778°E / 39.760136111111; 46.752427777778
Քարտեզ
Քարտեզ

Գյովհար Աղայի վերին մզկիթ (ադրբ.՝ Yuxarı Gövhar Ağa məscidi) նաև Գյովհար աղայի Ջումա մզկիթ (ադրբ.՝ Gövhər ağanın Cümə məscidi), մզկիթ, որը գտնվում է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության Շուշի քաղաքի ութ վերին թաղամասերից մեկում[1]։

Մզկիթը՝ որպես կրոնական կառույց դադարել էր գործել խորհրդային իշխանության հաստատումից հետո։ Խորհրդային շրջանում այն օգտագործվել է որպես թանգարանի շենք: Երբ 1992 թվականին Շուշին ազատագրվեց ԼՂՀ իշխանությունները այն վերցրին պետական պահպանության տակ: 2005-2007 թթ. դրությամբ մզկիթը գտնվում էր կիսաքանդ վիճակում՝ բացակայում էր վերնաճակատը և վնասված էին երեսպատելու սալիկները[2][3][4][5]։ 2007 թվականին հաղորդել են Շուշիի մզկիթների վերականգնման նախագծի մասին։

2008-2010 թթ. ընթացքում ԼՂՀ տարածքում իսլամական մշակութային ժառանգության պահպանմանն ուղղված աշխատանքներ են իրականացվել։ Ինչպես հայտնել է ԼՂՀ կառավարության զբոսաշրջության վարչության պետ Սերգեյ Շահվերդյանը, 2009-ի սկզբին վերականգնվել է Շուշիի վերին մզկիթի տանիքը և մաքրվել է մզկիթին հարակից տարածքը[6]։

Սերգեյ Շահվերդյանը ասել է՝

Այդ աշխատանքներն իրականացվել են ԼՂՀ բյուջեի միջոցների հաշվին և 2011-ին իսլամական մշակութային ժառանգության պահպանմանն ուղղված աշխատանքները շարունակվելու են[6]։

Սատարելով Արցախի կառավարության նախաձեռնությանը` 2014 թվականին «Արևելյան պատմական ժառանգության վերածնունդ» (Revival of Oriental Historical Heritage Foundation) հիմնադրամը ձեռնարկել է Վերին մզկիթի վերականգնման ծրագիրը, որն իրականացվում է «Հայաստանի զարգացման նախաձեռնություններ» (IdeA) հիմնադրամի` Արցախի զարգացման ծրագրի շրջանակում: Նախագծի շրջանակում մզկիթը վերականգնվել է` պահպանելով դրա առաջնային տեսքը: Հիմնովին վերականգնվել է նաև մեդրեսեի շենքը (հոգևոր վարժարան), ընդլայնվել և բարեկարգվել է մզկիթի հարակից տարածքը:[7]

Աշխատանքները միջազգային լավագույն ստանդարտներին համապատասխանեցնելու նպատակով` ներգրավվել են տեղական և արտասահմանյան կազմակերպություններ: Մշտապես համագործակցելով Արցախի մշակույթի նախարարության հետ` ծրագրի իրականացման աշխատանքներում ներգրավվել են նաև «Part Saman Jahan» իրանական ճարտարապետական ընկերությունը, «TFA-Armenia» ճարտարապետական բյուրոն, «Հուշարձանների և տեսարժան վայրերի միջազգային խորհրդի Հայաստանի ազգային կոմիտեն»՝ ԻԿՕՄՕՍ-Հայաստանը, Լորենցո Յուրինան (Միլանի պոլիտեխնիկական համալսարանի դասախոս) և «Իրանական մշակութային ժառանգության, արհեստների և զբոսաշրջության կազմակերպությունը» (Iranian Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism Organization): Մզկիթի վերականգնման աշխատանքների ավարտին նվիրված միջոցառումը տեղի ունեցավ 2019 թ. հոկտեմբերի 14-ին, Շուշիում:

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ Շուշին Ղարաբաղի քաղաքականական և մշակութա-պատմական կենտրոնն է(ռուս.)
  2. ↑ «2005 ապրիլի 25, Շուշի, Վերին մզկիթ (1883 թ.)». Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2011 թ․ փետրվարի 18-ին.
  3. ↑ «(Photo #2) 2006 թվականի լուսանկար». Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ դեկտեմբերի 18-ին. Վերցված է 2011 թ․ փետրվարի 18-ին.
  4. ↑ «Գյովհար Աղայի վերին մզկիթը Շուշիի Վերականգնման Հիմնադրմամի կայքում». Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ հոկտեմբերի 26-ին. Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 1-ին.
  5. ↑ «2007 թվականի լուսանկար». Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ դեկտեմբերի 7-ին. Վերցված է 2011 թ․ փետրվարի 18-ին.
  6. 1 2 ԼՂՀ-ում շարունակվում են իսլամական մշակութային ժառանգության պահպանմանն ուղղված աշխատանքները
  7. ↑ «Շուշիում վերականգնվել է Գոհար տիկնոջ Վերին մզկիթը». ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ, ԳԻՏՈՒԹՅԱՆ, ՄՇԱԿՈՒՅԹԻ ԵՎ ՍՊՈՐՏԻ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ օգոստոսի 12. Վերցված է 14.08.2025-ին. {{cite web}}: line feed character in |website= at position 25 (օգնություն)CS1 սպաս․ bot: original URL status unknown (link)

Արտաքին հղումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]