Ռեքս Ստաուտ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ռեքս Ստաուտ
անգլ.՝ Rex Todhunter Stout
Rex Stout 1975.jpg
Ծնվել է դեկտեմբերի 1, 1886(1886-12-01)[1][2][3][4]
Ծննդավայր Նոբլսվիլ, Ինդիանա, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Վախճանվել է հոկտեմբերի 27, 1975(1975-10-27)[1][2][3][5][4] (88 տարեկանում)
Վախճանի վայր Դանբերի, Ֆեյրֆիլդ շրջան, Կոնեկտիկուտ, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Մասնագիտություն գրող, վիպասան, սցենարիստ և ռադիոհաղորդավար
Լեզու անգլերեն[2]
Քաղաքացիություն Flag of the United States.svg Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ[6]
Կրթություն Կանզասի համալսարան
Ժանրեր դետեկտիվ
Պարգևներ Էդգար Ալան Պոյի մրցանակ
Rex Stout Վիքիպահեստում

Ռեքս Տոդհանթեր Ստաուտ (անգլ.՝ Rex Todhunter Stout, դեկտեմբերի 1, 1886(1886-12-01)[1][2][3][4], Նոբլսվիլ, Ինդիանա, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ - հոկտեմբերի 27, 1975(1975-10-27)[1][2][3][5][4], Դանբերի, Ֆեյրֆիլդ շրջան, Կոնեկտիկուտ, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ), ամերիկացի գրող, դետեկտիվ վեպերի հեղինակ, Նիրո Վուլֆի մասին վիպաշարի ստեղծող:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռեքս Ստաուտը ծնվել է 1886 թվականի դեկտեմբերի 1-ին ԱՄՆ Ինդիանա նահանգի Նոբլսվիլ քաղաքում, քվակերների ընտանիքում: Եղել է Ջոն Ուոլես Ստաուտի և Լյուսետա Էլիզաբեթ Տոդհանթեր Ստաուտի ինը երեխաներից վեցերորդը: Ծնողների հետ տեղափոխվել է Կանզաս, որտեղ էլ հաճախել է դպրոց: Եղել է վունդերկինդ. չորս տարեկան հասակում Ռեքս Ստաուտը երկու անգամ կարդացել է Աստվածաշունչը, տասներեք տարեկանում դարձել է նահանգի ուղղագրության ու թվաբանության չեմպիոն, իսկ ավելի ուշ մշակել է դպրոցականների համար բանկային խնայողությունների կուտակման ծրագիր, որ ներդրվել է ամերիկյան 400 քաղաքներում: Արդյունքում այդ գաղափարի շնորհիվ նա վաստակել է 400 000 դոլար:

Դպրոցն ավարտելուց հետո Ռեքս Ստաուտն ընդունվել է Կանզասի համալսարան, սակայն շուտով թողել է այն ու հավաքագրվել ռազմական նավատորմում: Որպես նավի փոքրավոր ծառայել է «Մայֆլաուեր» նավում, որ պատկանել է ԱՄՆ նախագահ Թեոդոր Ռուզվելտին[7]:

1913 թվականին Ռեքս Ստաուտը հրատարակում է իր առաջին դետեկտիվ վեպը՝ «Նրա արգելված ասպետը»: 1914 թվականին Ռեքս Ստաուտը տպագրում է «Անդերի տակ» վեպը, որ գրված էր արկածային գրականության ոճով: 1915 թվականին լույս է տեսնում նրա երրորդ վեպը՝ «Մրցանակներ արքայազների համար», որում որոշ չափով դարձել է նախորդի շարունակությունը: Դրանից հետո Ռեքս Ստաուտը ոչինչ չի գրել ավելի քան տասը տարի:

1916 թվականին Էմմա Ստաուտն ամուսնացել է Ֆեյ Քենեդիի հետ, ումից բաժանվել է 1933 թվականին: Նույն թվականին նա ամուսնացել է Պոլա Հոֆմանի հետ. նրանք ունեցել են երկու դուստր: Ռեքս Ստաուտն աշխատել է որպես ձիապան, գիդ Սանտա Ֆեում, վաճառող գրախանութում, մենեջեր հյուրանոցում և սիգարներ վաճառող Քլիվլենդում:

1927 թվականին Ռեքս Ստաուտը տեղափոխվել է Փարիզ, որտեղ կրկին սկսել է զբաղվել գրական գործունեությամբ: 1929 թվականին նա գրել է «Որպես աստված» հոգեբանական վեպը: Հետագայում նա գրել է ևս երեք հոգեբանական վեպ: Գրաքննադատները դրական արձագանքներ են տվել նրա ստեղծագործություններին, սակայն ընթերցողների շրջանում նրա վեպերը հաջողություն չեն ունեցել: 1930-ական թվականների սկզբին Ռեքս Ստաուտը վերադարձել է ԱՄՆ:

Իր գրական գործունեության մասին նա ասել է. «Վեպերը լավ էին ընդունում, սակայն ես անմիջապես հասկացա երկու բան. ես լավ հորինող եմ, բայց մեծ գրող երբեք չեմ դառնա»:

1934 թվականին Ռեքս Ստաուտը տպագրում է «Ֆեր Դե Լանս» վեպը, որում առաջին անգամ հայտնվում են դետեկտիվ Նիրո Վուլֆ ու նրա օգնական Արչի Գուդվինը (ում անունից էլ պատմվում է): Վեպի շնորհիվ Ռեքս Ստաուտը մեծ ժողովրդականության է արժանանում: Հետագայում նա Նիրո Վուլֆի ու Արչի Գուդվինի մասին գրում է ևս 32 վեպ և 40 վիպակ[7]:

1935 թվականին Ռեքս Ստաուտը գրում է Վուլֆի ու Գուդվինի մասին երկրորդ վեպը՝ «Վախեցած տղամարդկանց լիգա»:

Հասարակական գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1925 թվականին Ռեքս Ստաուտը դարձել է Քաղաքացիական ազատությունների պաշտպանության ամերիկյան միության Գրաքննության հարցերով ազգային խորհրդի անդամ: 1926 թվականին մասնակցել է The New Masses մարքսիստական գրական ամսագրի հիմնադրմանը, սակայն հեռացել է, երբ ակնհայտ է դարձել նրա կոմունիստական ուղղվածությունը: 1926-1928 թվականներին եղել է «Vanguard Press» հրատարակչատան առաջին նախագահը. այնտեղ հիմնականում հրատարակվել են ձախակողմյան հեղինակների գեղարվեստական, քաղաքական ու գիտական աշխատություններ:

1942 թվականին Ռեքս Ստաուտն իր քաղաքական դիրքորոշումը բնութագրել է որպես «ձախ լիբերալիզմ», ով սատարում է բանվորական շարժմանը, «Նոր կուրսն» ու Ռուզվելտին: Մասնակցել է Թեոդոր Ռուզվելտի՝ չորրորդ նախագահական ընտրարշավին: 1943 թվականին ընտրվել է Հեղինակային գիլդիայի նախագահ: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին հականացիստական ակտիվ պրոպագանդա է ծավալել ռադիոյով՝ «Խոսելով ազատության մասին» ծրագրում, պատրաստելով «Մեր գաղտնի զենքը» (Our Secret Weapon) շարքի 62 թողարկում CBS Radio-ի համար: Ընտրվել է Դետեկտիվ ասոցիացիայի նախագահ, ապա նաև մի շարք այլ հասարակական կազմակերպությունների՝ «Դեմոկրատիայի ընկերները» և «Երրորդ համաշխարհային պատերազմի կանխման միություն» (վերջինս հանդես է եկել մինչև Գերմանիայի անվերապահ կապիտուլյացիան պատերազմը շարունակելու օգտին):

Միևնույն ժամանակ նա շարունակել է ստեղծագործել: Վուլֆի ու Գուդվինի մասին գրքերից բացի Ռեքս Ստաուտը գրել է մի քանի վեպեր ու վիպակներ այդ շարքի երկրորդական հերոսների՝ տեսուչ Կրեմերի, Տեկումսե Ֆոքսի ու այլոց մասին:

Պատերազմից հետո հանդես է եկել ՄԱԿ-ի ուժեղացման օգտին ու միջուկային զենքի օգտագործման դեմ:Հետաքննությունների դաշնային բյուրոն Էդգար Գուվերի ղեկավարությամբ ակտիվորեն հետևել է նրան, հատկապես մակքարտիզմի ժամանակ, որի դեմ Ստաուտը հանդես է եկել Ամերիկայի հեղինակների լիգան գլխավորելու ընթացքում, ինչպես նաև հետագայում: ՀԴԲ կողմից Ստաուտի դեմ հարուցված գործերի մեկ երրորդը նյութ են ծառայել հեղինակի՝ 1965 թվականին գրված «Դռան զանգ» գրքի համար: Հակամակքարտիստական գործունեության հետաքննության հանձնաժողովի նախագահ Մարտին Դայեսը նրան անվանել է կոմունիստ, ինչին Ստաուտը պատասխանել է. «Ես ատում եմ կոմունիստների ձեզնից ոչ պակաս, սակայն մեր միջև մի տարբերություն կա. ես գիտեմ, թե ինչ է կոմունիստը, իսկ դուք՝ ոչ»[8]: Ատելով կոմունիզմը՝ Ռեքս Ստաուտը գրել է մի շարք հակակոմունիստական ստեղծագործություններ և նույնիսկ հանդես է եկել Վիետնամի պատերազմի օգտին:

1975 թվականին Ռեքս Ստաուտը հրատարակել է իր վերջին վեպը՝ «Ընտանեկան գործ», որի գլխավոր հերոսներն են Նիրո Վուլֆն ու Արչի Գուդվինը:

Ռեքս Ստաուտը մահացել է 1975 թվականի հոկտեմբերի 27-ին[7]:

Ներդրումը համաշխարհային գրականության մեջ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռեքս Ստաուտի գրքերը թարգմանվել են 35 լեզուներով և հրատարակվել 70 000 000 օրինակ ընդհանուր տպաքանակով ամբողջ աշխարհում: Ռեքս Ստաուտի դետեկտիվ վեպերում վառ արտահայտվել են 1930-1970-ական թվականներին ԱՄՆ-ում տիրող բարքերը, քննարկվել են հասարակական այնսպիսի խնդիրներ, ինչպիսիք են՝ ռասայական անհավասարաությունը («Մեռնելու իրավունք», 1964) և ՀԴԲ միջամտությունը սովորական մարդկանց կյանքին («Դռան զանգը», 1965), ինչի պատճառով նա ինքը տառապել է երկար ժամանակ: Նիրո Վուլֆի մասին վեպերի շարքը համարվում է համաշխարհային դետեկտիվ գրականության բարձունքներից մեկը: Դրանցում հեղինակն արտացոլել է իր աշխարհայացքը, աշխարհի ընկալումը, որ հիմնված են մարդասիրական սկզբունքների վրա: «Որտեղ Կեսարն արնաքամ էր լինում» (1938) վեպն ընդգրկվել է «20-րդ դարի 100 լավագույն դետեկտիվ վեպերն ըստ Դետեկտիվ գրականության առևտրականների անկախ ասոցիացիայի» ցանկում[9]:

Մատենագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ցանկը ներկայացված է ըստ հերոսների:

Նիրո Վուլֆ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Ֆեր Դե Լանս» (անգլ.՝ Fer-de-Lance, 1934)
  • «Վախեցած տղամարդկանց լիգա» (անգլ.՝ The League of Frightened Men, 1935)
  • «Ռետինե ժապավեն» (անգլ.՝ The Rubber Band, 1936)
  • «Կարմիր տուփ» (անգլ.՝ The Red Box, 1937)
  • «Չափից շատ խոհարարներ» (անգլ.՝ Too Many Cooks, 1938)
  • «Որտեղ կեսարն արնաքամ էր լինում» (անգլ.՝ Some Buried Caesar, 1939)
  • «Իմ դիակի վրայով» (անգլ.՝ Over My Dead Body, 1940)
  • «Դուռ դեպի մահ» (անգլ.՝ Door to Death, 1949)
  • «Ընտանեկան գործ» (անգլ.՝ A Family Affair, 1975)
  • «Ինչու է Նիրո Վուլֆը սիրում խոլորձներ» (անգլ.՝ Why Nero Wolfe Likes Orchids, 1977)

Տեսուչ Կրեմեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Կարմիր թելեր» («Red Threads», 1939)

Դոլ Բոներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Ձեռք ձեռնոցի մեջ» («The Hand in the Glove», 1937)

Տեկումսե Ֆոքս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Մահացու դուբլ» («Double for Death», 1939)
  • «Վատ է բիզնեսի համար» («Bad for Business», 1940)
  • «Ջորդված ծաղկաման» («The Broken Vase», 1941)

Ալֆաբետ Հիքս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Սպանության ձայներ» («The Sound of Murder», 1941)
  • «Ալֆաբետ Հիքս» (1941)

Այլ ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Նրա արգելված ասպետը» («Her Forbidden Knight», 1913)
  • «Անդերի տակ» («Under the Andes», 1914)
  • «Մրցանակներ արքայազների համար» («A Prize for Princes», 1914)
  • «Մեծ լեգենդ» («The Great Legend», 1916, պատմական վեպ Տրոյական պատերազմ մասին)
  • «Որպես աստված» («How Like a God», 1929)
  • «Սերմերը քամուն» («Seed on the Wind», 1930)
  • «Ոսմե միջոց» («Golden Remedy», 1931)
  • «Անտառային հրդեհ» («Forest Fire», 1933)
  • «Նախագահն անհետացել է» («The President Vanishes», 1934)
  • «Օ, անզգույշ սեր» («O Careless Love!», 1935)
  • «Պարոն Մոխրոտ» («Mr. Cinderella», 1938)
  • «Լեռնային կատու» («Mountain Cat», 1939)
  • «Նշանավոր ղեկավար» («The Illustrious Dunderheads», 1942)
  • «Փողոց Մորգ № 1» («Rue Morgue No. 1», 1946)
  • «Ուտել, խմել և մահանալ» («Eat Drink and Be Buried», 1956)
  • «Եվ վաղը մենք կմեռնենք» («For Tomorrow We Die», 1958)
  • «Արդարադատությունը վերջանում է տանը» («Justice Ends at Home», 1977)

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Person Profile // Internet Movie Database — 1990.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Encyclopædia Britannica
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Internet Speculative Fiction Database — 1995.
  5. 5,0 5,1 5,2 SNAC — 2010.
  6. LIBRIS — 2003.
  7. 7,0 7,1 7,2 Александр Санин (вступительная статья). Книжная серия «Весь Стаут» (том «Красная шкатулка». Издательство «Эксмо», Москва, 2006, стр. 6-7 (512 страниц, тираж 6 тысяч экземпляров)
  8. «CLAP-TRAP Some Quips That Flew In From the Air Front»։ Amarillo Globe-Times, April 26, 1945։ Վերցված է 2013-10-26 
  9. 20th Century Favorites — (IMBA)