Յան Թինբերգեն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto Info sciences exactes.png
Յան Թինբերգեն
հոլ.՝ Jan Timbergen
Jan Tinbergen 1982.jpg
Ծնվել է ապրիլի 12, 1903({{padleft:1903|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:12|2|0}})[1][2][3][4][5][6]
Հաագա, Նիդերլանդներ, Նիդերլանդներ[7]
Մահացել է հունիսի 9, 1994({{padleft:1994|4|0}}-{{padleft:6|2|0}}-{{padleft:9|2|0}})[1][3][4][5] (91 տարեկանում)
Հաագա, Նիդերլանդներ[1]
Քաղաքացիություն Flag of the Netherlands.svg Նիդերլանդներ
Մասնագիտություն տնտեսագետ և համալսարանի պրոֆեսոր
Հաստատություն(ներ) Էրազմ Ռոտերդամցու համալսարան, Լեյդենի համալսարան և Bureau for Economic Policy Analysis
Անդամակցություն Նիդեռլանդական արվեստների և գիտությունների թագավորական ակադեմիա, Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիա և Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա
Ալմա մատեր Լեյդենի համալսարան
Տիրապետում է լեզուներին հոլանդերեն[8]
Գիտական ղեկավար Պաուլ Էրենֆեստ
Պարգևներ
Jan Tinbergen Վիքիպահեստում

Յան Թինբերգեն (հոլ.՝ Jan Timbergen, ապրիլի 12, 1903({{padleft:1903|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:12|2|0}})[1][2][3][4][5][6], Հաագա, Նիդերլանդներ, Նիդերլանդներ[7] - հունիսի 9, 1994({{padleft:1994|4|0}}-{{padleft:6|2|0}}-{{padleft:9|2|0}})[1][3][4][5], Հաագա, Նիդերլանդներ[1]), հոլանդացի տնտեսագետ։ Համարվում է էկոմետրիայի հիմնադիրը։

1969 թ. Թինբերգենը ստացել է նոբելյան մրցանակ «տնտեսական գործընթացների վերլուծության դինամիկ մոդելների ստեղծման և ընդունման համար»։ Այդ նույն թվականին անդամակցել է (թղթակցել) Բրիտանական ակադեմիային։ Հոլանդացի գիտնականը ավարտել է Լեյդենյան համալսարանը, եղել է այդ նույն համալսարանի դոկտոր։ Աշխատել է Նիդեռլանդական տնտեսագիտական դպրոցում (Էռազմուս համալսարանի ստորաբաժանումում (Ռոտտերդամ)), եղել է Կենտրոնական վիճակագրական բյուրոյի նախագահ (Գաագա), իսկ 1947 թ.` Հասարակական էկոնոմետրիկայի նախագահ։ Տիմբերգենի փոքր եղբայրները նույնպես հայտնի գիտնականներ են դարձել. Նիկո Թինբերգեն (1907-1988), Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր բժշկության գծով (1973), Լյուկ Թինբերգեն (1961-1955), հայտնի թռչնաբան։

Գիտական հայացքները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1932 թ. Յան Թինբերգենը հանդես եկավ այն գաղափարով, ըստ որի շուկայի մասնակիցների ինվեստիցիոն սպասումները հանդիսանւմ են ռացիոնալ և կարող են նկարագրվել համապատասխան տնտեսագիտական մոդելում։ Որոշ դեպքերում այդ ներդրումային սպասումները կարող են փոխարինել տնտեսագիտական տեսական եզրակացություններին, որոշակի հաստատուն մեծություններին և իրական փոփոխություններին։ Օրինակ, պատահական փոփոխական ռացիոնալ սպասումը ներկայացվում է մաթեմատիկական սպասման հետ, այսինքն` որոշակի հաստատուն մեծության հետ։ Մեկ այլ օրինակ- փոփոխականը, որը իրականանում է համապատասխանաբար ինչ-որ օրենքով ապպրոկսիմացիայի որոշակի մակարդակում։ Այդպիսի սպասումները կարող են փոխարինված լինել ժամանակավոր խմբերի, որոնցում գործում է մի ընդհանուր գաղափար փոխարինման և արտադրության գործիքների վերաբերյալ։

Թինբերգենը գրել է.

«Կարելի է հարցնել, թե որոնք են ներդրումների դետերմինանտները. շահույթ ստանալու սպասումը կամ ընդհակառակը` շահույթի վաղաժամ ստացումը։ Չնայած այս հարցի պատասխանը միանշանակ է, իմ կարծիքով, սպասման գործոնը հանդիսանում է արդեն ստացված շահույթը։ Նա առաջ է քաշել հիպոթեզ և էմպիրիկ ձևով ցույց է տվել, որ ընթացիկ բորսայական գները կարող են շատ լավ ներկայացվել ապագա գնանշման հուշման համար»։

1939 թ. մշակելով վիճակագրական ապարատի ետընթացքը, Լիգի Նացիի պատվերով Թինբերգենը անցկացնում է ցիկլային հետազոտություն, որն ավելի հաճելի է համարել ժամանակակից վիճակագրական մեթոդների ընդունման սկիզբը տնտեսագիտության մեջ։ Լիգի Նացիի նախագիծը իսկապես ուղղված էր ոչ թե տնտեսագիտական խնդիրների մեթոդոլոգիայի լուծմանը, այլ սոցիալական խնդիրների լուծման համար ուղիների որոնմանը՝ կապված ներդրումային ճգնաժամի հետ։ Դրված է խնդիր, գնահատել տնտեսական շեղումների պատճառները, և այնպես ինչպես տարբեր գործոններն ազդում են միաժամանակ, էլեմենտար վիճակագրական մեթոդներն այս դեպքում չեն կարող օգտագործվել։

Թինբերգենն ընդունել է բազմակի կոռելացիաներ՝ չհետաքրքրվելով նրա մետոդաբանության ճշգրտությամբ։ Նրա մոտեցումը կարելի ներկայացնել ինչպես պրոգմատիկ ուսումնասիրություն պոզիտիվային սովորույթների տեսքով։ Իր ուսումնասիրությունների առաջին փուլում Թինբերգենը ճշտում էր տեսական սպասումները՝ ներգործելով այդ և այլ փոփոխականների վրա մեկուսացված ռեգրեսիոն մակարդակներում. Իսկ երկրորդ փուլում միացնում էր այդ ամենը համակարգի մեջ։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]