Jump to content

Այն Ռանդ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Այն Ռանդ
անգլ.՝ Ayn Rand
Դիմանկար
Ծնվել էփետրվարի 2, 1905(1905-02-02)[1][2][3][…]
ԾննդավայրՍանկտ Պետերբուրգ, Սանկտ Պետերբուրգի նահանգ, Ռուսական կայսրություն[4]
Մահացել էմարտի 6, 1982(1982-03-06)[1][2][3][…] (77 տարեկան)
Մահվան վայրՆյու Յորք շրջան, Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ
ԳերեզմանՔենսիկո[5]
Քաղաքացիություն Ռուսական կայսրություն,  ԽՍՀՄ և  ԱՄՆ
Ազգությունհրեա
Մայրենի լեզուռուսերեն
Կրոնաթեիզմ
ԿրթությունՍանկտ Պետերբուրգի համալսարան
Ազդվել էԱրիստոտել, Լյուդվիգ ֆոն Միզես, Կառլ Մենգեր, Isabel Paterson?[6], Թովմա Աքվինացի, Albert Jay Nock?[7], Ֆեոդոր Դոստոևսկի, Վիկտոր Հյուգո, Էդմոն Ռոստան, Ֆրիդրիխ Շիլլեր, ռուսական սիմվոլիզմ և Rose Wilder Lane?
ԵրկերԱտլանտը պարզեց թևերը, Շատրվանագլուխը, Մենք՝ ողջերս, Anthem? և Եսասիրության առաքինությունը
Մասնագիտությունդրամատուրգ, փիլիսոփա, վիպասան, սցենարիստ, գրական քննադատ, ակնարկագիր, լրագրող, գիտաֆանտաստիկ գրող և գրող
ԱշխատատուՍանկտ Պետերբուրգի համալսարան
ԱմուսինՖրենկ Օ'Կոննոր
Պարգևներ և
մրցանակներ
ԱնդամությունAmerican Writers Association? և Motion Picture Alliance for the Preservation of American Ideals?
🌐
aynrand.org
Ստորագրություն
Изображение автографа
 Ayn Rand Վիքիպահեստում

Այն Ռենդ (ծննդյան անունը՝ Ալիսա Զինովևնա Ռոզենբաում, փետրվարի 2, 1905(1905-02-02)[1][2][3][…], Սանկտ Պետերբուրգ, Սանկտ Պետերբուրգի նահանգ, Ռուսական կայսրություն[4] - մարտի 6, 1982(1982-03-06)[1][2][3][…], Նյու Յորք շրջան, Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), Ռուսաստանում ծնված ամերիկացի փիլիսոփա և վիպասան, համարվում է օբյեկտիվիզմի հիմնադիրը։ Կրթություն ստանալով Ռուսաստանում՝ նա տեղափոխվել է[8] 1926-ին։ Երկու վեպերից հետո, որոնք սկզբում անհաջող էին և երկու բրոդվեյան պիեսներից հետո նա համբավ ձեռք բերեց իր 1943 թվականի «Ակունքը» վեպով։ 1957 թվականին Ռենդը հրատարակեց իր ամենահայտնի աշխատանքը՝ «Ատլանտը պարզեց թևերը» վեպը։ Այնուհետև մինչև իր մահը՝ 1982թ., նա ոչ գեղարվեստական գրականությամբ էր զբաղվում իր փիլիսոփայությունը խթանելու համար՝ հրատարակելով սեփական պարբերականները և էսսեների մի քանի ժողովածու։

Ռենդը պաշտպանում էր բանականությունը՝ որպես գիտելիք ձեռք բերելու միակ միջոց։ Փոխարենը մերժում էր հավատքն ու կրոնը։ Նա պաշտպանում էր ռացիոնալ և էթիկական էգոիզմը և մերժում ալտրուիզմը։ Քաղաքականության մեջ նա դատապարտում էր ուժի նախաձեռնումը որպես անբարոյականություն [9] և դեմ էր կոլեկտիվիզմին, ստատիզմին և անարխիզմին։ Նա աջակցում էր laissez-faire կապիտալիզմին, որը նա սահմանում էր որպես անհատական իրավունքների, ներառյալ մասնավոր սեփականության իրավունքների ճանաչման վրա հիմնված համակարգ [10]։ Ռենդը դեմ էր ազատականությանը, որը նա դիտում էր որպես անարխիզմ։ Այն հաճախ ասոցացվում է Միացյալ Նահանգների ժամանակակից ազատական շարժման հետ [11]։ Արվեստում Ռենդը խթանում էր ռոմանտիկ ռեալիզմը։ Նա կտրուկ քննադատում էր իրեն հայտնի փիլիսոփաների և փիլիսոփայական ավանդույթների մեծ մասը, բացառությամբ Արիստոտելի, Թոմաս Աքվինացու և դասական ազատականների։

Ռենդի գեղարվեստական գրականությունը գրականագետների կողմից ստացել է հակասական արձագանքներ [12]։ Թեև նրա մահից հետո ակադեմիական հետաքրքրությունը մեծացել է նրա գաղափարների նկատմամբ [13], ակադեմիկոս փիլիսոփաները հիմնականում անտեսել կամ մերժել են նրա փիլիսոփայությունը՝ նրա վիճելի մոտեցման և մեթոդաբանական խստության բացակայության պատճառով [14]։ Նրա ստեղծագործությունները քաղաքականապես ազդել են որոշ ազատականների և պահպանողականների վրա [15][16]։ Օբյեկտիվիստական շարժումը փորձում է տարածել նրա գաղափարները ինչպես հանրության, այնպես էլ ակադեմիական միջավայրերում։

Կենսագրություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ալիսա Զինովիևնա Ռոզենբաումը ծնվել է Ռուսաստանի Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում, 1905 թվականի փետրվարի 2-ին։ Չորս տարեկանում սովորել է գրել ու կարդալ[17]։ Երկու տարի անց մի ֆրանսիական մանկական թերթում գտնում է իր մանկության հերոսին՝ այսպիսով ձեռք բերելով իր հերոսական տեսակետը, որն իր հետ է մնում իր ողջ կյանքի ընթացքում։ Հիմնովին հակադրվելով ռուսական մշակույթի խորհրդապաշտությունն ու կոլեկտիվիզմին՝ նա իրեն համարել է Եվրոպացի գրող, հատկապես Վիկտոր Հյուգոյին հանդիպելուց հետո, որով նա ամենից շատ էր հիանում։

Միջնակարգ կրթության տարիներին նա վկա էր Կերենսկի հեղափոխությանը, որը նա հովանավորեց, և 1917 թվականին Բոլշևիկ հեղափոխությանը, որը նա սկզբից ամբաստանեց։ Կռվից փախչելու համար նրա ընտանիքը մեկնեց Ղրիմ, ուր նա ավարտեց միջնակարգը։ Վերջնական կոմունիստական հաղթանակը պատճառ եղավ նրա հոր դեղատան բռնագրավմանը և ժամանակավոր սովի։ Երբ միջնակարգի վերջին տարում ծանոթացավ ամերիկական պատմության հետ, նա անմիջապես այն ընդունեց որպես իր օրինակը, թե ազատ մարդկանց ազգը ինչպիսին պիտի լինի։

Ղրիմից վերադառնալիս նա սկսում է սովորել փիլիսոփայություն և պատմություն Պետրոգրադի համալսարանում և ավարտում է այն 1924 թվականին։ Նրա ամենամեծ հաճույքներից էին Վիեննական օպերետտաներն և արևմտյան կինոներն ու թատերախաղերը։ 1924 թվականին մտավ Կինոյի Արվեստների Պետական Ինստիտուտ, որպեսզի սովորի կինոսցենարներ գրել։ Այս ժամանակում նա առաջին անգամ հրատարակեց գրքույկ դերասանուհի Փոլա Նեգռու մասին (1925) և մի գրքույկ Հոլիվուդ՝ Ամերիկյան Կինոյի Քաղաք անվամբ (1926)։

1925 թվականին նա իր ազգականների տեսակցության համար ԱՄՆ մեկնելու վիզա ստացավ։ Նյու Յորք հասնելով 1926 թվականի փետրվարին՝ վեց ամիս ապրեց իր ազգականների հետ Չիկագո քաղաքում, որից հետո մեկնեց Լոս Անջելես՝ նպատակադրվելով դառնալ սցենարիստ։

Հոլիվուդում հանդիպեց Սեսիլ Բ. Դեմիլին, ով նրան առաջարկեց աշխատել իր համար, նախ որպես ֆոնային դերասան և ապա որպես կրտսեր սցենարիստ։ Ստուդիայում նա հանդիպեց դերասան Ֆրանկ Օ՛Քոնորին, ում հետ էլ ամուսնացավ 1929 թվականին մինչև Օ՛Քոնորի մահը հիսուն տարի հետո։

Հետագա տարիներին նա մի քանի գործ փոխեց, մինչ առաջին անգամ իր գրած սցենարը վաճառեց 1932 թվականին։ Որդեգրելով Այն Ռենդ գրչանունը, 1943 թվականին լույս է ընծայել Ակունքը, իսկ 1957 թվականին՝ «Ատլանտը պարզեց թևերը» գիրքը։ Իր գրքերում և ստեղծագործություններում նա բացատրում է իր հիմնադրած փիլիսոփայության՝ օբյեկտիվիզմի մասին վեպերի միջոցով։

Մահացել է 1982 թվականի մարտի 6-ին իր՝ Նյու Յորքի բնակարանում։

Վաղ գեղարվեստական գրականություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռենդի առաջին գրական հաջողությունը եղավ 1932 թվականին, երբ Universal Studios-ին վաճառեց իր «Կարմիր գրավատուն» սցենարը, թեև այն այդպես էլ ներկայացվեց կարդացողի դատին [18]։ Նրա «Հունվարի 16-ի գիշեր» դրաման, որն առաջին անգամ բեմադրվել է Հոլիվուդում 1934 թվականին, հաջողությամբ վերաբացվեց Բրոդվեյում 1935 թվականին։ Ամեն գիշեր հանդիսատեսի անդամներից ժյուրի էր ընտրվում, որոնց քվեարկության հիման վրա երկու տարբեր վերջավորություններից մեկն էր բեմադրվում [19]

Poster for the play Night of January 16th
Ռենդի՝ «Հունվարի 16-ի գիշերը» պիեսը ներկայացվել է Բրոդվեյում 1935 թվականին։

Նրա առաջին հրատարակված վեպը՝ կիսաինքնակենսագրական [20], «Մենք՝ ողջերս», լույս է տեսել 1936 թվականին։ Գործողությունները տեղի են ունենում Խորհրդային Ռուսաստանում։ Այն կենտրոնացած է անհատի և պետության միջև պայքարի վրա։ Սկզբնական վաճառքը դանդաղ էր, և ամերիկյան հրատարակիչը այն դուրս թողեց տպագրությունից [21], չնայած եվրոպական հրատարակությունները շարունակում էին վաճառել[22]։ Ռենդը պատմությունը հարմարեցրեց որպես բեմական պիես, բայց Բրոդվեյի արտադրությունը ձախողվեց և փակվեց մեկ շաբաթից էլ քիչ ժամանակում[23]։ Իր հետագա վեպերի հաջողությունից հետո Ռենդը կարողացավ 1959 թվականին թողարկել վերանայված տարբերակը, որն այդ ժամանակներից վաճառվել է ավելի քան երեք միլիոն օրինակով[24]։

Ռենդը սկսեց իր հաջորդ մեծ վեպը՝ «Ակունքը», 1935 թվականի դեկտեմբերին [25], սակայն դադարձ վերցրեց դրանից 1937 թվականին՝ գրելու իր «Հիմն» վեպը [26]։ Վեպը ներկայացնում է ապագա դիստոպիկ աշխարհի տեսլականը, որտեղ տոտալիտար կոլեկտիվիզմն այնքան է հաղթանակել, որ նույնիսկ «ես» բառը մոռացվել և փոխարինվել է մենք-ով [27][28]։ Այն տպագրվել է Անգլիայում 1938 թվականին, սակայն Ռենդն այդ ժամանակ չի կարողացել ամերիկացի հրատարակիչ գտնել։ Ինչպես «Մենք՝ ողջերս» ստեղծագործության դեպքում, այս անգամ ևս Ռենդի հաջողությունը թույլ տվեց նրան ստանալ 1946 թվականին հրատարակված վերանայված տարբերակը, որը վաճառվել է ավելի քան 3,5 միլիոն օրինակով[29]։

Ակունքը և քաղաքական ակտիվությունը

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1940-ականների ընթացքում Ռենդը սկսեց քաղաքականապես ակտիվանալ։ Նա և իր ամուսինը լրիվ դրույքով կամավորներ էին հանրապետական Ուենդել Ուիլկիի՝ 1940 թվականի նախագահական քարոզարշավի ընթացքում [30]։ Այս աշխատանքը նրա համար կապ բացեց ազատ շուկայական կապիտալիզմին հարող այլ մտավորականների հետ։ Նա ընկերացավ լրագրող Հենրի Հազլիթի հետ, որը նրան ծանոթացրեց ավստրիական դպրոցի տնտեսագետ Լյուդվիգ ֆոն Միզեսի հետ։ Չնայած նրանց հետ փիլիսոփայական տարբերություններ ունենալուն, Ռենդը խստորեն հավանություն է տվել երկու տղամարդկանց գրվածքներին իր կարիերայի ընթացքում, և նրանք հիացմունք են արտահայտել Ռենդի նկատմամբ։

Մի անգամ Միզեսը նրան անվանել է «ամերիկյան ամենահամարձակ տղամարդը»՝ հաճոյախոսություն, որը հատկապես ուրախացրել է նրան, քանի որ իրեն դիմել էին որպես «տղամարդ»՝ «կին» անվանելու փոխարեն [31][32]։

Ռենդը ընկերացավ ազատամարտիկ գրող Իզաբել Պատերսոնի հետ։ Ռենդը նրան հարցնում էր ամերիկյան պատմության և քաղաքականության մասին մինչև գիշեր իրենց բազմաթիվ հանդիպումների ժամանակ, և Պատերսոնին գաղափարներ տալիս իր միակ ոչ գեղարվեստական գրքի՝ «Մեքենայի Աստվածը» ստեղծագործության համար [33][34][35]։

Front cover of The Fountainhead
«Ակունքը» Ռենդի առաջին բեսթսելլերն էր

Ռենդի՝ որպես գրողի առաջին մեծ հաջողությունը եղավ 1943 թվականին «Ակունքը» [36] վեպը, որը պատմում էր Հովարդ Ռոարկ անունով անզիջում երիտասարդ ճարտարապետի և նրա պայքարի մասին։ Ռենդը նրա միջոցով նկարագրում էր այդտեսակ մարդկանց որպես «երկրորդ ձեռքեր»՝ մարդիկ, որոնք փորձում են ապրել ուրիշների միջոցով։ Տասներկու հրատարակիչները մերժեցին այն նախքան Bobbs-Merrill Company-ն այն կընդուներ խմբագիր Արչիբալդ Օգդենի պնդմամբ, որը սպառնաց թողնել աշխատանքը, եթե իր գործատուն չհրապարակի այն [37]։ Վեպն ավարտելիս Ռենդին նշանակեցին ամֆետամին Բենզեդրին՝ հոգնածության դեմ պայքարելու համար [38]։ Դեղորայքն օգնեց նրան երկար ժամեր աշխատել, որպեսզի հասցնի վեպը հանձնելու իր վերջնաժամկետին, բայց հետո նա այնքան ուժասպառ էր եղել, որ բժիշկը հրամայեց երկու շաբաթ հանգիստ [39]։ Մոտ երեք տասնամյակ նրա կողմից թմրանյութի օգտագործումը հասցրեց նրան այն կետին, ինչը նրա հետագա գործընկերները նկարագրել են որպես տրամադրության անկայուն փոփոխություններ [40][41]։

«Ակունքը» վեպի հաջողությունը Ռենդին բերեց մեծ համբավ և ֆինանսական ապահովություն [42]։ 1943 թվականին նա վաճառեց ֆիլմի իրավունքները Warner Bros. ընկերությանը և վերադարձավ Հոլիվուդ՝ սցենարը գրելու համար։ Պրոդյուսեր Հալ Բ. Ուոլիսը նրան աշխատանքի է ընդունել որպես սցենարիստ։ Նրա աշխատանքը ներառում էր «Սիրային նամակներ» և «Դու եկել ես» ֆիլմերի սցենարները [43]։ Ուոլիսի հետ նրա պայմանագիրը նաև ժամանակ է տվել այլ նախագծերի համար, ներառյալ նրա փիլիսոփայության երբեք չավարտված ոչ գեղարվեստական մշակումը, որը կոչվելու էր «Անհատականության բարոյական հիմքը» [44]։

Հոլիվուդում աշխատելու ընթացքում Ռենդը ներգրավվեց հակակոմունիստական շարժանկարների դաշինքում՝ հանուն ամերիկյան իդեալների պահպանության, և խմբի անունից հոդվածներ գրեց։ Նա նաև միացավ հակակոմունիստական ամերիկյան գրողների ասոցիացիային [45]։ 1947 թվականին Երկրորդ Կարմիր Սարսափի ժամանակ Ռենդը՝ որպես «բարեկամական վկա», հաստատեց Միացյալ Նահանգների Ներկայացուցիչների պալատի հակաամերիկյան գործողությունների հանձնաժողովին, որ 1944 թվականի «Ռուսաստանի երգը» ֆիլմը կոպտորեն խեղաթյուրում էր Խորհրդային Միության պայմանները՝ այնտեղ կյանքն ավելի լավ և ավելի երջանիկ ներկայացնելով, քան իրականում կար [46]։ Նա նաև ցանկանում էր քննադատել 1946 թվականին նկարահանված «Մեր կյանքի լավագույն տարիները» ֆիլմը, որը նա մեկնաբանեց որպես բիզնես աշխարհի բացասական ներկայացում, սակայն նրան թույլ չտվեցին դա անել [47]։ Երբ լսումներից հետո հարցրեցին հետաքննության արդյունավետության վերաբերյալ իր զգացմունքների մասին, Ռենդը գործընթացը նկարագրեց որպես «անօգուտ» [48]։

Մի քանի ուշացումներից հետո «Ակունքը» վեպի կինոտարբերակը թողարկվեց 1949 թվականին։ Թեև այն օգտագործեց Ռենդի սցենարը նվազագույն փոփոխություններով, գրողը «սկզբից մինչև վերջ չէր սիրում ֆիլմը» և դժգոհեց դրա մոնտաժից, դերասանական խաղից և այլ տարրերից [49]։

Ատլանտը պարզեց թևերը և օբյեկտիվիզմ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Magazine cover with a man holding lightning bolts
Ռենդի «Հիմնը» վեպը վերատպվել է "Famous Famous Fantastic Mysteries" ամսագրի՝ 1953 թվականի հունիսի համարում։[50]։

«Ակունքը» հրատարակելուց հետո Ռենդը բազմաթիվ նամակներ ստացավ ընթերցողներից, որոնցից մի քանիսի վրա գիրքը խորը ազդեցություն էր թողել [51]։ 1951 թվականին Ռենդը Լոս Անջելեսից տեղափոխվեց Նյու Յորք, որտեղ նա հավաքեց երկրպագուների մի խումբ, որոնց թվում էին Դաշնային պահուստի ապագա նախագահ Ալան Գրինսպենը, հոգեբանության երիտասարդ ուսանող Նաթան Բլումենտալը (հետագայում Նաթանիել Բրանդեն), նրա կինը՝ Բարբարան, և Բարբարայի զարմիկ Լեոնարդ Պեյկոֆը։ Սկզբում խումբը ընկերների ոչ պաշտոնական հավաք էր, որոնք հանգստյան օրերին հանդիպում էին Ռենդի հետ նրա բնակարանում՝ քննարկելու փիլիսոփայությունը։ Ավելի ուշ Ռենդը սկսեց թույլ տալ նրանց կարդալ իր նոր վեպի՝ «Ատլանտը պարզեց թևերը» ստեղծագործության ձեռագրերի նախագծերը [52]։ 1954 թվականին նրա մտերիմ հարաբերությունները Նաթանիել Բրանդենի հետ վերածվեցին ռոմանտիկ սիրավեպի՝ իրենց ամուսինների իմացությամբ [53]։

Գրական մեթոդ և ազդեցություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռենդը գրականության հանդեպ իր մոտեցումը նկարագրել է որպես «ռոմանտիկ ռեալիզմ» [54]։ Նա ցանկանում էր, որ իր գեղարվեստական գրականությունը աշխարհը ներկայացնի «այնպես, ինչպես դա կարող էր լինել և պետք է լինի», ոչ թե այնպես, ինչպես կար[55] : Այս մոտեցումը ստիպեց նրան ստեղծել խիստ տարբերվող իրավիճակներ և կերպարներ։ Նրա գեղարվեստական գրականությունը հաճախ ունի հերոսներ, որոնք հերոսական անհատապաշտներ են՝ ներկայացված որպես պիտանի և գրավիչ [56] ։ Նրա չարագործները պաշտպանում են պարտավորվածության գաղափարն ու հավաքական բարոյական իդեալները։ Ռենդը հաճախ նկարագրում է դրանք որպես անհրապույր, իսկ ոմանք նույնիսկ ունեն անուններ, որոնք հուշում են նրանց բացասական գծերի մասին, օրինակ՝ Ուեսլի Մուչը «Ատլանտը պարզեց թևերը» ստեղծագործությունում [57][58]։

Ռենդը սյուժեն համարում էր գրականության կարևոր տարրը [59], և նրա պատմվածքները սովորաբար ունեն այն, ինչ կենսագիր Էնն Հելլերը նկարագրել է որպես «սերտ, մշակված, արագընթաց սյուժե» [60]։ Ռոմանտիկ եռանկյունները Ռենդի գեղարվեստական գրականության մեջ սովորական սյուժեի տարր են. իր վեպերի և պիեսների մեծ մասում գլխավոր կին հերոսը ռոմանտիկ հարաբերություններ ունի առնվազն երկու տարբեր տղամարդկանց հետ [61][62]։

Ազդեցություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Photo of Victor Hugo
Ռենդը հիանում էր ֆրանսիացի հեղինակի՝ Վիկտոր Հյուգոյի վեպերով։

Դպրոցում Ռենդը կարդաց Ֆյոդոր Դոստոևսկու, Վիկտոր Հյուգոյի, Էդմոնդ Ռոստանի և Ֆրիդրիխ Շիլլերի ստեղծագործությունները, որոնք դարձան նրա սիրելիները [63]։ Ռենդը նրանց դասում էր ռոմանտիկ գրողների «առաջին աստիճանի» շարքը՝ բարոյական թեմաների վրա նրանց կենտրոնացման և սյուժեներ կառուցելու հմտության համար [64]։ Հյուգոն կարևոր ազդեցություն ունեցավ նրա գրական ուղու վրա։ Ներածությունում, որը նա գրել է իր «Իննսուներեք» վեպի անգլիալեզու հրատարակության համար, Ռենդը նրան անվանել է «համաշխարհային գրականության ամենամեծ վիպասանը» [65]։

Չնայած Ռենդին դուր չէր գալիս ռուսական գրականության մեծ մասը, նրա հերոսների պատկերումը հաճախ ցույց էր տալիս ռուս սիմվոլիստների ազդեցությունը [66] և տասնիններորդ դարի ռուս գրվածքների ազդեցությունը, հատկապես 1863 թվականի «Ի՞նչ պետք է անել» վեպի՝ Նիկոլայ Չերնիշևսկու կողմից գրված [67][68]։ Ռուսական հեղափոխության և վաղ կոմունիստական Ռուսաստանի փորձառությունը ազդել է նրա չարագործների կերպարի վրա։ Սա նկատելի է Էլսվորթ Թուխիի գաղափարներում և հռետորաբանության մեջ «Ակունքը» ֆիլմում [69] և «Ատլանտը պարզեց թևերը» ֆիլմի տնտեսության կործանման մեջ [70][71]։

Ռենդի նկարագրական ոճը կրկնությունն է նրա վաղ գրած ֆիլմերի սցենարների։ Ռենդի վեպերն ունեն բազմաթիվ պատմողական նկարագրություններ, որոնք նման են կարիերայի առաջին տարիներին գրված հոլիվուդյան ֆիլմերի սցենարներին։ Նրանք հաճախ հետևում են ընդհանուր ֆիլմերի մոնտաժային կանոններին, ինչպիսիք են տեսարանի լայն նկարագրությունը, որին հաջորդում են մանրամասները, և կնոջ կերպարների նկարագրությունները, որոնք հաճախ «տղամարդու հայացք»-ին են տրվում[72]։

Փիլիսոփայություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռենդն իր փիլիսոփայությունն անվանում էր «օբյեկտիվիզմ»՝ նկարագրելով դրա էությունը այսպես՝ «մարդու հայեցակարգը՝ որպես հերոսական էակ՝ սեփական երջանկությամբ՝ որպես կյանքի բարոյական նպատակ, արդյունավետ ձեռքբերումներով՝ որպես ազնվագույն գործունեություն, և բանականությամբ՝ որպես միակ բացարձակ» [73] ։ Նա օբյեկտիվիզմը համարում էր համակարգված փիլիսոփայություն և ուներ իր դիրքորոշումը մետաֆիզիկայի, իմացաբանության, էթիկայի, քաղաքական փիլիսոփայության և գեղագիտության վերաբերյալ [74]։

Մետաֆիզիկայում Ռենդը պաշտպանում էր փիլիսոփայական ռեալիզմը և հակադրվում էր այն ամենին, ինչը համարում էր միստիցիզմ կամ գերբնականություն, ներառյալ կրոնի բոլոր ձևերը[75]։ Ռենդը հավատում էր ազատ կամքին՝ որպես գործակալ պատճառաբանության ձև և մերժում էր դետերմինիզմը[76]։

Իմացաբանության մեջ Ռենդը համարում էր, որ ողջ գիտելիքը հիմնված է զգայական ընկալման վրա, որի վավերականությունը նա համարում էր աքսիոմատիկ [77] և բանականությունը, որը նա նկարագրում էր որպես «մարդու զգայարաններով տրամադրվող նյութը նույնականացնող և ինտեգրող ունակություն»[78]։ Ռենդը մերժում էր ոչ ընկալողական գիտելիքի մասին բոլոր պնդումները, ներառյալ «բնազդը», «ինտուիցիան», «հայտնությունը» կամ «պարզապես իմանալու» ցանկացած ձև» [79]։ Իր «Օբյեկտիվիստական իմացաբանության ներածություն»-ում Ռենդը ներկայացրեց հայեցակարգի ձևավորման տեսությունը՝ մերժեց վերլուծական-սինթետիկ երկփեղկվածությունը [80][81]։ Նա կարծում էր, որ իմացաբանությունը փիլիսոփայության հիմնարար ճյուղն է, և համարում էր բանականության պաշտպանությունը իր փիլիսոփայության ամենակարևոր կողմը[82]։

Էթիկայի մեջ Ռենդը ընդունում էր ռացիոնալ և էթիկական էգոիզմը (ռացիոնալ սեփական շահը)՝ որպես բարոյական առաջնորդող սկզբունք։ Նա ասում էր, որ անհատը պետք է «գոյություն ունենա հանուն իր՝ ոչ ինքն իրեն ուրիշներին զոհաբերելու, ոչ էլ ուրիշներին ինքն իրեն զոհաբերելու»[83]։ Ռենդն իր գրքում հիշատակել է էգոիզմը որպես «եսասիրության առաքինություն»։ Դրանում նա ներկայացրել է «պետք է» խնդրի իր լուծումը՝ նկարագրելով մետաէթիկական տեսություն, որը բարոյականությունը հիմնում է «մարդկանց գոյատևումը որպես մարդ» կարիքների վրա [14]։ Նա դատապարտում էր էթիկական ալտրուիզմը որպես անհամատեղելի մարդկային կյանքի և երջանկության պահանջներին [14] և գտնում էր, որ ուժի նախաձեռնումը չար է և իռացիոնալ [9]։ Իր «Ատլանտը պարզեց թևերը» գրքում գրում է, որ «ուժն ու միտքը հակադրություններ են» [84]։

Ռենդի քաղաքական փիլիսոփայությունը շեշտում էր անհատական իրավունքները, ներառյալ սեփականության իրավունքը։ Նա համարում էր laissez-faire կապիտալիզմը միակ բարոյական սոցիալական համակարգն է, քանի որ նրա կարծիքով՝ դա միակ համակարգն էր, որը հիմնված էր այդ իրավունքների պաշտպանության վրա [10]։ Ռենդը հակադրվում էր կոլեկտիվիզմին և էտատիզմին[85], որոնց կազմում նա ընկալում էր կառավարման բազմաթիվ հատուկ ձևեր, ինչպիսիք են կոմունիզմը, ֆաշիզմը, սոցիալիզմը, աստվածապետությունը և սոցիալական պետությունը[86]։ Նրա նախընտրած կառավարման ձևը սահմանադրական հանրապետությունն էր, որը սահմանափակվում է անհատական իրավունքների պաշտպանությամբ [87]։ Թեև նրա քաղաքական հայացքները հաճախ դասակարգվում են որպես պահպանողական կամ ազատական, Ռaնդը նախընտրում էր «ռադիկալ կապիտալիզմ» տերմինը։ Նա աշխատել է պահպանողականների հետ քաղաքական նախագծերի վրա, սակայն համաձայն չէ8 նրանց հետ այնպիսի հարցերի շուրջ, ինչպիսիք են կրոնը և էթիկան [88][89]։ Ռենդը դատապարտում էր ազատականությունը, որը նա կապում էր անարխիզմի հետ [11][90]։ Նա մերժում էր անարխիզմը՝ որպես սուբյեկտիվիզմի վրա հիմնված միամիտ տեսություն, որը գործնականում կհանգեցներ կոլեկտիվիզմի [91]։

Գեղագիտության մեջ Ռենդը արվեստը սահմանել է որպես «իրականության ընտրովի վերաստեղծում, ըստ նկարչի մետաֆիզիկական արժեքային դատողությունների» [92]։ Ըստ նրա, արվեստը թույլ է տալիս փիլիսոփայական հասկացությունները ներկայացնել կոնկրետ ձևով, որը կարելի է հեշտությամբ ընկալել՝ դրանով իսկ բավարարելով մարդկային գիտակցության պահանջը [93]։ Որպես գրող` Ռենդի արվեստտը առավել կենտրոնացած էր գրականության վրա։ Նա ռոմանտիզմը համարում էր այն մոտեցումը, որն առավել ճշգրիտ արտացոլում էր մարդու ազատ կամքի գոյությունը [94]։

Քննադատություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռենդի էթիկան և քաղաքականությունը նրա փիլիսոփայության ամենաքննադատված ոլորտներն են [95]։ Բազմաթիվ հեղինակներ, այդ թվում՝ Ռոբերտ Նոզիկը և Ուիլյամ Ֆ. Օ'Նիլը, նրա գաղափարների ամենավաղ ակադեմիական քննադատության մեջ [96] ասացին, որ նա ձախողվեց՝ լուծելու անհրաժեշտ խնդիրը [97]։ Քննադատները նրա՝ էգոիզմի և ալտրուիզմի սահմանումներն անվանել են կողմնակալ և սովորական օգտագործման հետ անհամապատասխան [98]։ Կրոնական ավանդույթների քննադատները դեմ են նրա աթեիզմին և ալտրուիզմի մերժմանը [99]։

Բազմաթիվ քննադատներ, ներառյալ Նոզիկը, ասում են, որ էգոիզմի վրա հիմնված անհատական իրավունքները արդարացնելու նրա փորձը ձախողված է[100]։ Մյուսները, ինչպես ազատատենչ փիլիսոփա Մայքլ Հյումերը, ավելի հեռուն են գնացել՝ ասելով, որ նրա աջակցությունը էգոիզմին և անհատական իրավունքներին անհամապատասխան դիրքորոշումներ են[101]։ Որոշ քննադատներ, ինչպիսիք են Ռոյ Չայլդսը, ասում են, որ ուժի նախաձեռնմանը նրա դեմ լինելը պետք է հանգեցնի անարխիզմի աջակցությանը, այլ ոչ թե սահմանափակ կառավարությանը [102][103]։

Մեկնաբանները, ներառյալ Հեյզել Բարնսը, Ալբերտ Էլիսը և Նաթանիել Բրանդենը, քննադատել են Ռենդի ուշադրությունը բանականության կարևորության վրա։ Բրենդենն ասել է, որ այս շեշտադրումը նրան ստիպել է նսեմացնել զգացմունքները և ստեղծել անիրատեսական ակնկալիքներ, թե որքան հետևողականորեն ռացիոնալ պետք է լինեն մարդիկ [104]։

Հարաբերություններ այլ փիլիսոփաների հետ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բացի Արիստոտելից, Թոմաս Աքվինացուց և դասական լիբերալներից, Ռենդը խիստ քննադատական էր [105] փիլիսոփաների մեծ մասի և իրեն հայտնի փիլիսոփայական ավանդույթների նկատմամբ [106][107]։ Կրելով Արիստոտելից ամենամեծ ազդեցությունը [108]՝ Ռենդը նշում էր, որ փիլիսոփայության պատմության մեջ նա կարող էր խորհուրդ տալ միայն «երեք Ա»-ներ՝ Արիստոտել, Աքվինաս և Այն Ռենդ [107]։ 1959 թվականին Մայք Ուոլեսի հետ հարցազրույցում, երբ նրան հարցրել են, թե որտեղից է եկել իր փիլիսոփայությունը, նա պատասխանել է. «Իմ մտքից դուրս Արիստոտելի հանդեպ ունեցած պարտքի միանձնյա ճանաչումով՝ միակ փիլիսոփայի, որ երբևէ ազդել է ինձ վրա» [109]։

Claremont Review of Books-ի հոդվածում քաղաքագետ Չարլզ Մյուրեյը քննադատել է նրա այն պնդումը, որ իր միակ «փիլիսոփայական պարտքը» Արիստոտելն է։ Նա պնդում էր, որ իր գաղափարները ածանցյալ են նախորդ մտածողների, ինչպիսիք են Ջոն Լոքը և Ֆրիդրիխ Նիցշեն [110]։ Ռենդը վաղ ոգեշնչում գտավ Նիցշեից [111][112], և գիտնականները դրա մասին ցուցումներ գտան Ռենդի մասնավոր ամսագրերում։ 1928 թվականին նա ակնարկեց «գերմարդու» մասին իր գաղափարին չգրված վեպի նոտաներում, որի գլխավոր հերոսը ոգեշնչված էր մարդասպան Ուիլյամ Էդվարդ Հիքմանից [113]։ Նիցշեի ազդեցության այլ ցուցումներ կան «Մենք՝ ողջերս» գրքի առաջին հրատարակությունից (որը հետագայում վերանայեց Ռենդը)[114] և նրա ընդհանուր գրելու ոճում [14][115]։ Այն ժամանակ, երբ նա գրեց «Ակունքը», Ռենդը դեմ էր Նիցշեի գաղափարներին [116][117], և նրա ազդեցության չափը Ռենդի վրա նույնիսկ նրա վաղ տարիներին վիճելի է [118]։

Ռենդը համարում էր իր փիլիսոփայական հակառակորդը Իմանուել Կանտին, որին նա անվանում էր «մարդկության պատմության ամենավատ մարդը» [119]։ Նա կարծում էր, որ Կանտի իմացաբանությունը խաթարում է բանականությունը, իսկ նրա էթիկան հակադրվում է սեփական շահերին[120]։ Փիլիսոփաներ Ջորջ Ուոլշը և Ֆրեդ Սեդդոնը պնդում են, որ նա սխալ է մեկնաբանել Կանտին և ուռճացրել նրանց տարբերությունները [121][122]։ Նա նաև քննադատում էր Պլատոնին և դիտում էր նրա տարաձայնությունները Արիստոտելի հետ մետաֆիզիկայի և իմացաբանության հարցերում որպես փիլիսոփայության պատմության առաջնային հակամարտություն[123]։

Ռենդի հարաբերությունները ժամանակակից փիլիսոփաների հետ հիմնականում անտագոնիստական էին։ Նա ակադեմիկոս չէր և չէր մասնակցում ակադեմիական դիսկուրս0նի [124][125]։ Նա արհամարհական էր քննադատների նկատմամբ և գրում էր այն գաղափարների մասին, որոնց հետ համաձայն չէր, վիճաբանությամբ, առանց խորը վերլուծության [125][126]։ Նրան, իր հերթին, շատ բացասաբար էին վերաբերվում բազմաթիվ ակադեմիական փիլիսոփաներ, որոնք նրան համարում էին անկարևոր գործիչ, որին պետք չէ լուրջ ուշադրություն դարձնել [14][127]։

Ընդունվածություն և ժառանգություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քննադատական ընդունվածություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Photo of Rand
Ռենդը 1957 թվ․-ին

Ռենդի ստացած առաջին ակնարկները հունվարի 16-ի գիշերն էին։ Բրոդվեյի արտադրության մասին ակնարկները հիմնականում դրական էին, բայց Ռենդը նույնիսկ դրական կարծիքները համարեց ամոթալի, որովհետև դրանք պրոդյուսերի կողմից իր սցենարում կատարված էական փոփոխություններ էին [128]։ Թեև Ռենդը կարծում էր, որ իր «Մենք՝ ողջերս» վեպը լայնորեն քննադատության չի ենթարկվել, ավելի քան 200 հրատարակություններ հրապարակել են մոտավորապես 125 տարբեր ակնարկներ դրա մասին։ Ընդհանուր առմամբ, ակնարկներն ավելի դրական էին, քան նրանք, որոնք նա ստացել է իր հետագա աշխատանքի համար[129]։ Նրա «Հիմնը» վեպը արժանացավ գրախոսականի քիչ ուշադրության թե՛ Անգլիայում իր առաջին հրատարակման և թե՛ հետագա վերաթողարկումների համար[130]։

Ռենդի առաջին բեսթսելլերը՝ «Ակունքը», շատ ավելի քիչ գրախոսականներ ստացավ, քան «Մենք՝ ողջերս» վեպը, և գրախոսների կարծիքները այս մասով հակասական էին[131]։ Լորին Պրյուետի դրական ակնարկը Նյու Յորք Թայմսում, որը հեղինակին անվանել է «մեծ հզոր գրող», որ գրել է «փայլուն, գեղեցիկ և դառը» [132], Ռենդը մեծապես գնահատել է [133]։ Եղել են նաև այլ դրական կարծիքներ, բայց Ռենդը մերժել էր դրանցից շատերը՝ կա՛մ իր թյուրիմացաբար, կա՛մ անկարևոր հրապարակումների մեջ գտնվելու համար[131]։ Որոշ բացասական ակնարկներ պնդում էին, որ վեպը չափազանց երկար է [12], մյուսներն անվանում էին կերպարներին ոչ համակրելի, իսկ Ռենդի ոճը «վիրավորական հետիոտն»[131]։

«Ատլանտը պարզեց թևերը»լ ստեղծագործությունը լայնորեն վերանայվեց, քանի որ ակնարկներից շատերը խիստ բացասական էին։ «Ատլանտը պարզեց թևերը» դրական ակնարկներ ստացավ մի քանի հրապարակումներից [12][134] Atlas Shrugged received positive reviews from a few publications[134],, սակայն Ռենդի գիտնական Միմի Ռեյզել Գլադշտեյնը ավելի ուշ գրեց, որ «գրախոսները, թվում էր, թե մրցում էին միմյանց հետ ամենախելամիտ ներդաշնակությունները մշակելու համար», ներառյալ մեկնաբանությունները, որ դա «գրված է ատելությունից դրդված» և ցույց է տվել «անխիղճ շռայլություն» [12]։ Ուիթաքեր Չեմբերսը գրել է այն, ինչը հետագայում անվանվել է վեպի ամենահռչակավոր ակնարկը [135][136] պահպանողական National Review ամսագրի համար։ Նա մեղադրում էր Ռենդին անաստված համակարգին աջակցելու մեջ (նա դա կապում էր սովետական համակարգի հետ)՝ պնդելով, որ «ուսերը պարզած «Ատլանտի գրեթե ցանկացած էջից լսվում է մի ձայն, որը հրամայում է. «Դեպի գազի խցիկ ․․․ Գնա՛» [137][Ն 1]։

Ռենդի ոչ գեղարվեստական գրականությունը շատ ավելի քիչ գրախոսականներ ստացավ, քան նրա վեպերը։ Նրա առաջին ոչ գեղարվեստական գրքի՝ ՆՆոր մտավորականի համար», քննադատության տենորը նման էր «Ատլանտը պարզեց թևերը» վեպին [140]։ Փիլիսոփա Սիդնի Հուկը իր վստահությունը համեմատեց «Խորհրդային Միությունում փիլիսոփայության գրառման ձևի» հետ [141] , իսկ հեղինակ Գոր Վիդալը նրա տեսակետն անվանեց «գրեթե կատարյալ իր անբարոյականության մեջ» [142]։ Այս ակնարկները լիբերալ քննադատների մոտ նրա գաղափարներին արձագանքելու օրինակ ստեղծեցին [143]։ Այդուհետ Ռենդի գրքերը հետզհետե ավելի քիչ գրախոսական ուշադրության արժանացան [140]։

Հանրային հետաքրքրություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2015-ի դրությամբ ավելի քան 30 միլիոն օրինակով վաճառված լինելով՝ Ռենդի գրքերը շարունակում են լայնորեն ընթերցվել այսօր էլ։ 1991 թվականին Կոնգրեսի գրադարանիում և Ամսվա գրքի ակումբի համար անցկացված հարցման շրջանակներում ակումբի անդամներին խնդրել են անվանել ամենաազդեցիկ գիրքն իրենց կյանքում։ Ռենդի «Ակունքը» երկրորդ ամենահայտնի ընտրությունն էր Աստվածաշնչից հետո [144]։ Թեև Ռենդի ազդեցությունն ամենամեծը եղել է Միացյալ Նահանգներում, նրա աշխատանքի նկատմամբ միջազգային հետաքրքրությունը միշտ բարձր է եղել [145][146]։

Ռենդի ժամանակակից երկրպագուների թվում էին վիպասաններ, ինչպիսիք են Իրա Լևինը, Քեյ Նոլտե Սմիթը և Լ. Նիլ Սմիթը։ Նա ազդել է ավելի ուշ ստեղծագործած գրողների վրա, ինչպիսիք են Էրիկա Հոլցերը, Թերի Գուդկինդը [147] և կոմիքսների նկարիչ Սթիվ Դիտկոն [148]։ Ռենդը դրական կարծիք է հայտնել բիզնեսի մասին, և հետագայում շատ բիզնես ղեկավարներ և ձեռնարկատերեր հիացել են նրա աշխատանքով և առաջ մղել այն [149]։ Գործարարներ, ինչպիսիք են Ջոն Էլիսոնը BB&T-ից և Էդ Սնայդերը Comcast Spectacor-ից, ֆինանսավորել են Ռենդի գաղափարների առաջխաղացումը [150][151]։

Շատ հեռուստատեսային շոուներ, ֆիլմեր և տեսախաղեր հիմնված են Ռենդի կյանքի և նրա ստեղծագործությունների վրա [152][153]։ Իր կյանքի ընթացքում նա բազմաթիվ հոդվածների օբյեկտ է դարձել հանրաճանաչ ամսագրերում [154], ինչպես նաև գրականության երկարատև քննադատությունների հեղինակների կողմից, ինչպիսիք են հոգեբան Ալբերտ Էլիսը [227] և Երրորդություն հիմնադրամի նախագահ Ջոն Վ. Ռոբինսը [155]։ Ռենդը կամ նրա կերպարի վրա հիմնված հերոսները աչքի են ընկնում ամերիկացի հեղինակների վեպերում [156], ներառյալ Մերի Գեյթսկիլը, Մեթ Ռաֆը, Քեյ Նոլտե Սմիթը և Թոբիաս Վոլֆը [157]։ Reason ամսագրի նախկին գլխավոր խմբագիր Նիք Գիլեսփին նշել է, որ «Ռենդի անմահությունը տանջված անմահություն է, որտեղ նա հավանական է, որ գլխավոր դերակատարը լինի։ Ջիբսը Ռենդում այնքան սառը և անմարդկային է անցնում ժողովրդական մշակույթի միջով [158]»։ Երկու ֆիլմ է նկարահանվել Ռենդի կյանքի մասին։ 1997 թվականի վավերագրական ֆիլմը՝ «Այն Ռենդ. Այն Ռենդի զգացողությունները» ր 1999 թվականին համանուն գրքի հեռուստատեսային ադապտացիան արժանացել են մի քանի մրցանակների [159]։ Ռսնդի պատկերը հայտնվում է նաև նկարիչ Նիք Գաետանոյի կողմից նկարազարդված 1999 թվականի ԱՄՆ փոստային նամականիշի վրա [160]։

Ռենդի ստեղծագործությունները, առավել հաճախ՝ «Հիմնը» և Ակունքը, երբեմն նշանակվում են որպես միջնակարգ դպրոցական ընթերցումներ[161]։ 2002 թվականից ի վեր Այն Ռենդի ինստիտուտը Ռենդի վեպերի անվճար օրինակներ է տրամադրում ուսուցիչներին, որոնք խոստանում են գրքերը ներառել իրենց ուսումնական ծրագրում [162]։ Ինստիտուտը մինչև 2020 թվականի վերջը տարածել էր 4,5 միլիոն օրինակ ԱՄՆ-ում և Կանադայում։ 2017 թվականին Ռենդը ավելացվել է Միացյալ Թագավորությունում A Level Politics քննության համար պահանջվող ընթերցանության ցանկում [163]։

Քաղաքական ազդեցություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թեև Ռենդը մերժում էր «պահպանողական» և «ազատական» պիտակները [164][165], նա շարունակական ազդեցություն է թողել աջակողմյան քաղաքականության և ազատականության վրա [15][16]։ Ռենդը հաճախ համարվում է երեք ամենակարևոր կանանցից մեկը (Ռոզ Ուայլդեր Լեյնի և Իզաբել Պատերսոնի հետ միասին) ժամանակակից ամերիկյան ազատականության վաղ զարգացման մեջ [166][167]։ Դեյվիդ Նոլանը՝ Ազատական կուսակցության հիմնադիրներից մեկը, ասել է, որ «առանց Այն Ռենդի ազատական շարժումը գոյություն չէր ունենա [168]»: Այդ շարժման պատմության մեջ լրագրող Բրայան Դոհերտին նրան նկարագրել է որպես «20-րդ դարի ամենաազդեցիկ ազատատենչը լայն հանրության համար [15]»: Պատմաբան Ջենիֆեր Բըրնսը նրան անվանել է «աջ կողմում դեպի կյանքի վերջնական դարպաս»։

Քաղաքական գործիչները, որոնք համարում են Ռենդին որպես մեծ ազդեցություն, սովորաբար պահպանողականներ են (հաճախ Հանրապետական կուսակցության անդամներ) [169], չնայած Ռենդը պահպանողականի համար որոշ անտիպ դիրքեր է զբաղեցնում, օրինակ՝ ընտրության կողմնակից և աթեիստ լինելը [170]։ 1987 թվականին Նյու Յորք Թայմսում հրապարակված հոդվածում նա հիշատակվում էր որպես Ռեյգանի վարչակազմի «արձակագիր դափնեկիր» [171]։ Հանրապետական կոնգրեսականները և պահպանողական փորձագետները խոստովանել են նրա ազդեցությունը իրենց կյանքի վրա և խորհուրդ են տվել նրա վեպերը [172][173][174]։ Նա ազդել է ԱՄՆ-ից դուրս որոշ պահպանողական քաղաքական գործիչների վրա, ինչպիսիք են Սաջիդ Ջավիդը Միացյալ Թագավորությունում, Սիվ Ջենսենը Նորվեգիայում և Այելետ Շաքեդը Իսրայելում [175][176]։

Man holding a poster that says "I am John Galt"
2009թ. թեյի երեկույթի հանրահավաքում ցուցարարի նշանը վերաբերում է Ջոն Գալտին՝ Ռենդի «Ատլանտը պարզեց թևերը» վեպի հերոսին:

2007–2008 թթ․ ֆինանսական ճգնաժամը նոր հետաքրքրություն առաջացրեց նրա ստեղծագործությունների նկատմամբ, հատկապես «Ատլանտը պարզեց ուսերը» վեպը, որը ոմանք տեսան որպես ճգնաժամի նախազգուշացում [177][178]։ Հոդվածները համեմատում էին իրական աշխարհի իրադարձությունները վեպի սյուժեի հետ [169][179]։ Ռենդին և նրա հորինված հերոս Ջոն Գալտին հիշատակող ցուցանակներ հայտնվեցին Tea Party-ի բողոքի ցույցերի ժամանակ [178]։ Նրա գաղափարների քննադատության աճ է գրանցվել, հատկապես քաղաքական ձախերի կողմից։ Քննադատները տնտեսական ճգնաժամի մեջ մեղադրում էին եսասիրությանը և ազատ շուկաներին նրա աջակցությանը, հատկապես Ալան Գրինսփենի վրա ունեցած ազդեցության պատճառով [174]։ 2015 թվականին Ադամ Վեյներն ասաց, որ Գրինսպենի միջոցով «Ռենդը արդյունավետորեն ժամային ռումբ է նետել ԱՄՆ-ի տնտեսության կաթսայատան մեջ [180]»: Լիզա Դուգգանն ասել է, որ Ռենդի վեպերը «անհաշվելի ազդեցություն» են ունեցել նեոլիբերալ քաղաքական գաղափարների տարածումը խրախուսելու հարցում [181]։ 2021 թվականին Կաս Սանսթայնն ասել է, որ Ռենդի գաղափարները կարելի է տեսնել Թրամփի վարչակազմի հարկային և կարգավորող քաղաքականության մեջ, որը նա վերագրել է Ռենդի գեղարվեստական գրականության «մնայուն ազդեցությանը [182]»:

Ակադեմիական արձագանք

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռենդի կենդանության օրոք նրա աշխատանքը քիչ ուշադրության արժանացավ ակադեմիական գիտնականների կողմից [183] : Նրա մահից հետո նրա աշխատանքի նկատմամբ հետաքրքրությունն աստիճանաբար աճել է [184][185] : 2009 թվականին պատմաբան Ջենիֆեր Բերնսը բացահայտեց Ռենդի նկատմամբ գիտական հետաքրքրության «երեք համընկնող ալիքներ», ներառյալ «կրթաթոշակների պայթյունը» սկսած 2000 թվականից [186]։ Այնուամենայնիվ, այդ նույն տարվա դրությամբ մի քանի համալսարաններ ներառում էին Ռենդը կամ Օբյեկտիվիզմը որպես փիլիսոփայական մասնագիտություն կամ հետազոտական ոլորտ, որտեղ գրականության և փիլիսոփայության շատ բաժիններ նրան համարում էին փոփ մշակույթի երևույթ, այլ ոչ թե լուրջ ուսումնասիրության առարկա [187]։ 2002-2012 թթ․ ավելի քան 60 քոլեջներ և համալսարաններ ստացել են դրամաշնորհներ BB&T Corporation-ի բարեգործական հիմնադրամից, որը առաջարկում էր ուսուցանել Ռենդի գաղափարները կամ աշխատանքները. որոշ դեպքերում դրամաշնորհները հակասական էին և նույնիսկ մերժվել են՝ Ռենդի մասին ուսուցանելու պահանջի պատճառով [188][189]։ 2020 թվականին մեդիա քննադատ Էրիկ Բերնսն ասել է, որ «Ռենդը, անշուշտ, իմ կյանքի ամենահետաքրքիր փիլիսոփան է» [190], սակայն «Ակադեմիայում ոչ ոք ուշադրություն չի դարձնում նրան՝ ո՛չ որպես հեղինակի, ո՛չ փիլիսոփայի» [191]։ Նույն տարին Ռենդի մասին քննադատական էսսեների ժողովածուի խմբագիրն ասաց, որ ակադեմիկոսները, որոնք հավանություն չէին տալիս նրա գաղափարներին, երկար ժամանակ «համառ վճռականություն են դրսևորել՝ անտեսելու կամ ծաղրելու» նրա աշխատանքը [192] , սակայն նա կարծում էր, որ ավելի շատ ակադեմիական քննադատներ ներգրավված են նրա աշխատանքով վերջին տարիներին [13]։

Արձագանք նրա մտքերին

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1967 թվականին Ջոն Հոսպերսը քննարկեց Ռենդի էթիկական գաղափարները իր «Փիլիսոփայական վերլուծության ներածություն» դասագրքի երկրորդ հրատարակության մեջ։ Նույն տարում Հեյզել Բարնսն իր «Էքզիստենցիալիստական էթիկա» գրքում ներառեց մի գլուխ, որը քննադատում էր օբյեկտիվիզմը [194]։ Երբ 1971 թվականին հայտնվեց Ռենդի փիլիսոփայության մասին առաջին լիամետրաժ ակադեմիական գիրքը, հեղինակը հայտարարեց, որ Ռենդի մասին գրելը «դավաճանական նախաձեռնություն է», որը կարող է հանգեցնել «մեղքի» նրան լուրջ ընդունելու համար [195]։ Ռենդի գաղափարների մասին մի քանի հոդվածներ հայտնվեցին ակադեմիական ամսագրերում մինչև նրա մահը՝ 1982 թ., նրանցից շատերը The Personalist-ում [196]։ Հոդվածներից մեկը ազատամարտիկ փիլիսոփա Ռոբերտ Նոզիկի «Ռենդյան վեճի մասին» աշխատությունն էր, որը քննադատեց նրա մետաէթիկական փաստարկները [97]։ Այլ փիլիսոփաներ, գրելով նույն հրապարակման մեջ, պնդում էին, որ Նոզիկը սխալ է ներկայացրել Ռենդի դեպքը [196]։ Նոզիկին պատասխանող հոդվածում Դուգլաս Դեն Ուիլը և Դուգլաս Բ. Ռասմուսենը պաշտպանել են նրա դիրքորոշումները, սակայն նրա ոճը նկարագրել են որպես «գրական, հիպերբոլիկ և զգացմունքային [197]»։

«Այն Ռենդի փիլիսոփայական միտքը»՝ 1984 թվականի Օբյեկտիվիզմի մասին էսսեների ժողովածուն, որը խմբագրվել է Դեն Ուիլի և Ռասմուսենի կողմից, առաջին ակադեմիական գիրքն էր Ռենդի գաղափարների մասին, որը հրատարակվել է նրա մահից հետո [155] : Էսսեներից մեկում քաղաքական գրող Ջեք Ուիլերը գրել է, որ չնայած «Ռենդյան կատաղության անդադար ռմբակոծությանը և շարունակական արտահոսքին», Ռենդի էթիկան «ամենահռչակ ձեռքբերում է, որի ուսումնասիրությունը շատ ավելի արդյունավետ է, քան ժամանակակից մտքի ցանկացած այլ բան[198] »:1987 թվականին Այն Ռենդի միությունը հիմնադրվել է որպես Ամերիկյան փիլիսոփայական ասոցիացիայի մասնաճյուղ [199]։

1995 թվականին Ռենդի մասին «Ժամանակակից կին փիլիսոփաներ»-ում Ջեննի Ա. Հեյլը նկարագրեց բազմաթիվ ակադեմիական մասնագիտությունների ընկալման տարբերություններ։ Նա ասաց, որ Ռենդի փիլիսոփայությունը «պարբերաբար դուրս է մնում ակադեմիական փիլիսոփայությունից։ Այնուամենայնիվ, գրական ակադեմիայի ողջ ընթացքում Այն Ռենդը համարվում է փիլիսոփա» [200] : Քաղաքական տեսաբան Չանդրան Կուկաթասը, գրելով Routledge Encyclopedia of Philosophy-ի 1998 թվականի հրատարակության մեջ, ամփոփեց իր աշխատանքի հիմնական փիլիսոփայական ընկալումը երկու մասում։ Նա ասաց, որ մեկնաբանների մեծամասնությունը նրա էթիկական փաստարկը դիտարկում է որպես Արիստոտելի էթիկայի ոչ համոզիչ տարբերակ, և նրա քաղաքական տեսությունը «չնչին հետաքրքրություն է ներկայացնում», քանի որ այն խաթարված է «չմտածված և ոչ համակարգված» ջանքերով՝ համաձայնեցնելու իր թշնամությունը անարխիզմի մերժման հետ [201]։ «Այն Ռենդի ուսումնասիրություններ» ամսագիրը, որը բազմառարկայական էր և հաճախ էր գրախոսվում և որը նվիրված է Ռենդի և նրա գաղափարների ուսումնասիրությանը, հիմնադրվել է 1999 թվականին [202]։

2010 թվականին Կատո ինստիտուտի համար նախատեսված էսսեում Հյումերը պնդում էր, որ շատ քչերին են համոզիչ համարում Ռենդի գաղափարները, հատկապես նրա էթիկան։ Նա վերագրեց այն ուշադրությունը նրան, որ Ռենդը համարվում էր «գրավիչ գրող»՝ նշելով, որ «Ատլանտը պարզեց ուսերը» ստեղծագործությունը գերազանցում է Ռենդի ոչ գեղարվեստական գործերը և դասական լիբերալիզմի այլ փիլիսոփաների գործերը [203]։ 2012 թվականին Փենսիլվանիայի պետական համալսարանի մամուլը համաձայնեց ստանձնել «Այն Ռենդի ուսումնասիրություններ» ամսագրի հրատարակումը [204], իսկ Պիտսբուրգի համալսարանի մամուլը մեկնարկեց «Այն Ռենդի հասարակության փիլիսոփայական ուսումնասիրություններ» շարքը՝ հիմնված հասարակության աշխատանքների վրա [205]։ 2012 թվականի աշնանային թարմացումը Ռենդի մասին Ստենֆորդի փիլիսոփայության հանրագիտարանում ասվում է, որ «միայն մի քանի պրոֆեսիոնալ փիլիսոփաներ լուրջ են վերաբերվել նրա աշխատանքին [14]»: Նույն թվականին քաղաքագետ Ալան Վուլֆը մերժեց Ռենդին՝ համարելով նրան «ոչ անձ» ակադեմիկոսների շրջանում։ Սա մի վերաբերմունք էր, որը գրող Բեն Մուրնանն ավելի ուշ նկարագրեց որպես Ռենդի վերաբերյալ «ավանդական ակադեմիական տեսակետ [206]»:

Արձագանք նրա գեղարվեստական գրականությանը

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռենդի՝ որպես գրական գործչի ակադեմիական դիտարկումը նրա կյանքի ընթացքում նույնիսկ ավելի սահմանափակ էր, քան նրա փիլիսոփայության քննարկումը։ Միմի Ռեյզել Գլադշտեյնը չկարողացավ գտնել որևէ գիտական հոդված Ռենդի վեպերի մասին, երբ նա սկսեց ուսումնասիրել գրողի կյանքը 1973 թվականին, և միայն երեք այդպիսի հոդված հայտնվեց 1970-ականների մնացած գործերում [207]։ Նրա մահից ի վեր անգլիական և ամերիկյան գրականության գիտնականները շարունակում են հիմնականում անտեսել նրա աշխատանքը [208] , չնայած Ռենդի գրական աշխատանքի նկատմամբ ուշադրությունը մեծացել է 1990-ականներից [209]։ Կարևոր հեղինակների մասին մի քանի ակադեմիական գրքերի շարքեր ընդգրկում են Ռենդին և նրա ստեղծագործությունները [210]}}, ինչպես նաև հանրաճանաչ ուսումնական ուղեցույցներում, ինչպիսիք են CliffsNotes-ը և SparkNotes-ը [211]։ 2001 թվականին Ռենդի համար գրված «Գրական հանրագիտարան» գրառման մեջ Ջոն Դեյվիդ Լյուիսը հայտարարեց, որ «Ռենդը գրել է իր սերնդի ինտելեկտուալ առումով ամենադժվար գեղարվեստական գրականությունը»։ 2019-ին Դուգգանը նկարագրեց Ռենդի գեղարվեստական գրականությունը որպես հանրաճանաչ և ազդեցիկ շատ ընթերցողների համար, չնայած այն հեշտ է քննադատել «նրա մուլտֆիլմային կերպարների և մելոդրամատիկական սյուժեների, կոշտ բարոյականության, միջինից ցածր գեղագիտական նախասիրությունների ... և փիլիսոփայական ձգտումների համար [212]»:

Օբյեկտիվիստական շարժում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Photo of Leonard Peikoff
Ռենդի ժառանգը՝ Լեոնարդ Փեյկոֆը, համահիմնադրել է Այն Ռենդ ինստիտուտը։

Նաթանիել Բրանդենի ինստիտուտի փակումից հետո Օբյեկտիվիստական շարժումը շարունակվեց այլ ձևերով։ 1970-ական թվականներին Փեյկոֆը սկսեց դասավանդել օբյեկտիվիզմի տեսությունը [213]։ 1979 թվականին Պիտեր Շվարցը սկսեց տեղեկագիր, որը կոչվում էր «Մտավոր ակտիվիստ», որին Ռենդը հավանություն տվեց [214][215]։ Նա նաև հավանություն է տվել «Օբյեկտիվիստական ֆորումին»՝ երկամսյա ամսագրին, որը հիմնադրվել էր օբյեկտիվիստ փիլիսոփա Հարրի Բինսվանգերի կողմից, որը գործում էր 1980-ից 1987 թվականներին [216]։

1985թ.-ին Փեյկոֆն աշխատում էր գործարար Էդ Սնայդերի հետ՝ ստեղծելու Այն Ռենդ ինստիտուտը, որը շահույթ չհետապնդող կազմակերպություն էր և նվիրված էր Ռենդի գաղափարների և աշխատանքների առաջխաղացմանը։ 1990 թվականին Փեյկոֆի հետ գաղափարական տարաձայնություններից հետո Դեյվիդ Քելլին հիմնեց Օբյեկտիվիստական հետազոտությունների ինստիտուտը, որն այժմ հայտնի է որպես «Ատլանտի հասարակություն» [217][218]։ 2001թ.-ին պատմաբան Ջոն Մաքքասկին կազմակերպեց Anthem Foundation for Objectivist Scholarship-ը, որը դրամաշնորհներ է տրամադրում ակադեմիական ոլորտում օբյեկտիվիզմի վերաբերյալ գիտական աշխատանքների համար [219]։

Պատկերասրահ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նշումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ Although she had previously been friendly with National Review editor William F. Buckley Jr., Rand cut off all contact with him after the review was published.[138] Historian Jennifer Burns describes the review as a break between Buckley's religious conservatism and non-religious libertarianism.[139]

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Duignan B. Encyclopædia Britannica
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Internet Broadway Database — 2000.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 Saxon W. Ayn Rand, ‘Fountainhead’ Author, Dies — 1982.
  5. ↑ Find A Grave — 1996.
  6. ↑ Cox S. D. Merely Metaphorical? Ayn Rand, Isabel Paterson, and the Language of Theory // The Journal of Ayn Rand Studies / C. M. Sciabarra — Penn State University Press, 2007. — ISSN 1526-1018; 2169-7132
  7. ↑ https://books.google.ca/books?id=GIXuAFOBaggC&printsec=frontcover&dq=Ayn+Rand+and+the+World+She+Made&hl=en&ei=6-aDTOnWJIynnQe89_ncAQ&sa=X&oi=book_result&ct=result#v=onepage&q&f=false
  8. ↑ 1885-1969., Zarean, Kostan, (2002). Միացյալ Նահանգներ ։ երկիրներ և աստվածներ. Sargis Khachʻentsʻ. ISBN 99930-59-25-0. OCLC 55797987. {{cite book}}: |last= has numeric name (օգնություն)CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: authors list (link) CS1 սպաս․ հավելյալ կետադրություն (link)
  9. ↑ 9,0 9,1 Gotthelf, 2000, էջ 91
  10. ↑ 10,0 10,1 Gotthelf, 2000, էջեր 91–92
  11. ↑ 11,0 11,1 Sciabarra, 2013, էջեր 248–249
  12. ↑ 12,0 12,1 12,2 12,3 Gladstein, 1999, էջեր 117–119
  13. ↑ 13,0 13,1 Cocks, 2020, էջ 15
  14. ↑ 14,0 14,1 14,2 14,3 14,4 14,5 Badhwar, Long
  15. ↑ 15,0 15,1 15,2 Burns, 2009, էջ 4
  16. ↑ 16,0 16,1 Gladstein, 2009, էջեր 107–108, 124
  17. ↑ Джин Ландрам 14861&strn= 35&cht= 1 «Тринадцать женщин, которые изменили мир» Արխիվացված 2012-03-11 Wayback Machine
  18. ↑ Britting, 2004, էջեր 40, 42
  19. ↑ Heller, 2009, էջեր 76, 92
  20. ↑ Rand, 1995, էջ xviii
  21. ↑ Gladstein, 2009, էջ 13
  22. ↑ Ralston, Richard E. "Publishing We the Living". In Mayhew 2004, էջ. 141.
  23. ↑ Britting, Jeff. "Adapting We the Living". In Mayhew 2004, էջ. 164.
  24. ↑ Ralston, Richard E. "Publishing We the Living". In Mayhew 2004, էջ. 143.
  25. ↑ Heller, 2009, էջ 98
  26. ↑ Britting, 2004, էջեր 54–55
  27. ↑ Burns, 2009, էջ 50
  28. ↑ Heller, 2009, էջ 102
  29. ↑ Ralston, Richard E. "Publishing Anthem". In Mayhew 2005a, էջեր. 24–27.
  30. ↑ Britting, 2004, էջ 57
  31. ↑ Burns, 2009, էջ 114
  32. ↑ Heller, 2009, էջ 249
  33. ↑ Burns, 2009, էջեր 75–78
  34. ↑ Burns, 2009, էջեր 130–131
  35. ↑ Heller, 2009, էջեր 214–215
  36. ↑ Britting, 2004, էջեր 61–78
  37. ↑ Britting, 2004, էջեր 58–61
  38. ↑ Burns, 2009, էջ 85
  39. ↑ Burns, 2009, էջ 89
  40. ↑ Burns, 2009, էջ 178
  41. ↑ Heller, 2009, էջեր 304–305
  42. ↑ Doherty, 2007, էջ 149
  43. ↑ Britting, 2004, էջեր 68–71
  44. ↑ Heller, 2009, էջ 171
  45. ↑ Burns, 2009, էջեր 100–101, 123
  46. ↑ Mayhew, 2005b, էջեր 91–93, 188–189
  47. ↑ Burns, 2009, էջ 125
  48. ↑ Mayhew, 2005b, էջ 83
  49. ↑ Britting, 2004, էջ 71
  50. ↑ Ralston, Richard E. "Publishing Anthem". In Mayhew 2005a, էջ. 26.
  51. ↑ Branden, 1986, էջ 181
  52. ↑ Heller, 2009, էջեր 240–243
  53. ↑ Heller, 2009, էջեր 256–259
  54. ↑ Burns, 2009, էջ 179
  55. ↑ Britting, Jeff. "Adapting The Fountainhead to Film". In Mayhew 2006, էջ. 96.
  56. ↑ Gladstein, 1999, էջ 26
  57. ↑ Gladstein, 1999, էջ 27
  58. ↑ Baker, 1987, էջեր 99–105
  59. ↑ Torres, Kamhi, էջ 64
  60. ↑ Heller, 2009, էջ 64
  61. ↑ Duggan, 2019, էջ 44
  62. ↑ Wilt, Judith. "The Romances of Ayn Rand". In Gladstein & Sciabarra 1999, էջեր. 183–184.
  63. ↑ Britting, 2004, էջեր 17, 22
  64. ↑ Torres, Kamhi, էջ 59
  65. ↑ Heller, 2009, էջեր 32–33
  66. ↑ Grigorovskaya, 2018, էջեր 315–325
  67. ↑ Kizilov, 2021, էջ 106
  68. ↑ Weiner, 2020, էջեր 6–7
  69. ↑ Rosenthal, 2004, էջեր 220–223
  70. ↑ Kizilov, 2021, էջ 109
  71. ↑ Rosenthal, 2004, էջեր 200–206
  72. ↑ Gladstein, Mimi Reisel. "Ayn Rand's Cinematic Eye". In Younkins 2007, էջեր. 109–111.
  73. ↑ Rand, 1992, էջեր 1170–1171
  74. ↑ Gladstein, Sciabarra, էջ 2
  75. ↑ Den Uyl, Douglas J. & Rasmussen, Douglas B. "Ayn Rand's Realism". In Den Uyl & Rasmussen 1986, էջեր. 3–20.
  76. ↑ Rheins, Jason G. "Objectivist Metaphysics: The Primacy of Existence". In Gotthelf & Salmieri 2016, էջ. 260.
  77. ↑ Gotthelf, 2000, էջ 54
  78. ↑ Salmieri, Gregory. "The Objectivist Epistemology". In Gotthelf & Salmieri 2016, էջ. 283.
  79. ↑ Sciabarra, 2013, էջ 403 n20
  80. ↑ Salmieri, Gotthelf, էջ 1997
  81. ↑ Gladstein, 1999, էջեր 85–86
  82. ↑ Salmieri, Gregory. "The Objectivist Epistemology". In Gotthelf & Salmieri 2016, էջեր. 271–272.
  83. ↑ Wright, Darryl.A Human Society': Rand's Social Philosophy". In Gotthelf & Salmieri 2016, էջ. 163.
  84. ↑ Sciabarra, 2013, էջ 252
  85. ↑ Lewis, John David & Salmieri, Gregory. "A Philosopher on Her Times: Ayn Rand's Political and Cultural Commentary". In Gotthelf & Salmieri 2016, էջ. 353.
  86. ↑ Ghate, Onkar. A Free Mind and a Free Market Are Corollaries': Rand's Philosophical Perspective on Capitalism". In Gotthelf & Salmieri 2016, էջ. 233.
  87. ↑ Peikoff, 1991, էջեր 367–368
  88. ↑ Burns, 2009, էջեր 174–177, 209, 230–231
  89. ↑ Doherty, 2007, էջեր 189–190
  90. ↑ Burns, 2009, էջեր 268–269
  91. ↑ Sciabarra, 2013, էջեր 261–262
  92. ↑ Torres, Kamhi, էջ 26
  93. ↑ Sciabarra, 2013, էջեր 191–192
  94. ↑ Gotthelf, 2000, էջ 93
  95. ↑ Den Uyl, Rasmussen, էջ 165
  96. ↑ Gladstein, 1999, էջեր 100, 115
  97. ↑ 97,0 97,1 Sciabarra, 2013, էջ 224
  98. ↑ Sciabarra, 2013, էջ 220
  99. ↑ Baker, 1987, էջեր 140–142
  100. ↑ Miller, Fred D., Jr. & Mossoff, Adam. "Ayn Rand’s Theory of Rights: An Exposition and Response to Critics". In Salmieri & Mayhew 2019, էջեր. 135–142
  101. ↑ Miller, Fred D., Jr. & Mossoff, Adam. "Ayn Rand’s Theory of Rights: An Exposition and Response to Critics". In Salmieri & Mayhew 2019, էջեր. 146–148
  102. ↑ Sciabarra, 2013, էջ 260, 442 n33
  103. ↑ Gladstein, 1999, էջ 116
  104. ↑ Sciabarra, 2013, էջեր 173–176
  105. ↑ Sciabarra, 2013, էջ 111
  106. ↑ O'Neill, 1977, էջեր 18–20
  107. ↑ 107,0 107,1 Sciabarra, 2013, էջ 11
  108. ↑ Burns, 2009, էջ 2
  109. ↑ Podritske, Schwartz, էջեր 174–175
  110. ↑ Murray, 2010
  111. ↑ Burns, 2009, էջեր 16, 22
  112. ↑ Sciabarra, 2013, էջեր 94–99
  113. ↑ Burns, 2009, էջեր 24–25
  114. ↑ Loiret-Prunet, Valerie. "Ayn Rand and Feminist Synthesis: Rereading We the Living". In Gladstein & Sciabarra 1999, էջ. 97.
  115. ↑ Sheaffer, Robert. "Rereading Rand on Gender in the Light of Paglia". In Gladstein & Sciabarra 1999, էջ. 313.
  116. ↑ Heller, 2009, էջ 42
  117. ↑ Burns, 2009, էջեր 41, 68
  118. ↑ Burns, 2009, էջեր 303–304
  119. ↑ Rand, 1971, էջ 4
  120. ↑ Salmieri, Gregory. "An Introduction to the Study of Ayn Rand". In Gotthelf & Salmieri 2016, էջ. 14.
  121. ↑ Hill, 2001, էջ 195
  122. ↑ Register, 2004, էջ 155
  123. ↑ James G. Lennox, James G. Who Sets the Tone for a Culture?' Ayn Rand's Approach to the History of Philosophy". In Gotthelf & Salmieri 2016, էջ. 325.
  124. ↑ Machan, 2000, էջ 121
  125. ↑ 125,0 125,1 Brühwiler, 2021, էջեր 24–26
  126. ↑ Machan, 2000, էջ 147
  127. ↑ Brühwiler, 2021, էջ 27
  128. ↑ Branden, 1986, էջեր 122–124
  129. ↑ Berliner, Michael S. "Reviews of We the Living". In Mayhew 2004, էջեր. 147–151.
  130. ↑ Berliner, Michael S. "Reviews of Anthem". In Mayhew 2005a, էջեր. 55–60.
  131. ↑ 131,0 131,1 131,2 Berliner, Michael S. "The Fountainhead Reviews". In Mayhew 2006, էջեր. 77–82.
  132. ↑ Pruette, 1943, էջ BR7
  133. ↑ Heller, 2009, էջ 152
  134. ↑ 134,0 134,1 Berliner, Michael S. "The Atlas Shrugged Reviews". In Mayhew 2009, էջեր. 133–137.
  135. ↑ Burns, 2009, էջ 174
  136. ↑ Doherty, 2007, էջ 659 n4
  137. ↑ Chambers, 1957, էջ 596
  138. ↑ Heller, 2009, էջեր 285–286
  139. ↑ Burns, 2009, էջ 175
  140. ↑ 140,0 140,1 Gladstein, 1999, էջ 119
  141. ↑ Hook, 1961, էջ 28
  142. ↑ Vidal, 1962, էջ 234
  143. ↑ Burns, 2009, էջեր 193–194
  144. ↑ Doherty, 2007, էջ 11
  145. ↑ Gladstein, 2003, էջեր 384–386
  146. ↑ Murnane, 2018, էջեր 2–3
  147. ↑ Riggenbach, 2004, էջեր 91–144
  148. ↑ Sciabarra, 2004, էջեր 8–11
  149. ↑ Burns, 2009, էջեր 168–171
  150. ↑ Burns, 2009, էջ 298
  151. ↑ Heller, 2009, էջ 412
  152. ↑ Sciabarra, 2004, էջեր 4–5
  153. ↑ Burns, 2009, էջ 282
  154. ↑ Gladstein, 1999, էջ 110–111
  155. ↑ 155,0 155,1 Gladstein, 1999, էջ 101
  156. ↑ Sciabarra, 2004, էջ 3
  157. ↑ Brühwiler, 2021, էջեր 15–22
  158. ↑ Chadwick, Gillespie, at 1:55
  159. ↑ Gladstein, 1999, էջ 128
  160. ↑ Wozniak, 2001, էջ 380
  161. ↑ Salmieri, Gregory. "An Introduction to the Study of Ayn Rand". In Gotthelf & Salmieri 2016, էջ. 4.
  162. ↑ Duffy, 2012
  163. ↑ Wang, 2017
  164. ↑ Burns, 2009, էջ 258
  165. ↑ Weiss, 2012, էջ 55
  166. ↑ Burns, 2015, էջ 746
  167. ↑ Brühwiler, 2021, էջ 88
  168. ↑ Branden, 1986, էջ 414
  169. ↑ 169,0 169,1 Doherty, 2009, էջ 54
  170. ↑ Burns, 2004, էջեր 139, 243
  171. ↑ Burns, 2009, էջ 279
  172. ↑ Heller, 2009, էջ xii
  173. ↑ Doherty, 2009, էջ 51
  174. ↑ 174,0 174,1 Burns, 2009, էջ 283
  175. ↑ Brühwiler, 2021, էջեր 174–184
  176. ↑ Rudoren, 2015
  177. ↑ Burns, 2009, էջեր 283–284
  178. ↑ 178,0 178,1 Doherty, 2009, էջեր 51–52
  179. ↑ Gladstein, 2009, էջ 125
  180. ↑ Weiner, 2020, էջ 2
  181. ↑ Duggan, 2019, էջ xiii
  182. ↑ Sunstein, 2021, էջեր 145–146
  183. ↑ Sciabarra, 2013, էջեր 1–2
  184. ↑ Gladstein, 2009, էջեր 114–122
  185. ↑ Salmieri, Gotthelf, էջ 1995
  186. ↑ Burns, 2009, էջեր 295–296
  187. ↑ Gladstein, 2009, էջ 116
  188. ↑ Flaherty, 2015
  189. ↑ Gladstein, 2009, էջեր 116–117
  190. ↑ Burns, 2020, էջ 261
  191. ↑ Burns, 2020, էջ 259
  192. ↑ Cocks, 2020, էջ 11
  193. ↑ Sciabarra, 2003, էջ 46
  194. ↑ Burns, 2009, էջեր 188, 325
  195. ↑ O'Neill, 1977, էջ 3
  196. ↑ 196,0 196,1 Gladstein, 1999, էջ 115
  197. ↑ Den Uyl, Rasmussen, էջ 203
  198. ↑ Wheeler, Jack. "Rand and Aristotle". In Den Uyl & Rasmussen 1986, էջ. 96.
  199. ↑ Gotthelf, 2000, էջեր 2, 25
  200. ↑ Heyl, 1995, էջ 223
  201. ↑ Kukathas, 1998, էջ 55
  202. ↑ Sciabarra, 2012, էջ 184
  203. ↑ Huemer, 2010
  204. ↑ Sciabarra, 2012, էջ 183
  205. ↑ Seddon, 2014, էջ 75
  206. ↑ Murnane, 2018, էջ 3
  207. ↑ Gladstein, 2003, էջեր 373–374, 379–381
  208. ↑ Gladstein, 2003, էջ 375
  209. ↑ Gladstein, 2003, էջեր 384–391
  210. ↑ Sciabarra, 2003, էջ 43
  211. ↑ Gladstein, 2003, էջեր 382–389
  212. ↑ Duggan, 2019, էջ 4
  213. ↑ Burns, 2009, էջ 249
  214. ↑ Sciabarra, 2013, էջ 402 n5
  215. ↑ Burns, 2009, էջ 276
  216. ↑ Gladstein, 1999, էջ 79
  217. ↑ Burns, 2009, էջեր 280–281
  218. ↑ Gladstein, 2009, էջեր 19, 114
  219. ↑ Gladstein, 2009, էջ 117

Արտաքին հղումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Վիքիքաղվածքն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Այն Ռանդ» հոդվածին։
Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Այն Ռանդ» հոդվածին։
 ⛭ 
  Թեմատիկ կայքեր
Բառարաններ և հանրագիտարաններ
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Այն_Ռանդ&oldid=10655086» էջից