Լեոնիդ Կանտորովիչ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Լեոնիդ Կանտորովիչ
Leonid Kantorovich 1975.jpg
ԱԱՀ՝ Լեոնիդ Կանտորովիչ
Բնագիր
ԱԱՀ՝
Леони́д Вита́льевич Канторо́вич
Ծննդյան օր՝ հունվարի 19, 1912
Ծննդավայր՝ Պետերբուրգ, (Ռուսաստան)
Վախճանի օր՝ ապրիլի 7, 1986
Վախճանի վայր՝ Մոսկվա, (Ռուսաստան)

Լեոնիդ Վիտալևիչ Կանտորովիչ (ռուսերեն` Леони́д Вита́льевич Канторо́вич, 1912, հունվարի 19, հին տոմարով` հուվարի 6 - 1986, ապրիլի 7), ռուս մաթեմատիկոս, տնտեսագետ, ԽՍՀՄ ԳԱ անդամ (1964)։ Միակ խորհրդային տնտեսագետն է, որն արժանացել է Նոբելյան մրցանակի` տնտեսագիտության գծով (1975)։

Ծնվել է Պետերբուրգում, բժշկի ընտանիքում։ Քաղաքացիական պատերազմի տարիներին նրանց ընտանիքը փախել է Բելոռուսիա, մնացել այնտեղ մեկ տարի։ 1922-ին մահացել է Լեոնիդի հայրը, որդուն թողնելով կնոջ` Պաուլինա Սաքսի խնամքին։

1932-ին Լեոնիդն ընդունվում է Պետերբուրգի համալսարանի մաթեմատիկական ֆակուլտետը, ուր հետաքրքրվում է նաև քաղաքատնտեսության ժամանակակից պատմություն։ Ավարտել է 1930-ին և նույն թվականին, մասնակցել է Մաթեմատիկական առաջին կոնգրեսին, շարքերի գծով հետազոտության համար շահել է մրցանակ։ 1934-ին ստանում է պրոֆեսորի կոչում, իսկ 1935-ին, առանց դոկտորական թեզի պաշտպանության, նրան շնորհվում է ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորի աստիճան։

1932-60-ին աշխատել է Լենինգրադի համալսարանում, 1958-71-ին` ԽՍՀՄ ԳԱ Նախարարների խորհրդի գիտության և տեխնիկայի կոմիտեի ժողովրդական տնտեսության բաժանմունքում, միաժամանակ` ԳԱ Սիբիրի բաժանմունքում։

Կանտորովիչի գիտական առաջին հետազոտությունները նվիրված են պրոյեկտիվ բազմությունների տեսությունը։ Ֆունկցիոնալ անալիզում նա մուծել և ուսումնասիրել է կիսակարգավորված տարածությունների դասը, առաջինն է ֆունկցիաների անալիտիկ մեթոդը կիրառել հաշվողական մաթեմատիկայում։ 1939-40-ինստեղծել է սահմանափակումներով էքստերեմալ խնդիրների որոշ դասեր լուծելու մեթոդներ և տեսություն` գծային ծրագրավորման համար։ Հիմնավորել է օպտիմալ տնտեսական մոդելների վերլուծության ժամանակ ծագող օբյեկտիվորեն պայմանավորված գնահատականների կարևորությունը։ Այս հետազոտությունները նպաստել են ժողովրդական տնտեսության կառավարման ու օպտիմալ պլանավորման տեսությունների ստեղծմանը և տնտեսագիտական խնդիրների մշակմանը (գնագոյացում, ռենտայի տեսություն, կապիտալ ներդրումների արդյունավետություն)։ 1965-ին գիտնականն արժանացել է Լենինյան մրցանակի։

1975-ին, Թ. Կուպմանսի հետ միասին, արժանացել է Նոբելյան մրցանակի տնտեսագիտության գծով «Տնտեսական ռեսուրսների օպտիմալ բաշխման տեսության մեջ նշանակալից ավանդի համար»։

Կանտորովիչի համաշխարհային համբավին ու լայն ճանաչմանը էապես նպաստել է ռուս մեծ տնտեսագետ, ազգությամբ ռուս, ամերիկյան գիտնական Վասիլի Լեոնտևը։

1976-ին Կանտորովիչը ղեկավարել է ԽՍՀՄ ԳԱ համակարգված հետազոտությունների ինստիտուտի աշխատանքները։

1938-ին Կանտորովիչը ամուսնացել է մասնագիտությամբ բժիշկ Նատալյա Իլյինայի հետ։ Ունեցել են մեկ որդի և մեկ դուստր, որոնք ևս ընտրել են հոր մասնագիտությունը։

Կանտորովիչը վախճանվել է 1986-ին։

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  • Պավել Ծատուրյան, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ. 1901-2000, գիրք Ա, Երևան, «ՎՄՎ-Պրինտ» հրատարակչություն, 2007, էջ 82-83։