Սուրբ Ամենափրկիչ Ղազանչեցոց մայր տաճար

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Սուրբ Ամենափրկիչ Ղազանչեցոց մայր տաճար
Ghazanchecots.jpg
Հիմնական տվյալներ
Տեսակմայր տաճար
ԵրկիրԱրցախ Արցախ
ՏեղագրությունՇուշիի շրջան
ԴավանանքՀայ Առաքելական եկեղեցի Հայ Առաքելական եկեղեցի
ԹեմԱրցախի թեմ
Ներկա վիճակԳերազանց
Ժառանգության կարգավիճակՊետական նշանակության հուշարձան
Ճարտարապետական նկարագրություն
ՃարտարապետՍիմոն Տեր-Հակոբյան
Ճարտարապետական ոճհայկական ճարտարապետություն
Կառուցման սկիզբ19-րդ դար
Կառուցման ավարտ1887 թվական
Հիմնադրված1887
23
Երկարություն34.7
Լայնություն23
Կոորդինատներ: 39°45′31.748400100009″ հս․ լ. 46°44′52.378800100006″ ավ. ե. / 39.75881900002777769° հս․. լ. 46.74788300002777675° ավ. ե. / 39.75881900002777769; 46.74788300002777675

Սուրբ Ամենափրկիչ Ղազանչեցոց Եկեղեցի, Շուշիի մայր տաճարն է, կառուցված 1868-1887 թթ.։ Գանձասարից հետո՝ Արցախի երկրորդ կարևորագույն հոգևոր կենտրոնն է։ Կազմված է եկեղեցուց (1868 - 1887 թթ.) և զանգակատնից (1858 թ.)։ Ներկայումս այստեղ է գտնվում Արցախի թեմի առաջնորդի նստավայրը։ Ընդգրկված է Շուշիի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տաճարը հիշատակվում է Մեսրոպ Տախիդյանի «Ճամփորդություն դեպի Հայաստան» գրքում (1820 թ.)։ Շահեն Մկրտչյանի կարծիքով դա այն պատճառով է, որ զանգակատունը կառուցվել է եկեղեցուց ավելի վաղ, և տաճարի տեղում եղել է 18-րդ դարի մի այլ եկեղեցի։

Մինչ նոր եկեղեցին կառուցելը ճարտարապետները կանգնել են մի մեծ խնդրի առջև՝ բանն այն էր, որ ամեն պատարագից առաջ հարկավոր էր, որ պատարագիչ քահանան մեղքերի թողություն խնդրեր մեկ այլ քահանայից, և լսեր այս խոսքերը. «Թող քո ականջները լսեն, թե ինչ են բարբառում քո շուրթերը», սակայն եկեղեցին ուներ միայն մեկ քահանա, այդ իսկ պատճառով ճարտարապետներ որոշեցին կառուցել մի ընդհատակյա սենյակ, որտեղ տեղի կունենար հրաշքը՝ քահանան թողություն էր խնդրում լսելով իր սեփական ձայնը՝ ասելով. «Թող իմ ականջները լսեն, թե ինչ են բարբառում իմ շուրթերը»։ Այս երևույթը միակն է աշխարհում և այն մինչև հիմա էլ գործում է Շուշիի Ս. Ամենափրկիչ Ղազանչեցոց եկեղեցում։

Զանգակատունը կառուցվել է շուշեցի Աբրահամ Խանդամիրյանցի կողմից։ Զանգակատան արևելյան պատին կա արձանագրություն, որն ասում է.

Aquote1.png (Կառուցվել է) զանգակատունը Գաբրիել Հովսեփյան-Բատիրյանցի հիշատակին, ով Ղազանչից է, Մկրտիչ Մարգարյան-Խանդամիրյանցի, նրա կնոջ Բալասնի և որդիների Արուպե և Ստեփանե և բոլոր Ղազանչիցիների հիշատակին։ Փառք Աստծուն, և թող փրկվն բոլոր կենդանի և մահացածների հոգիները։ 1858 թվականի ամառ։ Aquote2.png


Կառուցման թվերը գրված են հարավային պատի վերևի հատվածում։[1]

Շուշիի ջարդերից հետո՝ 1920 թ-ին տաճարը դադարեց գործելուց։ Ազերիների իշխանությանն անցնելուց հետո օգտագործվեց նախ որպես ամբար, իսկ հետագայում որպես ավտոտնակ։ Այդ ժամանակաշրջանում էլ կործանվեցին տաճարի մուտքի մոտ դրված հրեշտակների արձանները։ Մինչև ազատագրումը գտնվում կիասվեր վիճակում, իսկ գմբեթը փլված էր։ Ղարաբաղյան պատերազմի ժամանակ այստեղ էր գտնվում ազերիների «ԳՐԱԴ» հրթիռային համակարգի պահեստը։

Ազատագրումից հետո տաճարն ամբողջովին վերանորոգվել է և գործում է սկսած 1998 թվականից։

Բնութագրում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տաճարը գտնվում է քաղաքի կենտրոնում։ Արտաքին տեսքով նման է Էջմիածնի Մայր Տաճարին։[1]

Եկեղեցին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Եկեղեցին ունի 34,7×23×35 մ չափսեր։ Կառուցված է բաց-կրմագույն քարից։ Ունի պատուհան 1×5 մ չափսով։

Ունի երեք միանման մուտք՝ արևմուտքից, հյուսիսից և հարավից։ Կան բազմաթիվ արձանագրություններ նվիրված եկեղեցու բարեգործներին։[1]

Զանգակատուն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գտնվում է եկեղեցուց մի քանի մետր արևմուտք։ Այն երեքհարկանի շինություն։ Մուտքի մոտ գտնվում են փողեր բռնած հրեշտակների արձաններ, որոնից մեկը պատկերված է Շուշի քաղաքի զինանշանի վրա։

Հետաքրքիր փաստեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատկերներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 Շահեն Մկրտչյան, Լեռնային Ղարաբաղի պատմա-ճարտարապետական հուշարձանները, Երևան, «Հայաստան», 1988 — 360 էջ. — 25000 հատ, ISBN 5-540-00402-7։
  2. Լեռնային Ղարաբաղում տեղի է ունեցել մեծ հարսանիք