Այն Ռանդ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Այն Ռանդ
Դիմանկար
Ծնվել էփետրվարի 2, 1905(1905-02-02)[1][2][3][…]
ԾննդավայրՍանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն[4]
Մահացել էմարտի 6, 1982(1982-03-06)[1][2][3][…] (77 տարեկան)
Մահվան վայրՆյու Յորք շրջան, Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ կամ Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ
ԳերեզմանՔենսիկո
ՔաղաքացիությունFlag of Russia.svg Ռուսական կայսրություն, Flag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ, Flag of the United States.svg ԱՄՆ[5], Flag of Russia.svg Ռուսական հանրապետություն և Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1954–1991).svg ՌԽՖՍՀ
Ազգությունհրեա
Մայրենի լեզուռուսերեն
Կրոնաթեիզմ
ԿրթությունՍանկտ Պետերբուրգի համալսարան
Ազդվել էԱրիստոտել, Լյուդվիգ ֆոն Միզես, Կառլ Մենգեր, Isabel Paterson?[6], Թովմա Աքվինացի, Albert Jay Nock?[7], Ֆեոդոր Դոստոևսկի, Վիկտոր Հյուգո, Էդմոն Ռոստան, Ֆրիդրիխ Շիլլեր, ռուսական սիմվոլիզմ և Rose Wilder Lane?
ԵրկերԱտլանտը պարզեց թևերը, Շատրվանագլուխը, We the Living?, Anthem? և The Virtue of Selfishness?
Մասնագիտությունդրամատուրգ, փիլիսոփա, վիպասան, սցենարիստ, գրական քննադատ, ակնարկագիր, լրագրող, գիտաֆանտաստիկ գրող, գրող և ռոմանտիզմ
ԱշխատավայրՍանկտ Պետերբուրգի համալսարան
ԱմուսինՖրենկ Օ'Կոննոր
Պարգևներ և
մրցանակներ
ԱնդամությունAmerican Writers Association? և Motion Picture Alliance for the Preservation of American Ideals?
Կայքaynrand.org
Ստորագրություն
Изображение автографа
Commons-logo.svg Ayn Rand Վիքիպահեստում

Այն Ռանդը (ծննդյան անունը՝ Ալիսա Զինովիևնա Ռոզենբաում, փետրվարի 2, 1905(1905-02-02)[1][2][3][…], Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն[4] - մարտի 6, 1982(1982-03-06)[1][2][3][…], Նյու Յորք շրջան, Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ և Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), Ռուսաստանում ծնված ամերիկացի փիլիսոփա և վիպասան, համարվում է օբյեկտիվիզմի հիմնադիրը։ Կրթություն ստանալով Ռուսաստանում՝ նա տեղափոխվել է [8] 1926-ին։ Երկու վեպերից հետո, որոնք սկզբում անհաջող էին և երկու բրոդվեյան պիեսներից հետո նա համբավ ձեռք բերեց իր 1943 թվականի «Շատրվանագլուխը» վեպով։ 1957 թվականին Ռանդը հրատարակեց իր ամենահայտնի աշխատանքը՝ «Ատլանտը պարզեց թևերը» վեպը։ Այնուհետև մինչև իր մահը՝ 1982թ., նա ոչ գեղարվեստական ​​գրականությամբ էր զբաղվում իր փիլիսոփայությունը խթանելու համար՝ հրատարակելով սեփական պարբերականները և էսսեների մի քանի ժողովածու։

Ռանդը պաշտպանում էր բանականությունը՝ որպես գիտելիք ձեռք բերելու միակ միջոց։ Փոխարենը մերժում էր հավատքն ու կրոնը։ Նա պաշտպանում էր ռացիոնալ և էթիկական էգոիզմը և մերժում ալտրուիզմը։ Քաղաքականության մեջ նա դատապարտում էր ուժի նախաձեռնումը որպես անբարոյականություն [9] և դեմ էր կոլեկտիվիզմին, ստատիզմին և անարխիզմին։ Նա աջակցում էր laissez-faire կապիտալիզմին, որը նա սահմանում էր որպես անհատական ​​իրավունքների, ներառյալ մասնավոր սեփականության իրավունքների ճանաչման վրա հիմնված համակարգ [10]։ Ռանդը դեմ էր ազատականությանը, որը նա դիտում էր որպես անարխիզմ։ Այն հաճախ ասոցացվում է Միացյալ Նահանգների ժամանակակից ազատական ​​շարժման հետ [11]։ Արվեստում Ռանդը խթանում էր ռոմանտիկ ռեալիզմը։ Նա կտրուկ քննադատում էր իրեն հայտնի փիլիսոփաների և փիլիսոփայական ավանդույթների մեծ մասը, բացառությամբ Արիստոտելի, Թոմաս Աքվինացու և դասական ազատականների։

Ռանդի գեղարվեստական ​​գրականությունը գրականագետների կողմից ստացել է հակասական արձագանքներ [12]։ Թեև նրա մահից հետո ակադեմիական հետաքրքրությունը մեծացել է նրա գաղափարների նկատմամբ [13], ակադեմիկոս փիլիսոփաները հիմնականում անտեսել կամ մերժել են նրա փիլիսոփայությունը՝ նրա վիճելի մոտեցման և մեթոդաբանական խստության բացակայության պատճառով [14]։ Նրա ստեղծագործությունները քաղաքականապես ազդել են որոշ ազատականների և պահպանողականների վրա [15][16]։ Օբյեկտիվիստական ​​շարժումը փորձում է տարածել նրա գաղափարները ինչպես հանրության, այնպես էլ ակադեմիական միջավայրերում։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ալիսա Զինովիևնա Ռոզենբաումը ծնվել է Ռուսաստանի Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում, 1905 թվականի փետրվարի 2-ին։ Չորս տարեկանում սովորել է գրել ու կարդալ[17]։ Երկու տարի անց մի ֆրանսիական մանկական թերթում գտնում է իր մանկության հերոսին՝ այսպիսով ձեռք բերելով իր հերոսական տեսակետը, որն իր հետ է մնում իր ողջ կյանքի ընթացքում։ Հիմնովին հակադրվելով ռուսական մշակույթի խորհրդապաշտությունն ու կոլեկտիվիզմին՝ նա իրեն համարել է Եվրոպացի գրող, հատկապես Վիկտոր Հյուգոյին հանդիպելուց հետո, որով նա ամենից շատ էր հիանում։

Միջնակարգ կրթության տարիներին նա վկա էր Կերենսկի հեղափոխությանը, որը նա հովանավորեց, և 1917 թվականին Բոլշևիկ հեղափոխությանը, որը նա սկզբից ամբաստանեց։ Կռվից փախչելու համար նրա ընտանիքը մեկնեց Ղրիմ, ուր նա ավարտեց միջնակարգը։ Վերջնական կոմունիստական հաղթանակը պատճառ եղավ նրա հոր դեղատան բռնագրավմանը և ժամանակավոր սովի։ Երբ միջնակարգի վերջին տարում ծանոթացավ ամերիկական պատմության հետ, նա անմիջապես այն ընդունեց որպես իր օրինակը, թե ազատ մարդկանց ազգը ինչպիսին պիտի լինի։

Ղրիմից վերադառնալիս նա սկսում է սովորել փիլիսոփայություն և պատմություն Պետրոգրադի համալսարանում և ավարտում է այն 1924 թվականին։ Նրա ամենամեծ հաճույքներից էին Վիեննական օպերետտաներն և արևմտյան կինոներն ու թատերախաղերը։ 1924 թվականին մտավ Կինոյի Արվեստների Պետական Ինստիտուտ, որպեսզի սովորի կինոսցենարներ գրել։ Այս ժամանակում նա առաջին անգամ հրատարակեց գրքույկ դերասանուհի Փոլա Նեգռու մասին (1925) և մի գրքույկ Հոլիվուդ՝ Ամերիկյան Կինոյի Քաղաք անվամբ (1926)։

1925 թվականին նա իր ազգականների տեսակցության համար ԱՄՆ մեկնելու վիզա ստացավ։ Նյու Յորք հասնելով 1926 թվականի փետրվարին՝ վեց ամիս ապրեց իր ազգականների հետ Չիկագո քաղաքում, որից հետո մեկնեց Լոս Անջելես՝ նպատակադրվելով դառնալ սցենարիստ։

Հոլիվուդում հանդիպեց Սեսիլ Բ. Դեմիլին, ով նրան առաջարկեց աշխատել իր համար, նախ որպես ֆոնային դերասան և ապա որպես կրտսեր սցենարիստ։ Ստուդիայում նա հանդիպեց դերասան Ֆրանկ Օ՛Քոնորին, ում հետ էլ ամուսնացավ 1929 թվականին մինչև Օ՛Քոնորի մահը հիսուն տարի հետո։

Հետագա տարիներին նա մի քանի գործ փոխեց, մինչ առաջին անգամ իր գրած սցենարը վաճառեց 1932 թվականին։ Որդեգրելով Այն Ռանդ գրչանունը, 1943 թվականին լույս է ընծայել Շատրվանագլուխը, իսկ 1957 թվականին՝ «Ատլանտը պարզեց թևերը» գիրքը։ Իր գրքերում և ստեղծագործություններում նա բացատրում է իր հիմնադրած փիլիսոփայության՝ օբյեկտիվիզմի մասին վեպերի միջոցով։

Մահացել է 1982 թվականի մարտի 6-ին իր՝ Նյու Յորքի բնակարանում։

Վաղ գեղարվեստական ​​գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռանդի առաջին գրական հաջողությունը եղավ 1932 թվականին, երբ Universal Studios-ին վաճառեց իր «Կարմիր գրավատուն» սցենարը, թեև այն այդպես էլ ներկայացվեց կարդացողի դատին [18]։ Նրա «Հունվարի 16-ի գիշեր» դրաման, որն առաջին անգամ բեմադրվել է Հոլիվուդում 1934 թվականին, հաջողությամբ վերաբացվեց Բրոդվեյում 1935 թվականին։ Ամեն գիշեր հանդիսատեսի անդամներից ժյուրի էր ընտրվում, որոնց քվեարկության հիման վրա երկու տարբեր վերջավորություններից մեկն էր բեմադրվում [19]

Poster for the play Night of January 16th
Ռանդի՝ «Հունվարի 16-ի գիշերը» պիեսը ներկայացվել է Բրոդվեյում 1935 թվականին։

Նրա առաջին հրատարակված վեպը՝ կիսաինքնակենսագրական [20], «Մենք՝ ողջերս», լույս է տեսել 1936 թվականին։ Գործողությունները տեղի են ունենում Խորհրդային Ռուսաստանում։ Այն կենտրոնացած է անհատի և պետության միջև պայքարի վրա։ Սկզբնական վաճառքը դանդաղ էր, և ամերիկյան հրատարակիչը այն դուրս թողեց տպագրությունից [21], չնայած եվրոպական հրատարակությունները շարունակում էին վաճառել [22]։ Ռանդը պատմությունը հարմարեցրեց որպես բեմական պիես, բայց Բրոդվեյի արտադրությունը ձախողվեց և փակվեց մեկ շաբաթից էլ քիչ ժամանակում [23]։ Իր հետագա վեպերի հաջողությունից հետո Ռենդը կարողացավ 1959 թվականին թողարկել վերանայված տարբերակը, որն այդ ժամանակներից վաճառվել է ավելի քան երեք միլիոն օրինակով [24]։

Ռանդը սկսեց իր հաջորդ մեծ վեպը՝ «Շատրվանագլուխը», 1935 թվականի դեկտեմբերին [25], սակայն դադարձ վերցրեց դրանից 1937 թվականին՝ գրելու իր «Հիմն» վեպը [26]։ Վեպը ներկայացնում է ապագա դիստոպիկ աշխարհի տեսլականը, որտեղ տոտալիտար կոլեկտիվիզմն այնքան է հաղթանակել, որ նույնիսկ «ես» բառը մոռացվել և փոխարինվել է մենք-ով [27][28]։ Այն տպագրվել է Անգլիայում 1938 թվականին, սակայն Ռանդն այդ ժամանակ չի կարողացել ամերիկացի հրատարակիչ գտնել։ Ինչպես «Մենք՝ ողջերս» ստեղծագործության դեպքում, այս անգամ ևս Ռանդի հաջողությունը թույլ տվեց նրան ստանալ 1946 թվականին հրատարակված վերանայված տարբերակը, որը վաճառվել է ավելի քան 3,5 միլիոն օրինակով [29]։

Շատրվանագլուխը և քաղաքական ակտիվությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1940-ականների ընթացքում Ռանդը սկսեց քաղաքականապես ակտիվանալ։ Նա և իր ամուսինը լրիվ դրույքով կամավորներ էին հանրապետական ​​Ուենդել Ուիլկիի՝ 1940 թվականի նախագահական քարոզարշավի ընթացքում [30]։ Այս աշխատանքը նրա համար կապ բացեց ազատ շուկայական կապիտալիզմին հարող այլ մտավորականների հետ։ Նա ընկերացավ լրագրող Հենրի Հազլիթի հետ, որը նրան ծանոթացրեց ավստրիական դպրոցի տնտեսագետ Լյուդվիգ ֆոն Միզեսի հետ։ Չնայած նրանց հետ փիլիսոփայական տարբերություններ ունենալուն, Ռանդը խստորեն հավանություն է տվել երկու տղամարդկանց գրվածքներին իր կարիերայի ընթացքում, և նրանք հիացմունք են արտահայտել Ռանդի նկատմամբ։

Մի անգամ Միզեսը նրան անվանել է «ամերիկյան ամենահամարձակ տղամարդը»՝ հաճոյախոսություն, որը հատկապես ուրախացրել է նրան, քանի որ իրեն դիմել էին որպես «տղամարդ»՝ «կին» անվանելու փոխարեն [31][32]։

Ռանդը ընկերացավ ազատամարտիկ գրող Իզաբել Պատերսոնի հետ։ Ռանդը նրան հարցնում էր ամերիկյան պատմության և քաղաքականության մասին մինչև գիշեր իրենց բազմաթիվ հանդիպումների ժամանակ, և Պատերսոնին գաղափարներ տալիս իր միակ ոչ գեղարվեստական ​​գրքի՝ «Մեքենայի Աստվածը» ստեղծագործության համար [33][34][35]։

Front cover of The Fountainhead
«Շատրվանագլուխը» Ռանդի առաջին բեսթսելլերն էր

Ռենդի՝ որպես գրողի առաջին մեծ հաջողությունը եղավ 1943 թվականին «Շատրվանգլուխը» [36] վեպը, որը պատմում էր Հովարդ Ռոարկ անունով անզիջում երիտասարդ ճարտարապետի և նրա պայքարի մասին։ Ռանդը նրա միջոցով նկարագրում էր այդտեսակ մարդկանց որպես «երկրորդ ձեռքեր»՝ մարդիկ, որոնք փորձում են ապրել ուրիշների միջոցով։ Տասներկու հրատարակիչները մերժեցին այն նախքան Bobbs-Merrill Company-ն այն կընդուներ խմբագիր Արչիբալդ Օգդենի պնդմամբ, որը սպառնաց թողնել աշխատանքը, եթե իր գործատուն չհրապարակի այն [37]։ Վեպն ավարտելիս Ռանդին նշանակեցին ամֆետամին Բենզեդրին՝ հոգնածության դեմ պայքարելու համար [38]։ Դեղորայքն օգնեց նրան երկար ժամեր աշխատել, որպեսզի հասցնի վեպը հանձնելու իր վերջնաժամկետին, բայց հետո նա այնքան ուժասպառ էր եղել, որ բժիշկը հրամայեց երկու շաբաթ հանգիստ [39]։ Մոտ երեք տասնամյակ նրա կողմից թմրանյութի օգտագործումը հասցրեց նրան այն կետին, ինչը նրա հետագա գործընկերները նկարագրել են որպես տրամադրության անկայուն փոփոխություններ [40][41]։

«Շատրվանգլուխը» վեպի հաջողությունը Ռանդին բերեց մեծ համբավ և ֆինանսական ապահովություն [42]։ 1943 թվականին նա վաճառեց ֆիլմի իրավունքները Warner Bros. ընկերությանը և վերադարձավ Հոլիվուդ՝ սցենարը գրելու համար։ Պրոդյուսեր Հալ Բ. Ուոլիսը նրան աշխատանքի է ընդունել որպես սցենարիստ։ Նրա աշխատանքը ներառում էր «Սիրային նամակներ» և «Դու եկել ես» ֆիլմերի սցենարները [43]։ Ուոլիսի հետ նրա պայմանագիրը նաև ժամանակ է տվել այլ նախագծերի համար, ներառյալ նրա փիլիսոփայության երբեք չավարտված ոչ գեղարվեստական մշակումը, որը կոչվելու էր «Անհատականության բարոյական հիմքը» [44]։

Հոլիվուդում աշխատելու ընթացքում Ռանդը ներգրավվեց հակակոմունիստական ​​շարժանկարների դաշինքում՝ հանուն ամերիկյան իդեալների պահպանության, և խմբի անունից հոդվածներ գրեց։ Նա նաև միացավ հակակոմունիստական ​​ամերիկյան գրողների ասոցիացիային [45]։ 1947 թվականին Երկրորդ Կարմիր Սարսափի ժամանակ Ռանդը՝ որպես «բարեկամական վկա», հաստատեց Միացյալ Նահանգների Ներկայացուցիչների պալատի հակաամերիկյան գործողությունների հանձնաժողովին, որ 1944 թվականի «Ռուսաստանի երգը» ֆիլմը կոպտորեն խեղաթյուրում էր Խորհրդային Միության պայմանները՝ այնտեղ կյանքն ավելի լավ և ավելի երջանիկ ներկայացնելով, քան իրականում կար [46]։ Նա նաև ցանկանում էր քննադատել 1946 թվականին նկարահանված «Մեր կյանքի լավագույն տարիները» ֆիլմը, որը նա մեկնաբանեց որպես բիզնես աշխարհի բացասական ներկայացում, սակայն նրան թույլ չտվեցին դա անել [47]։ Երբ լսումներից հետո հարցրեցին հետաքննության արդյունավետության վերաբերյալ իր զգացմունքների մասին, Ռանդը գործընթացը նկարագրեց որպես «անօգուտ» [48]։

Մի քանի ուշացումներից հետո «Շատրվանգլուխը» վեպի կինոտարբերակը թողարկվեց 1949 թվականին։ Թեև այն օգտագործեց Ռանդի սցենարը նվազագույն փոփոխություններով, գրողը «սկզբից մինչև վերջ չէր սիրում ֆիլմը» և դժգոհեց դրա մոնտաժից, դերասանական խաղից և այլ տարրերից [49]։

Ատլանտը պարզեց թևերը և օբյեկտիվիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Magazine cover with a man holding lightning bolts
Ռենդի «Հիմնը» վեպը վերատպվել է "Famous Famous Fantastic Mysteries" ամսագրի՝ 1953 թվականի հունիսի համարում։ [50]։

«Շատրվանգլուխը» հրատարակելուց հետո Ռանդը բազմաթիվ նամակներ ստացավ ընթերցողներից, որոնցից մի քանիսի վրա գիրքը խորը ազդեցություն էր թողել [51]։ 1951 թվականին Ռենդը Լոս Անջելեսից տեղափոխվեց Նյու Յորք, որտեղ նա հավաքեց երկրպագուների մի խումբ, որոնց թվում էին Դաշնային պահուստի ապագա նախագահ Ալան Գրինսպենը, հոգեբանության երիտասարդ ուսանող Նաթան Բլումենտալը (հետագայում Նաթանիել Բրանդեն), նրա կինը՝ Բարբարան, և Բարբարայի զարմիկ Լեոնարդ Պեյկոֆը։ Սկզբում խումբը ընկերների ոչ պաշտոնական հավաք էր, որոնք հանգստյան օրերին հանդիպում էին Ռանդի հետ նրա բնակարանում՝ քննարկելու փիլիսոփայությունը։ Ավելի ուշ Ռանդը սկսեց թույլ տալ նրանց կարդալ իր նոր վեպի՝ «Ատլանտը պարզեց թևերը» ստեղծագործության ձեռագրերի նախագծերը [52]։ 1954 թվականին նրա մտերիմ հարաբերությունները Նաթանիել Բրանդենի հետ վերածվեցին ռոմանտիկ սիրավեպի՝ իրենց ամուսինների իմացությամբ [53]։

Գրական մեթոդ և ազդեցություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռանդը գրականության հանդեպ իր մոտեցումը նկարագրել է որպես «ռոմանտիկ ռեալիզմ» [54]։ Նա ցանկանում էր, որ իր գեղարվեստական գրականությունը աշխարհը ներկայացնի «այնպես, ինչպես դա կարող էր լինել և պետք է լինի», ոչ թե այնպես, ինչպես կար [55] : Այս մոտեցումը ստիպեց նրան ստեղծել խիստ տարբերվող իրավիճակներ և կերպարներ։ Նրա գեղարվեստական գրականությունը հաճախ ունի հերոսներ, որոնք հերոսական անհատապաշտներ են՝ ներկայացված որպես պիտանի և գրավիչ [56] ։ Նրա չարագործները պաշտպանում են պարտավորվածության գաղափարն ու հավաքական բարոյական իդեալները։ Ռանդը հաճախ նկարագրում է դրանք որպես անհրապույր, իսկ ոմանք նույնիսկ ունեն անուններ, որոնք հուշում են նրանց բացասական գծերի մասին, օրինակ՝ Ուեսլի Մուչը «Ատլանտը պարզեց թևերը» ստեղծագործությունում [57][58]։

Ռանդը սյուժեն համարում էր գրականության կարևոր տարրը [59], և նրա պատմվածքները սովորաբար ունեն այն, ինչ կենսագիր Էնն Հելլերը նկարագրել է որպես «սերտ, մշակված, արագընթաց սյուժե» [60]։ Ռոմանտիկ եռանկյունները Ռանդի գեղարվեստական գրականության մեջ սովորական սյուժեի տարր են. իր վեպերի և պիեսների մեծ մասում գլխավոր կին հերոսը ռոմանտիկ հարաբերություններ ունի առնվազն երկու տարբեր տղամարդկանց հետ [61][62]։

Ազդեցություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Photo of Victor Hugo
Ռանդը հիանում էր ֆրանսիացի հեղինակի՝ Վիկտոր Հյուգոյի վեպերով։

Դպրոցում Ռանդը կարդաց Ֆյոդոր Դոստոևսկու, Վիկտոր Հյուգոյի, Էդմոնդ Ռոստանի և Ֆրիդրիխ Շիլլերի ստեղծագործությունները, որոնք դարձան նրա սիրելիները [63]։ Ռանդը նրանց դասում էր ռոմանտիկ գրողների «առաջին աստիճանի» շարքը՝ բարոյական թեմաների վրա նրանց կենտրոնացման և սյուժեներ կառուցելու հմտության համար [64]։ Հյուգոն կարևոր ազդեցություն ունեցավ նրա գրական ուղու վրա։ Ներածությունում, որը նա գրել է իր «Իննսուներեք» վեպի անգլիալեզու հրատարակության համար, Ռանդը նրան անվանել է «համաշխարհային գրականության ամենամեծ վիպասանը» [65]։

Չնայած Ռանդին դուր չէր գալիս ռուսական գրականության մեծ մասը, նրա հերոսների պատկերումը հաճախ ցույց էր տալիս ռուս սիմվոլիստների ազդեցությունը [66] և տասնիններորդ դարի ռուս գրվածքների ազդեցությունը, հատկապես 1863 թվականի «Ի՞նչ պետք է անել» վեպի՝ Նիկոլայ Չերնիշևսկու կողմից գրված [67][68]։ Ռուսական հեղափոխության և վաղ կոմունիստական ​​Ռուսաստանի փորձառությունը ազդել է նրա չարագործների կերպարի վրա։ Սա նկատելի է Էլսվորթ Թուխիի գաղափարներում և հռետորաբանության մեջ «Շատրվանագլուխը» ֆիլմում [69] և «Ատլանտը պարզեց թևերը» ֆիլմի տնտեսության կործանման մեջ [70][71]։

Ռանդի նկարագրական ոճը կրկնությունն է նրա վաղ գրած ֆիլմերի սցենարների։ Ռանդի վեպերն ունեն բազմաթիվ պատմողական նկարագրություններ, որոնք նման են կարիերայի առաջին տարիներին գրված հոլիվուդյան ֆիլմերի սցենարներին։ Նրանք հաճախ հետևում են ընդհանուր ֆիլմերի մոնտաժային կանոններին, ինչպիսիք են տեսարանի լայն նկարագրությունը, որին հաջորդում են մանրամասները, և կնոջ կերպարների նկարագրությունները, որոնք հաճախ «տղամարդու հայացք»-ին են տրվում [72]։

Փիլիսոփայություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռանդն իր փիլիսոփայությունն անվանում էր «օբյեկտիվիզմ»՝ նկարագրելով դրա էությունը այսպես՝ «մարդու հայեցակարգը՝ որպես հերոսական էակ՝ սեփական երջանկությամբ՝ որպես կյանքի բարոյական նպատակ, արդյունավետ ձեռքբերումներով՝ որպես ազնվագույն գործունեություն, և բանականությամբ՝ որպես միակ բացարձակ» [73] ։ Նա օբյեկտիվիզմը համարում էր համակարգված փիլիսոփայություն և ուներ իր դիրքորոշումը մետաֆիզիկայի, իմացաբանության, էթիկայի, քաղաքական փիլիսոփայության և գեղագիտության վերաբերյալ [74]։

Մետաֆիզիկայում Ռանդը պաշտպանում էր փիլիսոփայական ռեալիզմը և հակադրվում էր այն ամենին, ինչը համարում էր միստիցիզմ կամ գերբնականություն, ներառյալ կրոնի բոլոր ձևերը [75]։ Ռանդը հավատում էր ազատ կամքին՝ որպես գործակալ պատճառաբանության ձև և մերժում էր դետերմինիզմը [76]։

Իմացաբանության մեջ Ռանդը համարում էր, որ ողջ գիտելիքը հիմնված է զգայական ընկալման վրա, որի վավերականությունը նա համարում էր աքսիոմատիկ [77] և բանականությունը, որը նա նկարագրում էր որպես «մարդու զգայարաններով տրամադրվող նյութը նույնականացնող և ինտեգրող ունակություն» [78]։ Ռանդը մերժում էր ոչ ընկալողական գիտելիքի մասին բոլոր պնդումները, ներառյալ «բնազդը», «ինտուիցիան», «հայտնությունը» կամ «պարզապես իմանալու» ցանկացած ձև» [79]։ Իր «Օբյեկտիվիստական ​​իմացաբանության ներածություն»-ում Ռանդը ներկայացրեց հայեցակարգի ձևավորման տեսությունը՝ մերժեց վերլուծական-սինթետիկ երկփեղկվածությունը [80][81]։ Նա կարծում էր, որ իմացաբանությունը փիլիսոփայության հիմնարար ճյուղն է, և համարում էր բանականության պաշտպանությունը իր փիլիսոփայության ամենակարևոր կողմը [82]։

Էթիկայի մեջ Ռանդը ընդունում էր ռացիոնալ և էթիկական էգոիզմը (ռացիոնալ սեփական շահը)՝ որպես բարոյական առաջնորդող սկզբունք։ Նա ասում էր, որ անհատը պետք է «գոյություն ունենա հանուն իր՝ ոչ ինքն իրեն ուրիշներին զոհաբերելու, ոչ էլ ուրիշներին ինքն իրեն զոհաբերելու» [83]։ Ռանդն իր գրքում հիշատակել է էգոիզմը որպես «եսասիրության առաքինություն»։ Դրանում նա ներկայացրել է «պետք է» խնդրի իր լուծումը՝ նկարագրելով մետաէթիկական տեսություն, որը բարոյականությունը հիմնում է «մարդկանց գոյատևումը որպես մարդ» կարիքների վրա [14]։ Նա դատապարտում էր էթիկական ալտրուիզմը որպես անհամատեղելի մարդկային կյանքի և երջանկության պահանջներին [14] և գտնում էր, որ ուժի նախաձեռնումը չար է և իռացիոնալ [9]։ Իր «Ատլանտը պարզեց թևերը» գրքում գրում է, որ «ուժն ու միտքը հակադրություններ են» [84]։

Ռանդի քաղաքական փիլիսոփայությունը շեշտում էր անհատական ​​իրավունքները, ներառյալ սեփականության իրավունքը։ Նա համարում էր laissez-faire կապիտալիզմը միակ բարոյական սոցիալական համակարգն է, քանի որ նրա կարծիքով՝ դա միակ համակարգն էր, որը հիմնված էր այդ իրավունքների պաշտպանության վրա [10]։ Ռանդը հակադրվում էր կոլեկտիվիզմին և էտատիզմին [85], որոնց կազմում նա ընկալում էր կառավարման բազմաթիվ հատուկ ձևեր, ինչպիսիք են կոմունիզմը, ֆաշիզմը, սոցիալիզմը, աստվածապետությունը և սոցիալական պետությունը [86]։ Նրա նախընտրած կառավարման ձևը սահմանադրական հանրապետությունն էր, որը սահմանափակվում է անհատական ​​իրավունքների պաշտպանությամբ [87]։ Թեև նրա քաղաքական հայացքները հաճախ դասակարգվում են որպես պահպանողական կամ ազատական, Ռaնդը նախընտրում էր «ռադիկալ կապիտալիզմ» տերմինը։ Նա աշխատել է պահպանողականների հետ քաղաքական նախագծերի վրա, սակայն համաձայն չէ8 նրանց հետ այնպիսի հարցերի շուրջ, ինչպիսիք են կրոնը և էթիկան [88][89]։ Ռանդը դատապարտում էր ազատականությունը, որը նա կապում էր անարխիզմի հետ [11][90]։ Նա մերժում էր անարխիզմը՝ որպես սուբյեկտիվիզմի վրա հիմնված միամիտ տեսություն, որը գործնականում կհանգեցներ կոլեկտիվիզմի [91]։

Գեղագիտության մեջ Ռանդը արվեստը սահմանել է որպես «իրականության ընտրովի վերաստեղծում, ըստ նկարչի մետաֆիզիկական արժեքային դատողությունների» [92]: Ըստ նրա, արվեստը թույլ է տալիս փիլիսոփայական հասկացությունները ներկայացնել կոնկրետ ձևով, որը կարելի է հեշտությամբ ընկալել՝ դրանով իսկ բավարարելով մարդկային գիտակցության պահանջը [93]։ Որպես գրող` Ռանդի արվեստտը առավել կենտրոնացած էր գրականության վրա։ Նա ռոմանտիզմը համարում էր այն մոտեցումը, որն առավել ճշգրիտ արտացոլում էր մարդու ազատ կամքի գոյությունը [94]։

Քննադատություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռանդի էթիկան և քաղաքականությունը նրա փիլիսոփայության ամենաքննադատված ոլորտներն են [95]։ Բազմաթիվ հեղինակներ, այդ թվում՝ Ռոբերտ Նոզիկը և Ուիլյամ Ֆ. Օ'Նիլը, նրա գաղափարների ամենավաղ ակադեմիական քննադատության մեջ [96] ասացին, որ նա ձախողվեց՝ լուծելու անհրաժեշտ խնդիրը [97]։ Քննադատները նրա՝ էգոիզմի և ալտրուիզմի սահմանումներն անվանել են կողմնակալ և սովորական օգտագործման հետ անհամապատասխան [98]։ Կրոնական ավանդույթների քննադատները դեմ են նրա աթեիզմին և ալտրուիզմի մերժմանը [99]։

Բազմաթիվ քննադատներ, ներառյալ Նոզիկը, ասում են, որ էգոիզմի վրա հիմնված անհատական ​​իրավունքները արդարացնելու նրա փորձը ձախողված է [100]։ Մյուսները, ինչպես ազատատենչ փիլիսոփա Մայքլ Հյումերը, ավելի հեռուն են գնացել՝ ասելով, որ նրա աջակցությունը էգոիզմին և անհատական ​​իրավունքներին անհամապատասխան դիրքորոշումներ են [101]։ Որոշ քննադատներ, ինչպիսիք են Ռոյ Չայլդսը, ասում են, որ ուժի նախաձեռնմանը նրա դեմ լինելը պետք է հանգեցնի անարխիզմի աջակցությանը, այլ ոչ թե սահմանափակ կառավարությանը [102][103]։

Մեկնաբանները, ներառյալ Հեյզել Բարնսը, Ալբերտ Էլիսը և Նաթանիել Բրանդենը, քննադատել են Ռանդի ուշադրությունը բանականության կարևորության վրա։ Բրենդենն ասել է, որ այս շեշտադրումը նրան ստիպել է նսեմացնել զգացմունքները և ստեղծել անիրատեսական ակնկալիքներ, թե որքան հետևողականորեն ռացիոնալ պետք է լինեն մարդիկ [104]։

Հարաբերություններ այլ փիլիսոփաների հետ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բացի Արիստոտելից, Թոմաս Աքվինացուց և դասական լիբերալներից, Ռանդը խիստ քննադատական ​​էր [105] փիլիսոփաների մեծ մասի և իրեն հայտնի փիլիսոփայական ավանդույթների նկատմամբ [106][107]։ Կրելով Արիստոտելից ամենամեծ ազդեցությունը [108]՝ Ռանդը նշում էր, որ փիլիսոփայության պատմության մեջ նա կարող էր խորհուրդ տալ միայն «երեք Ա»-ներ՝ Արիստոտել, Աքվինաս և Այն Ռանդ [107]։ 1959 թվականին Մայք Ուոլեսի հետ հարցազրույցում, երբ նրան հարցրել են, թե որտեղից է եկել իր փիլիսոփայությունը, նա պատասխանել է. «Իմ մտքից դուրս Արիստոտելի հանդեպ ունեցած պարտքի միանձնյա ճանաչումով՝ միակ փիլիսոփայի, որ երբևէ ազդել է ինձ վրա» [109]։

Claremont Review of Books-ի հոդվածում քաղաքագետ Չարլզ Մյուրեյը քննադատել է նրա այն պնդումը, որ իր միակ «փիլիսոփայական պարտքը» Արիստոտելն է։ Նա պնդում էր, որ իր գաղափարները ածանցյալ են նախորդ մտածողների, ինչպիսիք են Ջոն Լոքը և Ֆրիդրիխ Նիցշեն [110]։ Ռանդը վաղ ոգեշնչում գտավ Նիցշեից [111][112], և գիտնականները դրա մասին ցուցումներ գտան Ռանդի մասնավոր ամսագրերում։ 1928 թվականին նա ակնարկեց «գերմարդու» մասին իր գաղափարին չգրված վեպի նոտաներում, որի գլխավոր հերոսը ոգեշնչված էր մարդասպան Ուիլյամ Էդվարդ Հիքմանից [113]։ Նիցշեի ազդեցության այլ ցուցումներ կան «Մենք՝ ողջերս» գրքի առաջին հրատարակությունից (որը հետագայում վերանայեց Ռանդը) [114] ​​և նրա ընդհանուր գրելու ոճում [14][115]։ Այն ժամանակ, երբ նա գրեց «Շատրվանագլուխը», Ռանդը դեմ էր Նիցշեի գաղափարներին [116][117], և նրա ազդեցության չափը Ռանդի վրա նույնիսկ նրա վաղ տարիներին վիճելի է [118]։

Ռանդը համարում էր իր փիլիսոփայական հակառակորդը Իմանուել Կանտին, որին նա անվանում էր «մարդկության պատմության ամենավատ մարդը» [119]։ Նա կարծում էր, որ Կանտի իմացաբանությունը խաթարում է բանականությունը, իսկ նրա էթիկան հակադրվում է սեփական շահերին [120]։ Փիլիսոփաներ Ջորջ Ուոլշը և Ֆրեդ Սեդդոնը պնդում են, որ նա սխալ է մեկնաբանել Կանտին և ուռճացրել նրանց տարբերությունները [121][122]։ Նա նաև քննադատում էր Պլատոնին և դիտում էր նրա տարաձայնությունները Արիստոտելի հետ մետաֆիզիկայի և իմացաբանության հարցերում որպես փիլիսոփայության պատմության առաջնային հակամարտություն [123]։

Ռանդի հարաբերությունները ժամանակակից փիլիսոփաների հետ հիմնականում անտագոնիստական ​​էին։ Նա ակադեմիկոս չէր և չէր մասնակցում ակադեմիական դիսկուրս0նի [124][125]։ Նա արհամարհական էր քննադատների նկատմամբ և գրում էր այն գաղափարների մասին, որոնց հետ համաձայն չէր, վիճաբանությամբ, առանց խորը վերլուծության [125][126]։ Նրան, իր հերթին, շատ բացասաբար էին վերաբերվում բազմաթիվ ակադեմիական փիլիսոփաներ, որոնք նրան համարում էին անկարևոր գործիչ, որին պետք չէ լուրջ ուշադրություն դարձնել [14][127]։

Ընդունվածություն և ժառանգություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քննադատական ընդունվածություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Photo of Rand
Ռանդը 1957 թվ․-ին

Ռանդի ստացած առաջին ակնարկները հունվարի 16-ի գիշերն էին։ Բրոդվեյի արտադրության մասին ակնարկները հիմնականում դրական էին, բայց Ռանդը նույնիսկ դրական կարծիքները համարեց ամոթալի, որովհետև դրանք պրոդյուսերի կողմից իր սցենարում կատարված էական փոփոխություններ էին [128]։ Թեև Ռանդը կարծում էր, որ իր «Մենք՝ ողջերս» վեպը լայնորեն քննադատության չի ենթարկվել, ավելի քան 200 հրատարակություններ հրապարակել են մոտավորապես 125 տարբեր ակնարկներ դրա մասին։ Ընդհանուր առմամբ, ակնարկներն ավելի դրական էին, քան նրանք, որոնք նա ստացել է իր հետագա աշխատանքի համար [129]։ Նրա «Հիմնը» վեպը արժանացավ գրախոսականի քիչ ուշադրության թե՛ Անգլիայում իր առաջին հրատարակման և թե՛ հետագա վերաթողարկումների համար [130]։

Ռենդի առաջին բեսթսելլերը՝ «Շատրվանգլուխը», շատ ավելի քիչ գրախոսականներ ստացավ, քան «Մենք՝ ողջերս» վեպը, և գրախոսների կարծիքները այս մասով հակասական էին [131]։ Լորին Պրյուետի դրական ակնարկը The New York Times-ում, որը հեղինակին անվանել է «մեծ հզոր գրող», որ գրել է «փայլուն, գեղեցիկ և դառը» [132], Ռանդը մեծապես գնահատել է [133]։ Եղել են նաև այլ դրական կարծիքներ, բայց Ռանդը մերժել էր դրանցից շատերը՝ կա՛մ իր թյուրիմացաբար, կա՛մ անկարևոր հրապարակումների մեջ գտնվելու համար [131]։ Որոշ բացասական ակնարկներ պնդում էին, որ վեպը չափազանց երկար է [12], մյուսներն անվանում էին կերպարներին ոչ համակրելի, իսկ Ռանդի ոճը «վիրավորական հետիոտն» [131]։

«Ատլանտը պարզեց թևերը»լ ստեղծագործությունը լայնորեն վերանայվեց, քանի որ ակնարկներից շատերը խիստ բացասական էին։ «Ատլանտը պարզեց թևերը» դրական ակնարկներ ստացավ մի քանի հրապարակումներից [12][134] Atlas Shrugged received positive reviews from a few publications[134],, սակայն Ռանդի գիտնական Միմի Ռեյզել Գլադշտեյնը ավելի ուշ գրեց, որ «գրախոսները, թվում էր, թե մրցում էին միմյանց հետ ամենախելամիտ ներդաշնակությունները մշակելու համար», ներառյալ մեկնաբանությունները, որ դա «գրված է ատելությունից դրդված» և ցույց է տվել «անխիղճ շռայլություն» [12]։ Ուիթաքեր Չեմբերսը գրել է այն, ինչը հետագայում անվանվել է վեպի ամենահռչակավոր ակնարկը [135][136] պահպանողական National Review ամսագրի համար։ Նա մեղադրում էր Ռանդին անաստված համակարգին աջակցելու մեջ (նա դա կապում էր սովետական համակարգի հետ)՝ պնդելով, որ «ուսերը պարզած «Ատլանտի գրեթե ցանկացած էջից լսվում է մի ձայն, որը հրամայում է. «Դեպի գազի խցիկ ․․․ Գնա՛» [137][Ն 1]։

Ռանդի ոչ գեղարվեստական ​​գրականությունը շատ ավելի քիչ գրախոսականներ ստացավ, քան նրա վեպերը։ Նրա առաջին ոչ գեղարվեստական ​​գրքի՝ ՆՆոր մտավորականի համար», քննադատության տենորը նման էր «Ատլանտը պարզեց թևերը» վեպին [140]։ Փիլիսոփա Սիդնի Հուկը իր վստահությունը համեմատեց «Խորհրդային Միությունում փիլիսոփայության գրառման ձևի» հետ [141] , իսկ հեղինակ Գոր Վիդալը նրա տեսակետն անվանեց «գրեթե կատարյալ իր անբարոյականության մեջ» [142]։ Այս ակնարկները լիբերալ քննադատների մոտ նրա գաղափարներին արձագանքելու օրինակ ստեղծեցին [143]։ Այդուհետ Ռանդի գրքերը հետզհետե ավելի քիչ գրախոսական ուշադրության արժանացան [140]։

Հանրային հետաքրքրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2015-ի դրությամբ ավելի քան 30 միլիոն օրինակով վաճառված լինելով՝ Ռանդի գրքերը շարունակում են լայնորեն ընթերցվել այսօր էլ։ 1991 թվականին Կոնգրեսի գրադարանիում և Ամսվա գրքի ակումբի համար անցկացված հարցման շրջանակներում ակումբի անդամներին խնդրել են անվանել ամենաազդեցիկ գիրքն իրենց կյանքում։ Ռանդի «Շատրվանագլուխը» երկրորդ ամենահայտնի ընտրությունն էր Աստվածաշնչից հետո [144]։ Թեև Ռենդի ազդեցությունն ամենամեծը եղել է Միացյալ Նահանգներում, նրա աշխատանքի նկատմամբ միջազգային հետաքրքրությունը միշտ բարձր է եղել [145][146]։

Ռանդի ժամանակակից երկրպագուների թվում էին վիպասաններ, ինչպիսիք են Իրա Լևինը, Քեյ Նոլտե Սմիթը և Լ. Նիլ Սմիթը։ Նա ազդել է ավելի ուշ ստեղծագործած գրողների վրա, ինչպիսիք են Էրիկա Հոլցերը, Թերի Գուդկինդը [147] և կոմիքսների նկարիչ Սթիվ Դիտկոն [148]։ Ռենդը դրական կարծիք է հայտնել բիզնեսի մասին, և հետագայում շատ բիզնես ղեկավարներ և ձեռնարկատերեր հիացել են նրա աշխատանքով և առաջ մղել այն [149]։ Գործարարներ, ինչպիսիք են Ջոն Էլիսոնը BB&T-ից և Էդ Սնայդերը Comcast Spectacor-ից, ֆինանսավորել են Ռանդի գաղափարների առաջխաղացումը [150][151]։

Շատ հեռուստատեսային շոուներ, ֆիլմեր և տեսախաղեր հիմնված են Ռանդի կյանքի և նրա ստեղծագործությունների վրա [152][153]։ Իր կյանքի ընթացքում նա բազմաթիվ հոդվածների օբյեկտ է դարձել հանրաճանաչ ամսագրերում [154], ինչպես նաև գրականության երկարատև քննադատությունների հեղինակների կողմից, ինչպիսիք են հոգեբան Ալբերտ Էլիսը [227] և Երրորդություն հիմնադրամի նախագահ Ջոն Վ. Ռոբինսը [155]։ Ռանդը կամ նրա կերպարի վրա հիմնված հերոսները աչքի են ընկնում ամերիկացի հեղինակների վեպերում [156], ներառյալ Մերի Գեյթսկիլը, Մեթ Ռաֆը, Քեյ Նոլտե Սմիթը և Թոբիաս Վոլֆը [157]։ Reason ամսագրի նախկին գլխավոր խմբագիր Նիք Գիլեսփին նշել է, որ «Ռանդի անմահությունը տանջված անմահություն է, որտեղ նա հավանական է, որ գլխավոր դերակատարը լինի։ Ջիբսը Ռանդում այնքան սառը և անմարդկային է անցնում ժողովրդական մշակույթի միջով [158]»։ Երկու ֆիլմ է նկարահանվել Ռանդի կյանքի մասին։ 1997 թվականի վավերագրական ֆիլմը՝ «Այն Ռանդ. Այն Ռանդի զգացողությունները» ր 1999 թվականին համանուն գրքի հեռուստատեսային ադապտացիան արժանացել են մի քանի մրցանակների [159]։ Ռսնդի պատկերը հայտնվում է նաև նկարիչ Նիք Գաետանոյի կողմից նկարազարդված 1999 թվականի ԱՄՆ փոստային նամականիշի վրա [160]։

Ռանդի ստեղծագործությունները, առավել հաճախ՝ «Հիմնը» և «Շատրվանագլուխը», երբեմն նշանակվում են որպես միջնակարգ դպրոցական ընթերցումներ [161]։ 2002 թվականից ի վեր Այն Ռանդի ինստիտուտը Ռանդի վեպերի անվճար օրինակներ է տրամադրում ուսուցիչներին, որոնք խոստանում են գրքերը ներառել իրենց ուսումնական ծրագրում [162] : Ինստիտուտը մինչև 2020 թվականի վերջը տարածել էր 4,5 միլիոն օրինակ ԱՄՆ-ում և Կանադայում [163]}}։ 2017 թվականին Ռանդը ավելացվել է Միացյալ Թագավորությունում A Level Politics քննության համար պահանջվող ընթերցանության ցանկում [164]։

Քաղաքական ազդեցություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թեև Ռանդը մերժում էր «պահպանողական» և «ազատական» պիտակները [165][166], նա շարունակական ազդեցություն է թողել աջակողմյան քաղաքականության և ազատականության վրա [15][16]։ Ռանդը հաճախ համարվում է երեք ամենակարևոր կանանցից մեկը (Ռոզ Ուայլդեր Լեյնի և Իզաբել Պատերսոնի հետ միասին) ժամանակակից ամերիկյան ազատականության վաղ զարգացման մեջ [167][168]։ Դեյվիդ Նոլանը՝ Ազատական կուսակցության հիմնադիրներից մեկը, ասել է, որ «առանց Այն Ռանդի ազատական շարժումը գոյություն չէր ունենա [169]»: Այդ շարժման պատմության մեջ լրագրող Բրայան Դոհերտին նրան նկարագրել է որպես «20-րդ դարի ամենաազդեցիկ ազատատենչը լայն հանրության համար [15]»: Պատմաբան Ջենիֆեր Բըրնսը նրան անվանել է «աջ կողմում դեպի կյանքի վերջնական դարպաս»։

Քաղաքական գործիչները, որոնք համարում են Ռանդին որպես մեծ ազդեցություն, սովորաբար պահպանողականներ են (հաճախ Հանրապետական կուսակցության անդամներ) [170], չնայած Ռանդը պահպանողականի համար որոշ անտիպ դիրքեր է զբաղեցնում, օրինակ՝ ընտրության կողմնակից և աթեիստ լինելը [171]։ 1987 թվականին Նյու Յորք Թայմսում հրապարակված հոդվածում նա հիշատակվում էր որպես Ռեյգանի վարչակազմի «արձակագիր դափնեկիր» [172]։ Հանրապետական կոնգրեսականները և պահպանողական փորձագետները խոստովանել են նրա ազդեցությունը իրենց կյանքի վրա և խորհուրդ են տվել նրա վեպերը [173][174][175]։ Նա ազդել է ԱՄՆ-ից դուրս որոշ պահպանողական քաղաքական գործիչների վրա, ինչպիսիք են Սաջիդ Ջավիդը Միացյալ Թագավորությունում, Սիվ Ջենսենը Նորվեգիայում և Այելետ Շաքեդը Իսրայելում [176][177]։

Man holding a poster that says "I am John Galt"
2009թ. թեյի երեկույթի հանրահավաքում ցուցարարի նշանը վերաբերում է Ջոն Գալտին՝ Ռանդի «Ատլանտը պարզեց թևերը» վեպի հերոսին:

2007–2008 թթ․ ֆինանսական ճգնաժամը նոր հետաքրքրություն առաջացրեց նրա ստեղծագործությունների նկատմամբ, հատկապես «Ատլանտը պարզեց ուսերը» վեպը, որը ոմանք տեսան որպես ճգնաժամի նախազգուշացում [178][179]։ Հոդվածները համեմատում էին իրական աշխարհի իրադարձությունները վեպի սյուժեի հետ [170][180]։ Ռանդին և նրա հորինված հերոս Ջոն Գալտին հիշատակող ցուցանակներ հայտնվեցին Tea Party-ի բողոքի ցույցերի ժամանակ [179]։ Նրա գաղափարների քննադատության աճ է գրանցվել, հատկապես քաղաքական ձախերի կողմից։ Քննադատները տնտեսական ճգնաժամի մեջ մեղադրում էին եսասիրությանը և ազատ շուկաներին նրա աջակցությանը, հատկապես Ալան Գրինսփենի վրա ունեցած ազդեցության պատճառով [175]։ 2015 թվականին Ադամ Վեյներն ասաց, որ Գրինսպենի միջոցով «Ռանդը արդյունավետորեն ժամային ռումբ է նետել ԱՄՆ-ի տնտեսության կաթսայատան մեջ [181]»: Լիզա Դուգգանն ասել է, որ Ռանդի վեպերը «անհաշվելի ազդեցություն» են ունեցել նեոլիբերալ քաղաքական գաղափարների տարածումը խրախուսելու հարցում [182]։ 2021 թվականին Կաս Սանսթայնն ասել է, որ Ռանդի գաղափարները կարելի է տեսնել Թրամփի վարչակազմի հարկային և կարգավորող քաղաքականության մեջ, որը նա վերագրել է Ռանդի գեղարվեստական ​​գրականության «մնայուն ազդեցությանը [183]»:

Ակադեմիական արձագանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռանդի կենդանության օրոք նրա աշխատանքը քիչ ուշադրության արժանացավ ակադեմիական գիտնականների կողմից [184] : Նրա մահից հետո նրա աշխատանքի նկատմամբ հետաքրքրությունն աստիճանաբար աճել է [185][186] : 2009 թվականին պատմաբան Ջենիֆեր Բերնսը բացահայտեց Ռանդի նկատմամբ գիտական ​​հետաքրքրության «երեք համընկնող ալիքներ», ներառյալ «կրթաթոշակների պայթյունը» սկսած 2000 թվականից [187]։ Այնուամենայնիվ, այդ նույն տարվա դրությամբ մի քանի համալսարաններ ներառում էին Ռանդը կամ Օբյեկտիվիզմը որպես փիլիսոփայական մասնագիտություն կամ հետազոտական ​​ոլորտ, որտեղ գրականության և փիլիսոփայության շատ բաժիններ նրան համարում էին փոփ մշակույթի երևույթ, այլ ոչ թե լուրջ ուսումնասիրության առարկա [188]։ 2002-2012 թթ․ ավելի քան 60 քոլեջներ և համալսարաններ ստացել են դրամաշնորհներ BB&T Corporation-ի բարեգործական հիմնադրամից, որը առաջարկում էր ուսուցանել Ռանդի գաղափարները կամ աշխատանքները. որոշ դեպքերում դրամաշնորհները հակասական էին և նույնիսկ մերժվել են՝ Ռանդի մասին ուսուցանելու պահանջի պատճառով [189][190]։ 2020 թվականին մեդիա քննադատ Էրիկ Բերնսն ասել է, որ «Ռանդը, անշուշտ, իմ կյանքի ամենահետաքրքիր փիլիսոփան է» [191], սակայն «Ակադեմիայում ոչ ոք ուշադրություն չի դարձնում նրան՝ ո՛չ որպես հեղինակի, ո՛չ փիլիսոփայի» [192]։ Նույն տարին Ռանդի մասին քննադատական ​​էսսեների ժողովածուի խմբագիրն ասաց, որ ակադեմիկոսները, որոնք հավանություն չէին տալիս նրա գաղափարներին, երկար ժամանակ «համառ վճռականություն են դրսևորել՝ անտեսելու կամ ծաղրելու» նրա աշխատանքը [193] , սակայն նա կարծում էր, որ ավելի շատ ակադեմիական քննադատներ ներգրավված են նրա աշխատանքով վերջին տարիներին [13]։

Արձագանք նրա մտքերին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1967 թվականին Ջոն Հոսպերսը քննարկեց Ռանդի էթիկական գաղափարները իր «Փիլիսոփայական վերլուծության ներածություն» դասագրքի երկրորդ հրատարակության մեջ։ Նույն տարում Հեյզել Բարնսն իր «Էքզիստենցիալիստական ​​էթիկա» գրքում ներառեց մի գլուխ, որը քննադատում էր օբյեկտիվիզմը [195]։ Երբ 1971 թվականին հայտնվեց Ռանդի փիլիսոփայության մասին առաջին լիամետրաժ ակադեմիական գիրքը, հեղինակը հայտարարեց, որ Ռանդի մասին գրելը «դավաճանական նախաձեռնություն է», որը կարող է հանգեցնել «մեղքի» նրան լուրջ ընդունելու համար [196]։ Ռանդի գաղափարների մասին մի քանի հոդվածներ հայտնվեցին ակադեմիական ամսագրերում մինչև նրա մահը՝ 1982 թ., նրանցից շատերը The Personalist-ում [197]։ Հոդվածներից մեկը ազատամարտիկ փիլիսոփա Ռոբերտ Նոզիկի «Ռանդյան վեճի մասին» աշխատությունն էր, որը քննադատեց նրա մետաէթիկական փաստարկները [97]։ Այլ փիլիսոփաներ, գրելով նույն հրապարակման մեջ, պնդում էին, որ Նոզիկը սխալ է ներկայացրել Ռանդի դեպքը [197]։ Նոզիկին պատասխանող հոդվածում Դուգլաս Դեն Ուիլը և Դուգլաս Բ. Ռասմուսենը պաշտպանել են նրա դիրքորոշումները, սակայն նրա ոճը նկարագրել են որպես «գրական, հիպերբոլիկ և զգացմունքային [198]»։

«Այն Ռանդի փիլիսոփայական միտքը»՝ 1984 թվականի Օբյեկտիվիզմի մասին էսսեների ժողովածուն, որը խմբագրվել է Դեն Ուիլի և Ռասմուսենի կողմից, առաջին ակադեմիական գիրքն էր Ռանդի գաղափարների մասին, որը հրատարակվել է նրա մահից հետո [155] : Էսսեներից մեկում քաղաքական գրող Ջեք Ուիլերը գրել է, որ չնայած «ռանդյան կատաղության անդադար ռմբակոծությանը և շարունակական արտահոսքին», Ռանդի էթիկան «ամենահռչակ ձեռքբերում է, որի ուսումնասիրությունը շատ ավելի արդյունավետ է, քան ժամանակակից մտքի ցանկացած այլ բան [199] »:1987 թվականին Այն Ռանդի միությունը հիմնադրվել է որպես Ամերիկյան փիլիսոփայական ասոցիացիայի մասնաճյուղ [200]։

1995 թվականին Ռանդի մասին «Ժամանակակից կին փիլիսոփաներ»-ում Ջեննի Ա. Հեյլը նկարագրեց բազմաթիվ ակադեմիական մասնագիտությունների ընկալման տարբերություններ։ Նա ասաց, որ Ռանդի փիլիսոփայությունը «պարբերաբար դուրս է մնում ակադեմիական փիլիսոփայությունից։ Այնուամենայնիվ, գրական ակադեմիայի ողջ ընթացքում Այն Ռանդը համարվում է փիլիսոփա» [201] : Քաղաքական տեսաբան Չանդրան Կուկաթասը, գրելով Routledge Encyclopedia of Philosophy-ի 1998 թվականի հրատարակության մեջ, ամփոփեց իր աշխատանքի հիմնական փիլիսոփայական ընկալումը երկու մասում։ Նա ասաց, որ մեկնաբանների մեծամասնությունը նրա էթիկական փաստարկը դիտարկում է որպես Արիստոտելի էթիկայի ոչ համոզիչ տարբերակ, և նրա քաղաքական տեսությունը «չնչին հետաքրքրություն է ներկայացնում», քանի որ այն խաթարված է «չմտածված և ոչ համակարգված» ջանքերով՝ համաձայնեցնելու իր թշնամությունը անարխիզմի մերժման հետ [202]։ «Այն Ռանդի ուսումնասիրություններ» ամսագիրը, որը բազմառարկայական էր և հաճախ էր գրախոսվում և որը նվիրված է Ռանդի և նրա գաղափարների ուսումնասիրությանը, հիմնադրվել է 1999 թվականին [203]։

2010 թվականին Կատո ինստիտուտի համար նախատեսված էսսեում Հյումերը պնդում էր, որ շատ քչերին են համոզիչ համարում Ռանդի գաղափարները, հատկապես նրա էթիկան։ Նա վերագրեց այն ուշադրությունը նրան, որ Ռանդը համարվում էր «գրավիչ գրող»՝ նշելով, որ «Ատլանտը պարզեց ուսերը» ստեղծագործությունը գերազանցում է Ռանդի ոչ գեղարվեստական գործերը և դասական լիբերալիզմի այլ փիլիսոփաների գործերը [204]։ 2012 թվականին Փենսիլվանիայի պետական համալսարանի մամուլը համաձայնեց ստանձնել «Այն Ռանդի ուսումնասիրություններ» ամսագրի հրատարակումը [205], իսկ Պիտսբուրգի համալսարանի մամուլը մեկնարկեց «Այն Ռանդի հասարակության փիլիսոփայական ուսումնասիրություններ» շարքը՝ հիմնված հասարակության աշխատանքների վրա [206]։ 2012 թվականի աշնանային թարմացումը Ռանդի մասին Ստենֆորդի փիլիսոփայության հանրագիտարանում ասվում է, որ «միայն մի քանի պրոֆեսիոնալ փիլիսոփաներ լուրջ են վերաբերվել նրա աշխատանքին [14]»: Նույն թվականին քաղաքագետ Ալան Վուլֆը մերժեց Ռանդին՝ համարելով նրան «ոչ անձ» ակադեմիկոսների շրջանում։ Սա մի վերաբերմունք էր, որը գրող Բեն Մուրնանն ավելի ուշ նկարագրեց որպես Ռանդի վերաբերյալ «ավանդական ակադեմիական տեսակետ [207]»:

Արձագանք նրա գեղարվեստական ​​գրականությանը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռանդի՝ որպես գրական գործչի ակադեմիական դիտարկումը նրա կյանքի ընթացքում նույնիսկ ավելի սահմանափակ էր, քան նրա փիլիսոփայության քննարկումը։ Միմի Ռեյզել Գլադշտեյնը չկարողացավ գտնել որևէ գիտական ​​հոդված Ռանդի վեպերի մասին, երբ նա սկսեց ուսումնասիրել գրողի կյանքը 1973 թվականին, և միայն երեք այդպիսի հոդված հայտնվեց 1970-ականների մնացած գործերում [208]։ Նրա մահից ի վեր անգլիական և ամերիկյան գրականության գիտնականները շարունակում են հիմնականում անտեսել նրա աշխատանքը [209] , չնայած Ռանդի գրական աշխատանքի նկատմամբ ուշադրությունը մեծացել է 1990-ականներից [210]։ Կարևոր հեղինակների մասին մի քանի ակադեմիական գրքերի շարքեր ընդգրկում են Ռանդին և նրա ստեղծագործությունները [211]}}, ինչպես նաև հանրաճանաչ ուսումնական ուղեցույցներում, ինչպիսիք են CliffsNotes-ը և SparkNotes-ը [212]։ 2001 թվականին Ռանդի համար գրված «Գրական հանրագիտարան» գրառման մեջ Ջոն Դեյվիդ Լյուիսը հայտարարեց, որ «Ռանդը գրել է իր սերնդի ինտելեկտուալ առումով ամենադժվար գեղարվեստական ​​գրականությունը»։ 2019-ին Դուգգանը նկարագրեց Ռանդի գեղարվեստական գրականությունը որպես հանրաճանաչ և ազդեցիկ շատ ընթերցողների համար, չնայած այն հեշտ է քննադատել «նրա մուլտֆիլմային կերպարների և մելոդրամատիկական սյուժեների, կոշտ բարոյականության, միջինից ցածր գեղագիտական նախասիրությունների ... և փիլիսոփայական ձգտումների համար [213]»:

Օբյեկտիվիստական շարժում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Photo of Leonard Peikoff
Ռանդի ժառանգը՝ Լեոնարդ Փեյկոֆը, համահիմնադրել է Այն Ռանդ ինստիտուտը։

Նաթանիել Բրանդենի ինստիտուտի փակումից հետո Օբյեկտիվիստական շարժումը շարունակվեց այլ ձևերով։ 1970-ական թվականներին Փեյկոֆը սկսեց դասավանդել օբյեկտիվիզմի տեսությունը [214]։ 1979 թվականին Պիտեր Շվարցը սկսեց տեղեկագիր, որը կոչվում էր «Մտավոր ակտիվիստ», որին Ռանդը հավանություն տվեց [215][216]։ Նա նաև հավանություն է տվել «Օբյեկտիվիստական ֆորումին»՝ երկամսյա ամսագրին, որը հիմնադրվել էր օբյեկտիվիստ փիլիսոփա Հարրի Բինսվանգերի կողմից, որը գործում էր 1980-ից 1987 թվականներին [217]։

1985թ.-ին Փեյկոֆն աշխատում էր գործարար Էդ Սնայդերի հետ՝ ստեղծելու Այն Ռանդ ինստիտուտը, որը շահույթ չհետապնդող կազմակերպություն էր և նվիրված էր Ռանդի գաղափարների և աշխատանքների առաջխաղացմանը։ 1990 թվականին Փեյկոֆի հետ գաղափարական տարաձայնություններից հետո Դեյվիդ Քելլին հիմնեց Օբյեկտիվիստական հետազոտությունների ինստիտուտը, որն այժմ հայտնի է որպես «Ատլանտի հասարակություն» [218][219]։ 2001թ.-ին պատմաբան Ջոն Մաքքասկին կազմակերպեց Anthem Foundation for Objectivist Scholarship-ը, որը դրամաշնորհներ է տրամադրում ակադեմիական ոլորտում օբյեկտիվիզմի վերաբերյալ գիտական աշխատանքների համար [220]։

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նշումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Although she had previously been friendly with National Review editor William F. Buckley Jr., Rand cut off all contact with him after the review was published.[138] Historian Jennifer Burns describes the review as a break between Buckley's religious conservatism and non-religious libertarianism.[139]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Encyclopædia Britannica
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Internet Broadway Database — 2000.
  4. 4,0 4,1 4,2 Saxon W. Ayn Rand, ‘Fountainhead’ Author, Dies — 1982.
  5. Ayn Rand Biographical FAQ
  6. Cox S. D. Merely Metaphorical? Ayn Rand, Isabel Paterson, and the Language of Theory // The Journal of Ayn Rand Studies / C. M. SciabarraPenn State University Press, 2007. — ISSN 1526-1018; 2169-7132
  7. https://books.google.ca/books?id=GIXuAFOBaggC&printsec=frontcover&dq=Ayn+Rand+and+the+World+She+Made&hl=en&ei=6-aDTOnWJIynnQe89_ncAQ&sa=X&oi=book_result&ct=result#v=onepage&q&f=false
  8. 1885-1969. Zarean, Kostan, (2002)։ Միացյալ Նահանգներ ։ երկիրներ և աստվածներ։ Sargis Khachʻentsʻ։ ISBN 99930-59-25-0։ OCLC 55797987 
  9. 9,0 9,1 Gotthelf, 2000, էջ 91
  10. 10,0 10,1 Gotthelf, 2000, էջեր 91–92
  11. 11,0 11,1 Sciabarra, 2013, էջեր 248–249
  12. 12,0 12,1 12,2 12,3 Gladstein, 1999, էջեր 117–119
  13. 13,0 13,1 Cocks, 2020, էջ 15
  14. 14,0 14,1 14,2 14,3 14,4 14,5 Badhwar, Long
  15. 15,0 15,1 15,2 Burns, 2009, էջ 4
  16. 16,0 16,1 Gladstein, 2009, էջեր 107–108, 124
  17. Джин Ландрам 14861&strn= 35&cht= 1 «Тринадцать женщин, которые изменили мир» Archived 2012-03-11 at the Wayback Machine.
  18. Britting, 2004, էջեր 40, 42
  19. Heller, 2009, էջեր 76, 92
  20. Rand, 1995, էջ xviii
  21. Gladstein, 2009, էջ 13
  22. Ralston, Richard E. "Publishing We the Living". In Mayhew 2004, էջ. 141 .
  23. Britting, Jeff. "Adapting We the Living". In Mayhew 2004, էջ. 164 .
  24. Ralston, Richard E. "Publishing We the Living". In Mayhew 2004, էջ. 143 .
  25. Heller, 2009, էջ 98
  26. Britting, 2004, էջեր 54–55
  27. Burns, 2009, էջ 50
  28. Heller, 2009, էջ 102
  29. Ralston, Richard E. "Publishing Anthem". In Mayhew 2005a, էջեր. 24–27 .
  30. Britting, 2004, էջ 57
  31. Burns, 2009, էջ 114
  32. Heller, 2009, էջ 249
  33. Burns, 2009, էջեր 75–78
  34. Burns, 2009, էջեր 130–131
  35. Heller, 2009, էջեր 214–215
  36. Britting, 2004, էջեր 61–78
  37. Britting, 2004, էջեր 58–61
  38. Burns, 2009, էջ 85
  39. Burns, 2009, էջ 89
  40. Burns, 2009, էջ 178
  41. Heller, 2009, էջեր 304–305
  42. Doherty, 2007, էջ 149
  43. Britting, 2004, էջեր 68–71
  44. Heller, 2009, էջ 171
  45. Burns, 2009, էջեր 100–101, 123
  46. Mayhew, 2005b, էջեր 91–93, 188–189
  47. Burns, 2009, էջ 125
  48. Mayhew, 2005b, էջ 83
  49. Britting, 2004, էջ 71
  50. Ralston, Richard E. "Publishing Anthem". In Mayhew 2005a, էջ. 26 .
  51. Branden, 1986, էջ 181
  52. Heller, 2009, էջեր 240–243
  53. Heller, 2009, էջեր 256–259
  54. Burns, 2009, էջ 179
  55. Britting, Jeff. "Adapting The Fountainhead to Film". In Mayhew 2006, էջ. 96 .
  56. Gladstein, 1999, էջ 26
  57. Gladstein, 1999, էջ 27
  58. Baker, 1987, էջեր 99–105
  59. Torres, Kamhi, էջ 64
  60. Heller, 2009, էջ 64
  61. Duggan, 2019, էջ 44
  62. Wilt, Judith. "The Romances of Ayn Rand". In Gladstein & Sciabarra 1999, էջեր. 183–184 .
  63. Britting, 2004, էջեր 17, 22
  64. Torres, Kamhi, էջ 59
  65. Heller, 2009, էջեր 32–33
  66. Grigorovskaya, 2018, էջեր 315–325
  67. Kizilov, 2021, էջ 106
  68. Weiner, 2020, էջեր 6–7
  69. Rosenthal, 2004, էջեր 220–223
  70. Kizilov, 2021, էջ 109
  71. Rosenthal, 2004, էջեր 200–206
  72. Gladstein, Mimi Reisel. "Ayn Rand's Cinematic Eye". In Younkins 2007, էջեր. 109–111 .
  73. Rand, 1992, էջեր 1170–1171
  74. Gladstein, Sciabarra, էջ 2
  75. Den Uyl, Douglas J. & Rasmussen, Douglas B. "Ayn Rand's Realism". In Den Uyl & Rasmussen 1986, էջեր. 3–20 .
  76. Rheins, Jason G. "Objectivist Metaphysics: The Primacy of Existence". In Gotthelf & Salmieri 2016, էջ. 260 .
  77. Gotthelf, 2000, էջ 54
  78. Salmieri, Gregory. "The Objectivist Epistemology". In Gotthelf & Salmieri 2016, էջ. 283 .
  79. Sciabarra, 2013, էջ 403 n20
  80. Salmieri, Gotthelf, էջ 1997
  81. Gladstein, 1999, էջեր 85–86
  82. Salmieri, Gregory. "The Objectivist Epistemology". In Gotthelf & Salmieri 2016, էջեր. 271–272 .
  83. Wright, Darryl. Կաղապար:" 'A Human Society': Rand's Social Philosophy". In Gotthelf & Salmieri 2016, էջ. 163 .
  84. Sciabarra, 2013, էջ 252
  85. Lewis, John David & Salmieri, Gregory. "A Philosopher on Her Times: Ayn Rand's Political and Cultural Commentary". In Gotthelf & Salmieri 2016, էջ. 353 .
  86. Ghate, Onkar. Կաղապար:" 'A Free Mind and a Free Market Are Corollaries': Rand's Philosophical Perspective on Capitalism". In Gotthelf & Salmieri 2016, էջ. 233 .
  87. Peikoff, 1991, էջեր 367–368
  88. Burns, 2009, էջեր 174–177, 209, 230–231
  89. Doherty, 2007, էջեր 189–190
  90. Burns, 2009, էջեր 268–269
  91. Sciabarra, 2013, էջեր 261–262
  92. Torres, Kamhi, էջ 26
  93. Sciabarra, 2013, էջեր 191–192
  94. Gotthelf, 2000, էջ 93
  95. Den Uyl, Rasmussen, էջ 165
  96. Gladstein, 1999, էջեր 100, 115
  97. 97,0 97,1 Sciabarra, 2013, էջ 224
  98. Sciabarra, 2013, էջ 220
  99. Baker, 1987, էջեր 140–142
  100. Miller, Fred D., Jr. & Mossoff, Adam. "Ayn Rand’s Theory of Rights: An Exposition and Response to Critics". In Salmieri & Mayhew 2019, էջեր. 135–142
  101. Miller, Fred D., Jr. & Mossoff, Adam. "Ayn Rand’s Theory of Rights: An Exposition and Response to Critics". In Salmieri & Mayhew 2019, էջեր. 146–148
  102. Sciabarra, 2013, էջ 260, 442 n33
  103. Gladstein, 1999, էջ 116
  104. Sciabarra, 2013, էջեր 173–176
  105. Sciabarra, 2013, էջ 111
  106. O'Neill, 1977, էջեր 18–20
  107. 107,0 107,1 Sciabarra, 2013, էջ 11
  108. Burns, 2009, էջ 2
  109. Podritske, Schwartz, էջեր 174–175
  110. Murray, 2010
  111. Burns, 2009, էջեր 16, 22
  112. Sciabarra, 2013, էջեր 94–99
  113. Burns, 2009, էջեր 24–25
  114. Loiret-Prunet, Valerie. "Ayn Rand and Feminist Synthesis: Rereading We the Living". In Gladstein & Sciabarra 1999, էջ. 97 .
  115. Sheaffer, Robert. "Rereading Rand on Gender in the Light of Paglia". In Gladstein & Sciabarra 1999, էջ. 313 .
  116. Heller, 2009, էջ 42
  117. Burns, 2009, էջեր 41, 68
  118. Burns, 2009, էջեր 303–304
  119. Rand, 1971, էջ 4
  120. Salmieri, Gregory. "An Introduction to the Study of Ayn Rand". In Gotthelf & Salmieri 2016, էջ. 14 .
  121. Hill, 2001, էջ 195
  122. Register, 2004, էջ 155
  123. Lennox, James G. Կաղապար:" 'Who Sets the Tone for a Culture?' Ayn Rand's Approach to the History of Philosophy". In Gotthelf & Salmieri 2016, էջ. 325 .
  124. Machan, 2000, էջ 121
  125. 125,0 125,1 Brühwiler, 2021, էջեր 24–26
  126. Machan, 2000, էջ 147
  127. Brühwiler, 2021, էջ 27
  128. Branden, 1986, էջեր 122–124
  129. Berliner, Michael S. "Reviews of We the Living". In Mayhew 2004, էջեր. 147–151 .
  130. Berliner, Michael S. "Reviews of Anthem". In Mayhew 2005a, էջեր. 55–60 .
  131. 131,0 131,1 131,2 Berliner, Michael S. "The Fountainhead Reviews". In Mayhew 2006, էջեր. 77–82 .
  132. Pruette, 1943, էջ BR7
  133. Heller, 2009, էջ 152
  134. 134,0 134,1 Berliner, Michael S. "The Atlas Shrugged Reviews". In Mayhew 2009, էջեր. 133–137 .
  135. Burns, 2009, էջ 174
  136. Doherty, 2007, էջ 659 n4
  137. Chambers, 1957, էջ 596
  138. Heller, 2009, էջեր 285–286
  139. Burns, 2009, էջ 175
  140. 140,0 140,1 Gladstein, 1999, էջ 119
  141. Hook, 1961, էջ 28
  142. Vidal, 1962, էջ 234
  143. Burns, 2009, էջեր 193–194
  144. Doherty, 2007, էջ 11
  145. Gladstein, 2003, էջեր 384–386
  146. Murnane, 2018, էջեր 2–3
  147. Riggenbach, 2004, էջեր 91–144
  148. Sciabarra, 2004, էջեր 8–11
  149. Burns, 2009, էջեր 168–171
  150. Burns, 2009, էջ 298
  151. Heller, 2009, էջ 412
  152. Sciabarra, 2004, էջեր 4–5
  153. Burns, 2009, էջ 282
  154. Gladstein, 1999, էջ 110–111
  155. 155,0 155,1 Gladstein, 1999, էջ 101
  156. Sciabarra, 2004, էջ 3
  157. Brühwiler, 2021, էջեր 15–22
  158. Chadwick, Gillespie, at 1:55
  159. Gladstein, 1999, էջ 128
  160. Wozniak, 2001, էջ 380
  161. Salmieri, Gregory. "An Introduction to the Study of Ayn Rand". In Gotthelf & Salmieri 2016, էջ. 4 .
  162. Duffy, 2012
  163. «Ayn Rand Institute Annual Report 2020»։ Ayn Rand Institute։ December 20, 2020։ էջ 17 – via Issuu 
  164. Wang, 2017
  165. Burns, 2009, էջ 258
  166. Weiss, 2012, էջ 55
  167. Burns, 2015, էջ 746
  168. Brühwiler, 2021, էջ 88
  169. Branden, 1986, էջ 414
  170. 170,0 170,1 Doherty, 2009, էջ 54
  171. Burns, 2004, էջեր 139, 243
  172. Burns, 2009, էջ 279
  173. Heller, 2009, էջ xii
  174. Doherty, 2009, էջ 51
  175. 175,0 175,1 Burns, 2009, էջ 283
  176. Brühwiler, 2021, էջեր 174–184
  177. Rudoren, 2015
  178. Burns, 2009, էջեր 283–284
  179. 179,0 179,1 Doherty, 2009, էջեր 51–52
  180. Gladstein, 2009, էջ 125
  181. Weiner, 2020, էջ 2
  182. Duggan, 2019, էջ xiii
  183. Sunstein, 2021, էջեր 145–146
  184. Sciabarra, 2013, էջեր 1–2
  185. Gladstein, 2009, էջեր 114–122
  186. Salmieri, Gotthelf, էջ 1995
  187. Burns, 2009, էջեր 295–296
  188. Gladstein, 2009, էջ 116
  189. Flaherty, 2015
  190. Gladstein, 2009, էջեր 116–117
  191. Burns, 2020, էջ 261
  192. Burns, 2020, էջ 259
  193. Cocks, 2020, էջ 11
  194. Sciabarra, 2003, էջ 46
  195. Burns, 2009, էջեր 188, 325
  196. O'Neill, 1977, էջ 3
  197. 197,0 197,1 Gladstein, 1999, էջ 115
  198. Den Uyl, Rasmussen, էջ 203
  199. Wheeler, Jack. "Rand and Aristotle". In Den Uyl & Rasmussen 1986, էջ. 96 .
  200. Gotthelf, 2000, էջեր 2, 25
  201. Heyl, 1995, էջ 223
  202. Kukathas, 1998, էջ 55
  203. Sciabarra, 2012, էջ 184
  204. Huemer, 2010
  205. Sciabarra, 2012, էջ 183
  206. Seddon, 2014, էջ 75
  207. Murnane, 2018, էջ 3
  208. Gladstein, 2003, էջեր 373–374, 379–381
  209. Gladstein, 2003, էջ 375
  210. Gladstein, 2003, էջեր 384–391
  211. Sciabarra, 2003, էջ 43
  212. Gladstein, 2003, էջեր 382–389
  213. Duggan, 2019, էջ 4
  214. Burns, 2009, էջ 249
  215. Sciabarra, 2013, էջ 402 n5
  216. Burns, 2009, էջ 276
  217. Gladstein, 1999, էջ 79
  218. Burns, 2009, էջեր 280–281
  219. Gladstein, 2009, էջեր 19, 114
  220. Gladstein, 2009, էջ 117


Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]