Թաղավարդ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Թաղավարդ (այլ կիրառումներ)
Գյուղ
Թաղավարդ
ԵրկիրԱրցախ Արցախ
ՇրջանՄարտունու
ԲԾՄ1003 մետր
Բնակչություն1 315[1] մարդ (2005)
Ազգային կազմՀայեր
Կրոնական կազմՀայ Առաքելական եկեղեցի
Ժամային գոտիUTC+4
##Թաղավարդ (Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն)
Red pog.png

Թաղավարդ, գյուղ Արցախի Հանրապետության Մարտունու շրջանում։ Տեղաբաշխված է հանրապետության հարավարևելյան հատվածում։ Մարտունի շրջկենտրոնից գտնվում է 40 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից՝ 42 կմ հեռավորության վրա։ Համայնքը լեռնային է, ունի 2385,59 հա տարածք, որից 1345,67 հա գյուղատնտեսական նշանակության, 757,05 հա անտառային հողեր։ Թաղավարդ համայնքը սահմանային գոտով հոսում է Վարանդա գետի վտակը։ Բնակչության թվաքանակը կազմում է 1301 մարդ, կա 344 տնտեսություն, իսկ բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ։

Համայնքում գործում են գյուղապետարան, մշակույթի տուն, բուժկետ, 2 դպրոցներ՝ 1 միջնակարգ և 1 Թաղավարդ Կալերի հիմնական դպրոցները, որտեղ սովորում են 194 աշակերտներ։

Գյուղը բաժանվում է երկու մասի՝ Վերին և Ներքին։ Ներքին Թաղավարդից Շեխեր գնացող ճանապարհի վերին մասում գտնվող սարահարթում, կիսավեր դրությամբ գտնվում է Բրդահոնջ եկեղեցին, որը շրջափակված է պարիսպներով։ Անխաթար մնացած կրկնապատիկները պաշտպանում են գյուղի աշտարակները, բնակարանները, ջրավազանները և այրերը։

Տեսարժան վայրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուղում առկա են մի շարք հիշարժան վայրեր և նյութական մշակույթի հուշարձաններ։ Համայնքի պատմամշակութային հուշարձաններն են՝ «Բերդահոնջ» եկեղեցին (17-րդ), ամրոց Գոռոզ (Բերդահոնջ) (8-13 դդ.), Սբ. Աստվածածին եկեղեցի (1840 թվական), «Ջուխտ պռավածռ» եկեղեցի (12-13 դդ.), խաչքար (12-13 դդ.), գերեզմանոց (10-13 դդ.) հաշվառված է 20 հուշարձան։ Համայնքի տարածքում առկա է իսլանդական շպատի հանքային պաշար։ Սուրբ Աստվածածին եղեկեցին եռանավ բազիլիկի ձևով կառուցված շենք է, արևելյան կողմից ունի կիսակլոր աբսիդ՝ բարձր բեմով ու խորաններով։

Գյուղից կես կիլոմետր հեռավորության վրա՝ «Գյունե բաղ» հանդամասում գտնվում է մեկ այլ եկեղեցի, որը նույնպես բազիլիկի ձևով կառույց է։ Ամենայն հավանականությամբ վերակառուցվել է XVII-XVIII դարերում։ Պատերը շարված են անմշակ լեռնաքարերով, կրաշաղախով։ Եկեղեցու դռան ճակատային քարի արձանագրությունում ասվում է․ «Ես… Գրիգորիս շինեցի Թաղավարդու եկեղեցին առաջնորդութիւն Տաւութին…»[2]։

Վերին Թաղավարդում է գտնվում երկար տարիներ որպես պահեստ օգտագործվող եկեղեցի։ Այն երկթեք կտուրով բազիլիկ է, արտաքին չափերը՝ 18,35x9,65 մետր։ Կառուցվել է XIX դարում, թաղավարդցիների միջոցներով։

Թաղավարդում է գտնվում Փաթանց խաչ սրբավայրը։ Գտնվում է Կալեր կոչվող հանդամասում, այն տափակ քար է, որի վրա խաչ է քանդակված։ Հնում գյուղացիները անձրևոտ օրեր ցանկանալու դեպքում խաչի վրա ջուր էին լցնում, իսկ արևոտ օրերի համար՝ կրակ անում։

Կալերի ներքին բլրի գտնվում է Ձիրավուշ կամ Գյունե եկեղեցին։ Ունի միջին չափեր և արձանագրություններով բազմաթիվ խաչքարեր։ Վերջիններս ունեն 1608, 1645 թվագրություններ։ Ներքին Թաղավարդի՝ Կարմիր շուկային մոտ հատվածը կոչվում է Կալեր, իսկ Վերին Թաղավարդը՝ Զարդարաշեն։ Այսինքն, երեք գյուղերը գտնվում են համարյա մեկ գծի վրա, արևելք-արևմուտք առաանցքով և հեռու են իրարից 1-1,5 կիլոմետր։

Գյուղից 5 կիլոմետր հարավ-արևելք է գտնվում Հին Ղալա անունով ամրոցը։ Ամրոցում նշվարվում են բազմաթիվ շինությունների հետքեր, ջրավազանները պահպանվել են։ Մնացել են կից ընդարձակ գերեզմանատան և հին եկեղեցու մնացորդները։ Տապանաքարերը պատկերաքանդված են XIII դարի արձանագրություններով։

Թաղավարդի հուշարձանների մեջ առանձնակի տեղ են բռնում գյուղի հարավարևմտյան կողմում գտնվող քանարձավներն (քարե այրեր) ու կհոլները (հողի մեջ փորված այրեր)։

Գյուղի աղբյուր-հուշարձաններից են Թաս աղբյուրը, Դերին աղբյուրը, Մինասանց, Ռուսեն, Խուդուն, Եղիային, Պլպլան, Փշին, Ծլլոկ, Շեշմա, Սաղունց, Յղոնեգի, Կարմիր, Շորեն, Կաթնաղբյուր և այլն։

Թաղավարդի մոտով հոսող գետի ափերով ձգվող մոտ 200 դամբանաբլուրները վկայում են, որ այդ հովիտը Արաքսի հարթավայրից Արցախ շարժվող էթնիկ խմբերի համար եղել է անցման ուղի։

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջրամատակարարումն իրականացվում է պետության կողմից կենտրոնացված ՝ ինքնահոս եղանակով, համակարգը սնվում է 3 ակունքներից։ Համայնքի տարածքում առկա են թվով 19 աղբյուրներ՝ «Երե», «Ներքե», «Ասրունց», «Պլպլան», «Խուռհատ», «Կաթնաղբյուր», «Շեշմա», «Ծատուրեն», «Սլակնեն», «Շորեն», «Բաղունց», «Բլբահանդ», «Ռուսեն», «Դերին», «Ղազունց», «Օհանանց», «Փաշուն», «Խուդուն» և «Ծլլոկ»: Ոռոգման ջրի համար առկա է 1 չգործող արտեզյան ջրհոր։

Ենթակառուցվածքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Համայնքն ապահովված է էլեկտրաէներգիայով, առկա է գազամատակարման համակարգ։ Հեռուստատեսությունը և ռադիոն համայնքում հասանելի են։ Գործում է 2.5 G. բջջային կապի համակարգը, անլար հեռախոսակապն առկա է։ Ինտերնետ ծառայությունը հասանելի է (ապահովված է Wi Fi ինտերնետ կապ)։

Համայնքում գործում են առևտրի 3 օբյեկտներ։ Համայնքային ենթակայության ճանապարհները բնահողային են, խճից և կոպճից, չմշակված կապակցող նյութերից։ Տրանսպորտային կապը կարգավորված է. ուղևորափոխադրումներն իրականացվում են Թաղավարդ-Ստեփանակերտ-Թաղավարդ միջշրջանային թիվ 260 կանոնավոր ավտոբուսային երթուղիով։

Համայնքային բյուջե[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թաղավարդի համայնքային բյուջեի ծախսերի ֆինանսավորման աղբյուրներն են ընթացիկ եկամուտները, ոչ ֆինանսական ակտիվների օտարումից միջոցների ստացումը և պետական բյուջեից նպատակային հատկացումները։

Թաղավարդցիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Հակոբ Ղահրամանյան, ՏԵՂԵԿԱՏՈւ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության վարչատարածքային միավորների սոցիալ-տնտեսական բնութագրերի, Երևան, Ճարտարագետ, 2015 թվական

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. ԼՂՀ բնակչություն - էջ 13
  2. Արցախ, էջ 89։