Այզեկ Ազիմով

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto Info sciences exactes.png
Այզեկ Ազիմով
Isaac.Asimov01.jpg
Ծնվել է ոչ վաղ քան հոկտեմբերի 4, 1919 և ոչ ուշ քան հունվարի 2, 1920
Պետրովիչի[1]
Մահացել է ապրիլի 6, 1992({{padleft:1992|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:6|2|0}})[2]
Նյու Յորք
բնական պատճառով
Քաղաքացիություն Flag of the United States.svg ԱՄՆ
Flag of Russian SFSR.svg ՌԽՖՍՀ
Ազգություն ռուս ամերիկացի
Դավանանք աթեիզմ
Մասնագիտություն կենսաքիմիկոս, վիպագիր, արձակագիր, ինքնակենսագիր, գիտաֆանստաստիկ գրող, գիտական գրող, սցենարիստ, ոչ գեղարվեստական գրող, համալսարանի պրոֆեսոր և լրագրող
Հաստատություն(ներ) Բոստոնի համալսարան
Անդամակցություն Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա
Ալմա մատեր Կոլումբիայի համալսարան[1] և Կոլումբիայի ճարտարագիտության և կիրառական գիտության դպրոց
Տիրապետում է լեզուներին անգլերեն[3]
Պարգևներ Հյուգո մրցանակ, Նեբուլա մրցանակ, Լոկուս մրցանակ, Տարվա հումանիստ և Klumpke-Roberts Award
Կուսակցություն Դեմոկրատական կուսակցություն
Ամուսին(ներ) Ջանետ Ազիմով
Կայք asimovonline.com
Ստորագրություն
Isaac Asimov signature.svg
Isaac Asimov Վիքիպահեստում

Իսահակ Ազիմով, Այզեկ Ազիմով (անհայտ[4], Պետրովիչի[1] - ապրիլի 6, 1992[2], Նյու Յորք) ամերիկացի գրող-ֆանտաստ, կենսաքիմիկոս, գիտաֆանտասիկ գրքերի հեղինակ։ Ծնվել է Պետրովիչի ավանում, հրեայի ընտանիքում։ 1923 թվականին ծնողները տեղափոխվել են ԱՄՆ, որտեղ Ազիմովն ավարտել է Կոլումբիայի համալսարանը։ Կրթությամբ կենսաքիմիկոս է։ Կենսաքիմիական հետազոտությունների համար ստացել է փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան։ Առավել հայտնի են ռոբոտների մասին նրա գրքերը, այդ թվում՝ «Ես, Ռոբոտս» (I, Robot, 1950), «Պողպատյա քարանձավները» եռագրությունը (The Caves of Steel, 1954), «Մերկ արևը» (The Naked Sun, 1957) և «Արշալույսի ռոբոտները» (The Robots of Dawn, 1983) երկերը։ Արհեստական բանականության ստեղծման բնագավառում աշխատող բազմաթիվ գիտնականներ ընդունում են նրա ստեղծագործությունների ազդեցությունը։

Ազիմովի այլ ֆանտաստիկ ստեղծագործությունների մեջ առանձնանում է «Հիմնավորման եռագրությունը» (The Foundation Trilogy, 1964), որը պատկերում է գալակտիկական կայսրության անկումը։

Աչքի է ընկել նաև գիտահանրամատչելի երկերով, որոնցից են «Ազիմովի բնագիտության ուղեցույցը» (Asimov's Guide to Science, 1972), «Արտերկրային քաղաքակրթությունները» (Extraterrestrial Civilizations, 1979), «Ուսումնասիրելով Երկիրն ու Տիեզերքը» (Exploring the Earth and the Cosmos, 1982):

Ազիմովը գրել է նաև մաթեմատիկայի, ֆիզիկայի, քիմիայի, ֆիզիոլոգիայի մասին գրքեր։ Հեղինակ է շուրջ 500 գրքի։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ազիմովը ծնվել է 1920 թվականի հունվարի 2-ին (ըստ փաստաթղթերի) ՌԽՖՍՀ Մոգիլյովի նահանգի Կլիմովիչսկի ուեզդի Պետրովիչի բնակավայրում (1929 թվականից՝ Սմոլենսկի նահանգի Շումյաչսկի շրջան)՝ հրեայի ընտանիքում։ Ծնողները՝ Աննա Ռախիլ Բերմանը[5][6] (1895-1973) և Յուդա Ազիմովը (1896-1969), մասնագիտությամբ ջրաղացպաններ էին։ Նրան անվանակոչել են մորական կողմի պապի՝ Իսահակ Բերմանի պատվին (1850-1901)։ Հակառակ Այզեկ Ազիմովի այն պնդման, թե ընտանեկան իր նախնական ազգանունը եղել է «Օզիմով», իսկ ԽՍՀՄ-ում մնացած բոլոր բարեկամները կրում են «Ազիմով» ազգանունը[7]։

Մանուկ հասակից Ազիմովը խոսում էր եբրայերեն և անգլերեն[8]։ Վաղ տարիներին հիմնականում կարդում էր Շոլոմ-Ալեյխեմի պատմվածքները։ 1923 թվականին նրան տարան ԱՄՆ (ինչպես ինքն էր ասում՝ «ճամպրուկի մեջ»), որտեղ բնակություն հաստատեցին Բրուկլինում[8] և մի քանի տարի անց բացեցին հրուշակեղենի խանութ։

5 տարեկան հասակում Այզեկ Ազիմովը սկսեց հաճախել Բրուկլինի Բեդֆորդ-Ստայվեսանտ շրջանի դպրոցը[8] (Նա պետք է դպրոց գնար 6 տարեկանում, սակայն մայրը փոխեց ծննդյան թիվը՝ 1919 թվականի սեպտեմբերի 7՝ որպեսզի որդին մի տարի շուտ դպրոց գնա)։ 1935 թվականին ավարտելով 10-րդ դասարանը՝ 15-ամյա Ազիմովն ընդունվեց Սեթ Լոու Ջունիոր քոլեջ, սակայն մեկ տարի անց քոլեջը փակվեց։ Ազիմովն ընդունվեց Նյու Յորքի Կոլումբիայի համալսարանի քիմիական ֆակուլտետ, որտեղ 1939 թվականին ստացավ քիմիայի բակալավրի աստիճան, իսկ 1941 թվականին՝ մագիստրոսի և ընդունվեց ասպիրանտուրա։ Սակայն 1942 թվականին ուղևորվեց Ֆիլադելֆիա, որպեսզի աշխատի Ֆիլադելֆիայի բանակի նավաշինարանում որպես քիմիկոս։ Այնտեղ նրա հետ էր աշխատում նաև մեկ այլ գրող-ֆանտաստ՝ Ռոբերտ Հայնլայնը։

1942 թվականի փետրվարին՝ Սուրբ Վալենտինի օրը, Ազիմովը «կույր ժամադրության» ժամանակ հանդիպեց Գերտրուդ Բլյուգերմանին։ Հուլիսի 26-ին նրանք ամուսնացան։ Այս ամուսնությունից ծնվեց նրանց որդին՝ Դևիդը (1951) և դուստրը՝ Ռոբին Ջոանը (1955)։

1945 թվականի հոկտեմբերից 1946 թվականի հուլիսը Ազիմովը ծառայում էր բանակում։ Այնուհետև վերադարձավ Նյու Յորք և շարունակեց ուսումը։ 1948 թվականին ավարտեց ասպիրանտուրան՝ ստանալով կենսաքիմիական գիտությունների թեկնածուի աստիճան և ընդունվեց դոկտորատուրա՝ որպես կենսաքիմիկոս։ 1949 թվականին սկսեց դասավանդել Բոստոնի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում, որտեղ 1951 թվականի դեկտեմբերին դարձավ պրոֆեսորի օգնական, իսկ 1955 թվականին դոցենտ։ 1958 թվականին համալսարանը դադարեց նրան աշխատավարձ վճարել, սակայն ձևականորեն թողեց նախկին պաշտոնում։ Այդ ժամանակ Ազիմովը որպես գրող ավելի շատ գումար էր վաստակում։ 1979 թվականին նա ստացավ պրոֆեսորի կոչում։

1960-ական թվականներին Ազիմովը հետաքննության տակ էր գտնվում Հետաքննությունների դաշնային բյուրոյի կողմից՝ կոմունիստների հետ հնարավոր կապ ունենալու կասկածով։ Պատճառը Ազիմովի՝ Ռուսաստանի մասին ունեցած հարգալից կարծիքն էր՝ որպես առաջին երկիր, որ կառուցեց ատոմային էլեկտրակայան։ Մեղադրանքը վերջնականապես հանվեց գրողից 1967 թվականին[9]։

1970 թվականին Ազիմովը բաժանվեց կնոջից և գրեթե միևնույն ժամանակ սկսեց ապրել Ջանեթ Օփալ Ջեփսոնի հետ, ում հետ ծանոթացել էր 1959 թվականի մայիսի 1-ին խնջույքի ժամանակ։ (Մինչ այդ նրանք հանդիիպել էին 1956 թվականին, երբ Այզեկը նրան ինքնագիր էր տվել։ Ազիմովը չէր հիշում այդ հանդիպումը, իսկ Ջեփսոնին այդ ժամանակ Ազիմովն անդուր մարդու տպավորություն էր թողել)։ Ամուսնալուծությունն օրինականացվեց 1973 թվականի նոյեմբերի 16-ին, իսկ նոյեմբերի 30-ին Ազիմովն ու Ջեփսոնն ամուսնացան։ Այս ամուսնությունից երեխաներ չծնվեցին։

Այզեկ Ազիմովը մահացել է 1992 թվականի ապրիլի 6-ին ՄԻԱՎ վարակի առկայության պայմաններում (որը հանգեցրել էր ՁԻԱՀ-ի) զարգացած սրտային և երիկամային անբավարարությունից, որով վարակվել էր 1983 թվականին սրտի վիրահատության ժամանակ։ Այն մասին, որ Ազիմովը տառապում էր ՄԻԱՎ-ով, հայտնի դարձավ միայն 10 տարի անց՝ Ջանեթ Օփալ Ջեփսոնի գրած կենսագրականից[10]։ Կտակի համաձայն մարմինը դիակիզվել էր, իսկ մոխիրը ցրվել էր։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Գրականագիտական համառոտ հանրագիտարան — Т. 9.
  2. 2,0 2,1 2,2 Record #118646109 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է ապրիլի 9-ին 2014:
  3. http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb118892827 Ստուգված է հոկտեմբերի 10-ին 2015:
  4. Հիշողության մեջ դեռ կանաչ: Այզեկ Ազիմովի ինքնակենսակենսագրությունը
  5. Генеалогия семей Берман и Азимов
  6. Добрый доктор Азимов
  7. Генеалогическое древо семьи Азимовых(անգլ.)
  8. 8,0 8,1 8,2 James E. Mooney, Anne Epstein Asimov, Isaac // The Encyclopedia of New York City / Kenneth T. Jackson, Lisa Keller, Nancy Flood. — 2. — Yale University Press, 2010. — P. 69-70. — 1584 p. — ISBN 0300182570
  9. McCormick R.։ «Isaac Asimov was investigated by the FBI for potential Communist ties»։ // The Verge։ Վերցված է 18 ноября 2013 года 
  10. «Locus Online: Letter from Janet Asimov» (անգլերեն)։ 2002-04-04։ Վերցված է 2015-03-29 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են