Ջրական

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Ջաբրայիլից)
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ջրական (այլ կիրառումներ)
Գյուղաքաղաք
Ջրական
ԵրկիրԱրցախ Արցախ
ՇրջանՀադրութի շրջան
Հիմնադրված է18-րդ դար թ.
Այլ անվանումներՄեխակավան
Տվյալ կարգավիճակում1980 թվականից
ԲԾՄ470 մետր
Պաշտոնական լեզուադրբեջաներեն
Բնակչություն6300 մարդ (1991)
Ժամային գոտիUTC+4, ամառը UTC+5
Հեռախոսային կոդ+3
Ջրական (Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն)##
Ջրական (Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն)
Արցախի Հանրապետության քարտեզը, որտեղ մուգ շագանակագույնով պատկերված են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները, իսկ մարմնագույնով՝ Արցախի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները 2021 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ[1]

Ջրական (հայտնի է նաև որպես Մեխակավան, ադրբեջանական անունը Ջաբրայիլ, ադրբ.՝ Cəbrayıl[2]), բնակավայր Արցախի Հանրապետության Հադրութի շրջանում։ Հարևանությամբ գտնվում են Առաջամուղ և Առաքել (կամ Առաքյուլ) գյուղերը։

Համաձայն Ադրբեջանի Հանրապետության վարչատարածքային բաժանման՝ այն քաղաքի կարգավիճակով ընդգրկված է Ջաբրայիլի շրջանում։ 2020 թվականի հոկտեմբերի 4֊ին Հայ-ադրբեջանական երկրորդ պատերազմի ժամանակ անցել է Ադրբեջանի վերահսկողության տակ։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջրականի տարածքը պատմականորեն գտնվել է Արցախ նահանգի Մյուս Հաբանդ (միջնադարում՝ Բելուկան կամ Դիզակ) գավառի հարավում[3]։ Բնակավայրի պատմական հայկական անվանումը, ինչպես նաև հայաթափման տարեթիվը, անհայտ են[3]։ Ըստ Սամվել Կարապետյանի՝ բնակավայրը հավանաբար հայաթափ է եղել XVIII դարի սկզբներին[3]։

1855 թվականին գյուղն ուներ 250 թյուրքախոս շիա դավանանքի բնակիչներ[4], իսկ 1897 թվականին՝ 228 հայ, 186 թյուրքո-թաթար և 76 ռուս բնակիչներ[5]։ Համաձայն Ռուսական կայսրության վարչական բաժանման՝ ընդգրկված էր Ջաբրայիլի գավառում։ XX դարի սկզբներին Ջաբրայիլի գավառի հողագործ տարրը հայերն ու փոքրաթիվ ռուս մոլոկաններն էին, իսկ թյուրքախոս մեծամասնությունը վարում էր քոչվորական կյանք[3]։

Խորհրդային ժամանակաշրջանում Ջրականը զգալի զարգացում ապրեց որպես Ջաբրաիլի շրջանի կենտրոն[3]։ 1950 թվականին այն ստացավ քաղաքատիպ ավանի, իսկ 1980 թվականին՝ քաղաքի կարգավիճակ[3]։ 1989 թվականին քաղաքի բնակչության թիվը 6070 էր[6]։

Արցախյան պատերազմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջրականն ազատագրվեց Արցախի Հանրապետության ուժերի կողմից 1993 թվականի օգոստոսի 23-ին։

Հայ-ադրբեջանական պատերազմ (2020)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2020 թվականի հոկտեմբերին Ջրականն օկուպացվեց ադրբեջանական զինված ուժերի կողմից։ 2021 թվականի մարտին հայտնի դարձավ, որ ադրբեջանցի օկուպացիոն ուժերը ոչնչացրել են 2017 թվականին կառուցված Զորավոր Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին[7]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Արցախի տարածքները համարվում են օկուպացված Ադրբեջանի կողմից. ԱՀ ԱԺ հայտարարությունը, (արխիվացված 05․04․2021թ․)
  2. «Ազատագրված Կովսականը (նախկին Զանգելանուն) 19 տարեկան է»։ ՊանԱրմենիա։ 2012, նոյեմբերի 29։ Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ նոյեմբերի 5-ին։ Վերցված է 2012 թ․ նոյեմբերի 2 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Կարապետյան Սամվել (1999)։ Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում։ Երևան: ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» Հրատարակչություն։ էջեր 240–241։։ Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ հուլիսի 2-ին։ Վերցված է 2021 թ․ օգոստոսի 17 
  4. Кавказский календарь на 1856 год։ Тифлис: Канцелярия Кавказского Наместника։ 1855։ էջ 412 
  5. Первая всеобщая перепись населения Российской Империи, 1897 г. т.63 Елисаветопольская губерния. Н.А.Тройницкий, С.-Петербург, 1904. стр. 138
  6. «Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность городского населения союзных республик, их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу»։ Demoscope.ru (ռուսերեն)։ 1989 
  7. «Who Won the Karabakh War?»։ bbc.co.uk։ BBC։ 2021 թ․ մարտի 26