Հիդարնես Ա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Հիդարնես Ա Երվանդունի
Հայոց Արքա
Իշխանություն մ.թ.ա. 6-րդ դարի վերջ
Հաջորդող Հիդարնես Բ
Տոհմ Երվանդունիներ
Հայր Վահագն Երվանդունի
Երեխաներ Հիդարնես Բ

Հիդարնես Ա Երվանդունի-հայ արքա Երվանդյան Հայաստանում Երվանդունիների տոհմից, ով կառավարել է մ.թ.ա. 6-րդ դարի վերջում։ Նա հիմք դրեց Երվանդունիների արքայատոհմին նվիրված տոնակատարությունների, որոնք անց էին կացվում ողջ երկրով մեկ։

Հայոց երկրում Հիդարնես Ա-ի կողմից կատարած ամենամեծ իրադարձություններից մեկը դա՝ համահայկական նոր, ավելի կենսունակ Հայ-Արամազդական կրոնի տարածումն էր Հայաստանում։ Հայ-Արամազդական կրոնափիլիսոփայությունը [համատեղելով, այն ժամանակվա առաջադեմ կրոնական ուսմունքներից մեկի՝ Զրադաշտական Ավեստայի հիմունքները, հին հայկական Արայական կրոնի (որի գլխավոր աստվածային հեղինակությունը Հայկ նահապետն էր և գործել է 1500-500 մ.թ.ա) հավատալիքների հետ] ձևավորվեց որպես մի ուրույն կրոնական ուսմունք։ Այդ ուսմունքը ի տարբերություն Զրադաշտականության (որը իրենից ներկայացնում էր թերի միաստվածություն և սահմանափակ դուալիզմ, և որտեղ գլխավոր աստվածային հեղինակությունը դրված էր Միհրանական՝ կրակապաշտական հիմքի վրա) իրենից ներկայացնում էր ընդգծված միաստվածություն, առանց չար ուժերը ներկայացնող Արհիմանի պաշտամունքի և որտեղ գլխավոր աստվածային հեղինակությունը դրված էր հին հայկական Վահագնի՝ արևի և հաղթանակի աստծո հիմքի վրա, որը հավանաբար նաև կապված էր (ըստ Մ. Խորենացու վկայության) հայ ազատագրական կռիվների ղեկավար՝ Վահագն Երվանդունու հիշատակի հետ (հավանաբար այդ հանգամանքն էլ ինչ որ տեղ խթանիչ ուժ է հանդիսացել նոր կրոնական ուսմունքի արագ տարածմանը Հայոց աշխարհում)։ Հիդարնեսը Հայ-Արամազդական կրոնի գլխավոր կենտրոն շինեց Մեծ Հայքի Տարոն գավառում, Արածանի գետի աջ ափին, որը Հիդարնեսի անունով կոչվեց ՙՀաշտից տեղիք՚, իսկ այնտեղ կառուցված կրոնական համալիրը՝ Աշտիշատ։ Աշտիշատի քրմերը, որոնք Հայ-Արամազդական կրոնի առաջին տարածողներն ու քարոզիչներն էին Հայոց աշխարհում, Վահագն աստծո անունով կոչվեցին Վահունիներ[1]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ներկայումս ընդունված տեսակետով Զրադաշտ մոգը ապրել (մ.թ.ա. մոտ 630-553) և քարոզել է Իրանի արևելյան նահանգներում (Խորեզմի, այժմյան Ավղանստանի տարածքում) հանդիսանալով միաստվածության առաջին հիմնադիրներից, որի ստեղծած կրոնափիլիսոփայության՝ Զրադաշտականութան հիմքի վրա ստեղծվել են հուդայականության, քրիստոնեության, մուսուլմանության և այլ կրոնների ուսմունքները։ Զրադաշտականութան ուրույն զարգացման ճյուղ է համարվում Հայ-Արամազդական կրոնը, իր մեջ պարունակելով հին հայկական հավատալիքների առկայությունը։

-ՀՍՀ հոդ. «Զրադաշտ», հոդ. «Զրադաշտականություն»

  1. Հայկ Խաչատրյան, “Հայոց 141 արքաներ”. ISBN 99930-1-192-8

Նշված աղբյուրի ISBN 99930-1-192-8 իրականությանը չի համապատասխանում՝ այն գրված է վրիպակով, կամ էլ կեղծ է։