Մարտունի (Արցախ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Մարտունի
Քաղաք
Մարտունի
Martuni010a.JPG
Մարտունու կենտրոնական փողոցներից մեկը
Կոորդինատներ: 39°47′43″ հս․ լ. 47°6′40″ ավ. ե. / 39.79528° հս․. լ. 47.11111° ավ. ե. / 39.79528; 47.11111
Երկիր ԼՂՀ ԼՂՀ
Տվյալ կարգավիճակում 1923 թվականից
ԲԾՄ 390±1 մետր
Բնակչություն 5 800[1] մարդ (2011)
Ազգային կազմ Հայեր
Կրոնական կազմ Հայ Առաքելական եկեղեցի
Տեղաբնականուն մարտունեցի
Ժամային գոտի UTC+4
Հեռախոսային կոդ +374 47 (8)
##Մարտունի (Արցախ) (Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն)
Red pog.png

Մարտունին քաղաք է Արցախի Հանրապետության արևելյան մասում, Մարտունու շրջանի վարչական կենտրոնն է։ Մարտունու շրջանը զբաղեցնում է Արցախի Հանրապետության տարածքի հարավարևելյան մասը։ Տարածքը 1025կմ2, բնակչությունը մոտ 22990 մարդ։ Վարչական կենտրոնը Մարտունի քաղաքն է, որի բնակչությունը կազմում է 4695 մարդ։

Այն զբաղեցնում է պատմական Հայաստանի Արցախ նահանգի Վարանդա գավառի մի մասը, որը ոչ միայն Արցախի, այլև առհասարակ հայ ժողովրդի պատմության, մշակույթի, տնտեսական կյանքի զարգացման, արտաքին թշնամիների դեմ պայքարի ասպարեզներում յուրահատուկ կարևոր դեր է խաղացել։ Մյուս շրջանների համեմատությամբ Մարտունու շրջանի տարածքի զգալի մասը հարթավայրային է և ծովի մակերևությից ունի մինչև 400 մետր բարձրություն։ Շրջանի հարթավայրային մասում, հատկապես Մարտունի քաղաքում, կլիմայական պայմանները չոր մերձարևադարձային են, մթնոլորտային տեղումները՝ սակավ։ Արևմտյան մասում շրջանը սահմանակից է Ասկերանի, հարավային մասում՝ Հադրութի շրջաններին, արևելյան ու հարավային մասերում Ֆիզուլու, իսկ հյուսիսային մասում Աղդամի շրջաններին։

Շրջանի արևմտյան կեսը նախալեռնային, թույլ թեքություն ունեցող մակերևույթ ունի, այստեղի կլիմայական պայմանները առավել նպաստավոր են գյուղատնտեսության համար։ Համեմատաբար բարձր են Ննգի, Կաղարծի, Աշան, Խերխան, Թաղավարդ գյուղերի և Ճարտար քաղաքի Գյունե մասի մոտակայքով ձգվող լեռնաճյուղերի գագաթները, որոնք ծովի մակերևույթից ունեն 1200-1500 մետր բարձրություն։

Մարտունու շրջանի ընդերքը հարուստ է կրաքարի, բազալտի, մարմարի, գրանիտի, կավի պաշարներով։ Մարմարի պաշարներով հարուստ է Նորշեն, գրանիտի պաշարներով Ննգի, կավի պաշարներով Ննգի ու Ղավախան գյուղերի շրջակայքը։

Շրջանի տարածքում պահպանվել են հայկական պատմաճարտարապետական 353 հուշարձան, որոնցից կանգունը, առավել հնագույնը Ամարասի վանքն է։ Այն գտնվում է Մարտունի քաղաքից ավելի քան 20կմ հարավ-արևմուտք, Մաճկալաշեն գյուղի մոտ, Ամարաս գետի ձախ ափին: Ամարասի վանքը Էջմիածնի հասակակիցն է, կառուցվել է 4-րդ դարի սկզբին Գրիգոր Լուսավորչի, այնուհետև՝ նրա թոռ Գրիգորիս եպիսկոպոսի կողմից։ Վերջինս թաղված է Ամարասում։ Շրջանում կա քաղաքային 2 համայնք, գյուղական 34 համայնք և գյուղական 38 բնակավայր։

Քաղաքներն են Մարտունի և Ճարտար:

Գյուղերից առավել խոշորներն են Բերդաշենը, Գիշին, Թաղավարդը, Մաճկալաշենը, Խնուշինակը, Հերհերը, Աշանը, Քերթը։

Շրջանի գյուղատնտեսական հողատարածքները կազմում են 35985,3 հա, այդ թվում վարելահողերը 21324,0 հա։ Մարտունու շրջանը գյուղատնտեսության համար առավել նպաստավոր պայման ունեցող շրջաններից է։

Առողջապահություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2013թ.-ին Հայաստան համահայկական հիմնադրամն ԱՄՆ Արևելյան շրջանի (Նյու Յորք) իր տեղական մարմնի հովանավորությամբ Մարտունի քաղաքում կառուցել է հիվանդանոց[2]։

Հայտնի անձինք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]