Արշալույս (Արմավիրի մարզ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արշալույս (այլ կիրառումներ)
Գյուղ
Արշալույս
Արշալույս (Արմավիրի մարզ).jpg
ԵրկիրՀայաստան Հայաստան
ՄարզԱրմավիրի
ՇրջանՎաղարշապատի տարծաշրջան
Հիմնադրված է1828-1830թթ թ.
Այլ անվանումներնախկինում Քյորփալու
Մակերես17.56 կմ²
ԲԾՄ865 մ
Կլիմայի տեսակՉոր, Խիստ ցամաքային
Պաշտոնական լեզուՀայերեն
Բնակչություն4136 մարդ (2008)
Խտություն236 մարդ/կմ²
Ազգային կազմՀայեր,
Կրոնական կազմՀայ Առաքելական եկեղեցի Հայ Առաքելական եկեղեցի
Տեղաբնականունարշալույսցի
Ժամային գոտիUTC+4
Հեռախոսային կոդ+374 (23)
Փոստային ինդեքս1122[1]
##Արշալույս (Արմավիրի մարզ) (Հայաստան)
Red pog.png
##Արշալույս (Արմավիրի մարզ) (Արմավիրի մարզ)
Red pog.png

Արշալույս (մինչև 1935թ․` Քյորփալու), գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզում, Վաղարշապատի տարածաշրջանում։ Գյուղը 1828-1930թթ. հիմնադրվել է Քյորփալու անվամբ, 1935 թվականին այն վերանվանվել է Արշալույս: Գտնվում է մարզկենտրոնից 14 կմ հյուսիս-արևելք։ Գտնվում է Քասաղ (գետ)-ից 6կմ հյուսիս արևմուտք : Քաղաքամայր Երևանից գտնվում է մոտավորապես 19կմ հեռավորության վրա: Գտնվում է Վաղարշապատից քաղաքից 4.6 կմ հեռավորության վրա: Բնակավայրը տեղակայված է ծովի մակերևույթից 860 մ բարձրության վրա։ Մայրուղով ունի ուղիղ ճանապարհ դեպի Վաղարշապատ, Երևան: Ինչպես նաև Էջմիածնին միանում է 2-3 փոքր գյուղերով:

Արշալույսը մտնում է ՀՀ 50 ամենախոշոր գյուղերի մեջ և գտնվում առաջատար տեղերի մեջ:[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնակիչների նախնիները 1828-1829 թվականներին գաղթել են Խոյից, կան Երևանի շրջակայքից եկածներ։

Արշալույս գյուղի ազգաբնակչության փոփոխությունը[2]։

Տարի 1831 1897 1926 1939 1959 1970 1979 2001 2004 2008
Բնակիչ 419 1275 1216 1206 2102 2945 3032 4162 4200 4136

Արշալույս գյուղը խիտ է բնակեցվաց: Պատճառը մերձերևանյան և տրանսպորտային բարենպաստ աշխարհագրական դիրքը, բերի հողերի և ջերմության առատությունը, ոռոգման հնարավորությունների, ազատ աշխատանքային ռեսուրսների առկայությունը, ինչպես նաև ճանապարհների և բնակավայրերի խիստ ցանկն են:

Մշակույթ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արշալույսում կա 1 միջնակարգ դպրոց, 1 մանկապարտեզ, 2 արվեստի դպրոց,1 երաժշտական դպրոց,2 սպորտ դպրոց:

Այրարատ նահանգի մասին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

նախկինում Հայաստանը բաժանված էր Նահանգների, իսկ Արմավիրի մարզ]ը և Արարատի մարզը կազմել են պատմական Հայաստանի Այրարատ նահանգի մի մասը, հատկապես Արմավիրի մարզում Էջմիածնից-Արմավիր ընկած հատվածը: Իսկ Արշալույսը ընկած է եղել նահանգի կենտրոնական հատվածներում

Սահմանակից գյուղեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արշալույսին սահմանակից գյուղերն են – Տարոնիկ, Ակնալիճ, Հայթաղ

Արդյունաբերություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արշալույսում ներկայումս գործում է միայն 1 գործարան` <<Արփենիկ>> գինու գործարանը, որը չնայած միակն է, բայց խոշոր է:

Նախկին անվանումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ըստ տվյալները գյուղը նախկինում կոչվել է Քյորփալու: Այն պատճառով որովհետև հին ժամանակներում այստեղ ապրել են ադրբեջանցիներ, անվանել են գյուղը Քյորփալու, այդտեղիցել անվանվել է Քյորփալու:

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնակչությունը զբաղվում է այգեգործությամբ, բանջարաբուծությամբ։ Տարածքում զարգացած է խաղողագործությունը, որը պայմանավորված է աշխարհագրական հարմար դիրքով, ինչպես նաև Արտիզանյան ջրով որը շատ է նպաստում նաև բանջարաբուծությանը:

Բանջարեղենից ամենա տարածվածը կարտոֆիլն է, որը համարվում է նաև «երկրորդ հաց», ամեն տարի այստեղից և այստեղի գյուղերից դեպի Վրաստան արտահանվում է ավելի քան 50 հազար տոննա կարտոֆիլ, ամբողջ Հայաստանից՝ ավելի քան 250 հազար տոննա, իսկ ոնջ Հայաստանում կարտոֆիլի համախառն բերքն անցնում է 600. հազար տոննան:

Աշխարհագրություն և կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուղի համար շատ կարևոր հանգամանք է Մայրաքաղաք Երևանի հարևանությունը և Էջմիածնի հարևանությունը : Տարածքը Համարյա ամբողջովին հարթավայրային է:

Կլիման չոր, խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, ձմռանը միջին ջերմաստիճանը հասնում է -2-ից -6։ Ամառը մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ջերմությունը հասնում է 24 °C-ից 26 °C, իսկ առավելագույնը՝ 42 °C, գրեթե նույն կլիման ինչ Վաղարշապատում:

Պատմական կառույցներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ունի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (կառուցվել է 19-րդ դարի 70-ական թվականներին)։ Գյուղից մոտ 2 կմ հարավ գտնվում է Սուրբ Կարապետ սրբավայրը։Այստեղ է գտնվում Գերմանական պատը, որի ներսում որտեղ Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի ժամանակ պահվել են գերիները, նաև որպես բանտ, Ներկայումս պատերի ներսում գտնվում է նախկին գործարանը (ներկայումս պահեստ):

Արմավիրի մարզի Արշալույս համայնքի ներկայիս տարածքի վրա անհիշելի ժամանակներից գտնվել է բնակավայր, որը ստեղծված չէ հնագետների կողմից, և այժմ նախկին բնակավայրի հետքերը ավերված են, ներկայումս պահպանվել են 4 դամբարանադաշտեր, որոնք նույնպես հնագիտական լուրջ ուսումնասիրություն են պահանջում:

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արշալույս գյուղի դեպի Արմավիր Հյուսիս Արևելք ընկած հատվածը
Արշալույս գյուղի դեպի կենտրոն հատվածը վերևից
Արշալույսի Համայնքապետարանը
Դեպի ԱԷԿ նայով կողմից
Արշալույսը Վերևից 4.jpg

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]