Ֆրիդա Կալո

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox artiste.png
Ֆրիդա Կալո
իսպ.՝ Frida Kahlo
Frida Kahlo, by Guillermo Kahlo.jpg
Ի ծնե Magdalena Carmen Frieda Kahlo Calderón
Ծնվել է հուլիսի 6, 1907({{padleft:1907|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:6|2|0}})[1][2]
Ծննդավայր Կոյոական, Մեխիկո, Մեքսիկայի Միացյալ Նահանգներ[3]
Վախճանվել է հուլիսի 13, 1954({{padleft:1954|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:13|2|0}})[1][2] (47 տարեկանում)
Մահվան վայր Կոյոական, Մեխիկո, Մեքսիկայի Միացյալ Նահանգներ
Քաղաքացիություն Flag of Mexico.svg Մեքսիկայի Միացյալ Նահանգներ
Դավանանք աթեիզմ
Մասնագիտություն նկարչուհի, կենսագիր, փորագրիչ և գրող
Ոճ սյուրռեալիզմ
Ժանր գեղանկարչություն և printmaking
Ուշագրավ աշխատանքներ Պիտաիա և Երկու Ֆրիդաները
Անդամակցություն Նկարիչների իրավունքների հասարակություն
Հայր Գիլիերմո Կալո
Ամուսին Դիեգո Ռիվերա
Կայք fkahlo.com
ստորագրություն
Frida Kahlo signature firma.svg
Frida Kahlo Վիքիպահեստում

Ֆրիդա Կալո դե Ռիվերա (իսպ.՝ Frida Kahlo de Rivera), կամ Մագդալենա դել Կարմեն Ֆրիդա Կալո ի Կալդերոն(իսպ.՝ Magdalena Carmen Frieda Kahlo Calderón) (հուլիսի 6, 1907({{padleft:1907|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:6|2|0}})[1][2], Կոյոական, Մեխիկո, Մեքսիկայի Միացյալ Նահանգներ[3] - հուլիսի 13, 1954({{padleft:1954|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:13|2|0}})[1][2], Կոյոական, Մեխիկո, Մեքսիկայի Միացյալ Նահանգներ) մեքսիկացի նկարչուհի առավել հայտնի իր ինքնանկարներով[4]:

Մեքսիկական մշակույթը և Մինչկոլումբոսյան Ամերիկայի ժողովուրդների արվեստները նշանակալի ազդեցություն են ունեցել նրա ստեղծագործությունների վրա: Ֆրիդա Կալոյի գեղարվեստական ոճը երբեմն նկարագրում են ինչպես պարզամիտ կամ ժողովրդական արվեստ: Սյուրռեալիզմի հիմնադիրներից Անդրե Բրետոնը նրան դասել է սյուրռեալիստների շարքին: Ամբողջ կյանքում նա թույլ առողջություն է ունեցել: Վեց տարեկանից տառապել է պոլիոմիելիտով, ինչպես նաև դեռահաս տարիքում ավտովթարի է ենթարկվել, որից հետո ստիպված է եղել բազմաթիվ վիրահատութունների ենթարկվել, որոնք լուրջ հետևանքներ են թողել նրա հետագա կյանքի վրա: 1929 թվականին ամուսնացել է նկարիչ Դիեգո Ռիվերայի հետ: Եվ ինչպես իր ամուսինը, նա ևս սատարել է Կոմունիստական կուսակցությանը [5]:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆրիդա Կալոն ծնվել է 1907 թվականի հուլիսի 6-ին Մեխիկոյի Կայոականե արվարձանում (հետագայում նա փոխում է իր ծննդյան տարեթիվը, որպեսզի այն համընկնի Մեքսիկական հեղափոխության տարեթվի հետ՝ 1910 թվական[6]): Նրա հայրը լուսանկարիչ Գիլերմո Կալոն էր, որը ծնունդով գերմանացի էր: Ըստ տարածված վարկածի, ինչը հիմնված է Ֆրիդայի պնդումների վրա, նա հրեական ծագում ուներ, սակայն ըստ վերջին ուսումնասիրությունների` նա ծագումով գերմանական լյութերական ընտանիքից էր, որը սերում էր դեռևս XVI դարից [7]: Իսկ մայրը՝ Մատիլդա Կալդերոնը, մեքսիկական և հնդկական ծագում ուներ[8]: Ֆրիդան՝ տան երրորդ երեխան էր: Վեց տարեկանում պոլիոմիելիտ է տարել, իսկ հիվանդությունից հետո ամբողջ կյանքում մնացել է կաղ: Նրա աջ ոտքն ավելի բարակ էր ձախից, ինչն իր ողջ կյանքի ընթացքում թաքցրել է երկար շրջազգեստների միջոցով [9][10]:

Ֆրիդան 12 տարեկան հասակում

Այդքան վաղ տարիքից նրա պայքարը լիարժեք կյանքի համար կոփել է Ֆրիդային:

Ֆրիդան զբաղվել է բռնցքամարտով և այլ սպորտաձևերով: 15 տարեկանում ընդունվել է «Պերպատորիա» (Ազգային նախապատրաստական դպրոց), որը Մեխիկոյի լավագույն դպրոցներից մեկն է համարվել: Նա ցանկացել է ուսումնասիրել բժշկություն: Այդ դպրոցում սովորող 2000 աշակերտներից ընդամենը 35-ն էին աղջիկ: Ֆրիդան միանգամից մեծ հեղինակություն է ձեռք բերել և ութ այլ աղջիկների հետ ստեղծում է «Կաչուրաս» փակ խումբը: Նրա պահվածքը հաճախ անվանել են էպատաժային: Պերպատորիայում տեղի է ունեցել նրա և իր ապագա ամուսնու՝ մեքսիկացի հայտնի նկարիչ Դիեգո Ռիվերայի հետ առաջին հանդիպումը: Դիեգոն 1921-1923 թվականներին աշխատել է դպրոցում՝ «Արարում» որմնանակարի վրա:

18 տարեկան հասակում՝ 1925 թվականի սեպտեմբերի 17-ին Ֆրիդան ավտովթարի է ենթարկվել: Ֆրիդան և նրա ընկերը տուն էին ուղևորվում ավտոբուսով, որը հանկարծակի բախվել է մի տրոլեյբուսի: Ֆրիդան լուրջ վնասվածքներ է ստացել: Ողնաշարի եռակի կոտրվածք (գոտկատեղի շրջանում), անրակների կոտրվածք, ջարդված էր կողը, եռակի կոտրված էր կոնքը, աջ ոտքի 11 ոսկորները ջարդվածքներ էին ստացել։ Բացի դրանից` վնասվել էին նրա որովայնն ու արգանդը, ինչը ազդեց նրա վերարտադրողական ֆունկցիայի վրա։ Նա մեկ տարի շարունակ գամված է եղել անկողնուն, իսկ առողջական խնդիրները մնացին ամբողջ կյանքի ընթացքում։ Հետագայում նա տասնյակ վիրահատություններ է տարել և ամիսներով դուրս չի եկել հիվանդանոցից։ Նա, չնայած իր մեծ ցանկությանը, այդպես էլ չի կարողացել մայրանալ։

Հենց ողբերգությունից հետո նա առաջին անգամ իր հորից խնդրել է վրձիններ ու ներկեր։ Հատուկ Ֆրիդայի համար ստեղծել են ենթաշրջանակ, որպեսզի նա կարողանար պառկած նկարել և տեղադրել են հայելի, որպեսզի նա կարողանար տեսնել իրեն [11]։ Նրա առաջին նկարը ինքնանկարն էր, որը պիտի կանխորոշեր նրա հետագա ստեղծագործական կյանքը.

Aquote1.png Ես նկարում եմ ինքս ինձ, քանի որ ժամանակիս մեծ մասը անցկացնում եմ մենության մեջ, և ես այն թեման եմ, որին ամենից լավ եմ ճանաչում[12]: Aquote2.png
Ֆրիդա Կալոն իր ամուսնու՝ Դիեգո Ռիվերայի հետ, 1932 թ.

1928 թվականին նա համալրեց Մեքսիկական կոմունիստական կուսակցության շարքերը։ 1929 թվականին նա ամուսնացավ մեքսիկացի նկարիչ Դիեգո Ռիվերայի հետ։ Դիեգոն 43 տարեկան էր, իսկ Ֆրիդան` 22: Երկու նկարիչներին ոչ միայն արվեստն էր կապում, այլև քաղաքական՝ կոմունիստական հայացքները: Նրանց բուռն համատեղ կյանքը դարձել է լեգենդ: Տարիներ անց Ֆրիդան ասել է.

Aquote1.png Իմ կյանքում եղել է երկու իրադարձություն. մեկը՝ երբ ավտոբուսը բախվեց տրամվային, մյուսը՝ Դիեգոն: Aquote2.png

1930-ական թվականնիերին Ֆրիդան որոշ ժամանակ ապրեց ԱՄՆ-ում, ուր աշխատում էր իր ամուսինը: Այդ հարկադրված երկար մնալը արտերկրում՝ զարգացած արդյունաբերական երկրում, ստիպեց նրան ավելի սուր զգալ ազգային տարբերությունները:

Այդ ժամանակից ի վեր Ֆրիդան առանձնահատուկ սիրով էր վերաբերվում մեքսիկական ազգային մշակույթին[13], նա սկսեց հավաքել հին կիրառական արվեստի գործեր և նույնիսկ առօրյա կյանքում սկսեց կրել ազգային հագուստ: 1939 թվականին Փարիզ նրա ուղևորությունը, որտեղ Ֆրիդան դարձավ սենսիացիա մեքսիկական թեմատիկ ցուցահանդեսին (նրա նկարներից մեկը ձեռք բերեց Լուվրի թանգարանը), ավելի զարգացրեց հայրենասիրության զգացումը:

1937 թվականին Դիեգոյի և Ֆրիդայի տանը կարճ ժամանակով ապաստան գտավ խորհրդային հեղափոխական գործիչ Լև Տրոցկին, որի հետ Ֆրիդան սիրավեպ է ունեցել[14][15]:

1940-ական թվականներին Ֆրիդայի նկարները հայտնվում են մի շարք հայտնի ցուցահանդեսներում: Միևնույն ժամանակ սրվում է նկարչուհու առողջական վիճակը: Դեղորայքը և թմրանյութերը, որոնք կոչված էին նվազեցնելու ֆիզիկական տառապանքը, ազդում են նրա հոգեկան վիճակի վրա, ինչը վառ արտացոլված է նրա օրագրում, որը դարձել է պաշտամունքի առարկա իր երկրպագուների շրջանում:

1953 թվականին տեղի ունեցավ Ֆրիդայի առաջին անհատական ցուցահանդեսն իր հայրենիքում՝ Գեղարվեստի պալատում: Այդ ժամանակ Ֆրիդան արդեն չէր կարողանում վեր կենալ անկողնուց և ցուցահանդեսի բացմանը նրան բերեցին հիվանդանոցային մահճակալի վրա[16]: Շուտով նրա մոտ սկսեց զարգանալ փտախտ, որի պատճառով անդամահատեցին նրա աջ ոտքը՝ ծնկից ներքև [17]:

Ֆրիդա Կահլո (մեջտեղում), Դիեգո Ռիվերայի հետ (աջից) 1932 Կարլ վան Վեխթենի լուսանկարը Կոնգրեսների գրադարանի Վան Վեխթեն կոլեկցիայից

Ֆրիդա Կալոն մահացել է 1954 թվականի հուլիսի 13-ին թոքերի բորբոքումից: Իր մահից կարճ ժամանակ առաջ նա իր վերջին գրառումն էր թողել իր օրագրում. «Հուսով եմ, որ հեռացումս հաջող կլինի, և ես այլևս չեմ վերադառնա»: Ֆրիդա Կալոյի ընկերներից մի քանիսը ենթադրում են, որ նա մահացել է գերդոզավորումից, և որ նրա մահը կարող է պատահական չլինել[14]: Սակայն այս տարբերակը ապացուցված չէ, քանի որ դիահերձում տեղի չի ունեցել:

Ֆրիդա Կալոյի հրաժեշտի արարողությունը տեղի է ունեցել Գեղարվեստի պալատում: Արարողությանը բացի Դիեգոյից ներկա էին նաև Մեքսիկայի նախագահ Կարդենաս ի դել Ռիոն և բազմաթիվ արվեստագետներ:

1955 թվականից սկսած` Ֆրիդա Կալոյի «Կապույտ տունը» դարձավ թանգարան:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 CLARA
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 RKDartists
  3. 3,0 3,1 3,2 http://www.britannica.com/EBchecked/topic/309679/Frida-Kahlo
  4. name="БРЭ"Кало, Фрида // Большая российская энциклопедия. — 2008. — Т. 12. — С. 545. — ISBN 978-5-85270-343-9
  5. Lozano, Luis-Martín (2007), стр. 236(իսպ.)
  6. Hayden Herrera: Frida. Biographie de Frida Kahlo. Übersetzt aus dem Englischen von Philippe Beaudoin. Editions Anne Carrière, Paris 1996, S. 20.
  7. Frida Kahlo's father wasn't Jewish after all
  8. «Frida Kahlo (1907–1954), Mexican Painter»։ Biography։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-04-14-ին։ Վերցված է 2013-02-19 
  9. Andrea Kettenmann (1993)։ Frida Kahlo: Pain and Passion։ Köln: Benedikt Taschen Verlag GmbH։ էջ 3։ ISBN 3-8228-9636-5 
  10. Budrys Valmantas (February 2006)։ «Neurological Deficits in the Life and Work of Frida Kahlo»։ European Neurology 55 (1): 4–10։ ISSN (print), ISSN 1421-9913 (Online) 0014-3022 (print), ISSN 1421-9913 (Online) ։ PMID 16432301։ doi:10.1159/000091136։ Վերցված է 2008-01-22 
  11. Cruz Barbara (1996)։ Frida Kahlo: Portrait of a Mexican Painter։ Berkeley Heights: Enslow։ էջ 9։ ISBN 0-89490-765-4 
  12. Andrea Kettenmann, Frida Kahlo. Frida Kahlo, 1907—1954: pain and passion page 27
  13. Karl Ruhrberg; Manfred Schneckenburger; Christiane Fricke; Klaus Honnef (2000)։ Frida Kahlo: Art of the 20th Century: Painting, Sculpture, New Media, Photography։ Köln: Benedikt Taschen Verlag GmbH։ էջ 745։ ISBN 3-8228-5907-9 
  14. 14,0 14,1 Herrera Hayden (1983)։ A Biography of Frida Kahlo։ New York: HarperCollins։ ISBN 978-0-06-008589-6 
  15. Мексика сохранила ценный ресурс для сериала о любви, обреченного на успех в России - ЭкоГрад, 02.12.2016
  16. Hayden Herrera: Frida. Biographie de Frida Kahlo. Übersetzt aus dem Englischen von Philippe Beaudoin. Editions Anne Carrière, Paris 1996, S. 9.
  17. Herrera, Hayden (1983). A Biography of Frida Kahlo. New York: HarperCollins. ISBN 978-0-06-008589-6

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • The diary of Frida Kahlo: an intimate self-portrait / H.N. Abrams. — N.Y., 1995.
  • Teresa del Conde Vida de Frida Kahlo. — Mexico: Departamento Editorial, Secretaría de la Presidencia, 1976.
  • Teresa del Conde Frida Kahlo: La Pintora y el Mito. — Barcelona, 2002.
  • Drucker M. Frida Kahlo. — Albuquerque, 1995.
  • Frida Kahlo, Diego Rivera and Mexican Modernism. (Cat.). — S.F.: San Francisco Museum of Modern Art, 1996.
  • Frida Kahlo. (Cat.). — L., 2005.
  • Леклезио Ж.-М. Диего и Фрида. — М.: КоЛибри, 2006. — ISBN 5-98720-015-6
  • Кеттенманн А. Фрида Кало: Страсть и боль. — М., 2006. — 96 с. — ISBN 5-9561-0191-1
  • Prignitz-Poda H. Frida Kahlo: Life and Work. — N.Y., 2007.
  • Эррера Х. Фрида Кало. Viva la vida!. — М., 2004. — ISBN 5-699-05484-7

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]