Մլեհ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox prétendant à un trône.png
Մլեհ
Իշխանություն 1170 - 1175
Լրիվ անուն Մլեհ Ռուբինյան
Ծնվել է՝ մինչև 1020
Ծննդավայր Կիլիկյան Հայաստան Կիլիկյան Հայաստան
Մահացել է՝ 1175 Մայիսի 15
Վախճանի վայր Սիս
Թաղվել է՝ Մեծքար
Ազգություն հայ
Հաջորդող Ռուբեն Գ
Ուղեկից Սիրուհի
Տոհմ Ռուբինյաններ
Հայր Լևոն Ա
Մայր Բալդուին II Բուրգունդցու քույր
Կրոնական հավատքներ Հայ Առաքելական եկեղեցի Հայ Առաքելական եկեղեցի

Մլեհ (մինչև 1120 թ.–մահ. 1175 թ.), Կիլիկյան Հայաստանի իշխան Ռուբեն Բ-ի խնամակալ 1169-ից, Կիլիկյան Հայաստանի իշխան` 1170-ից։

Կենսագրություն[խմբագրել]

Մլեհ Կիլիկյան Հայաստանի իշխան Լևոն Ա Ռուբինյանի և Եդեսիայի կոմս ու Երուսաղեմի թագավոր Բալդուին (Պաղտին) II Բուրգունդցու քրոջ որիդն էր: Ծնվել է մինչև 1120 թվականը:

Հոր իշխանության օրոք[խմբագրել]

1130 թվականին Լևոն իշխանը միանում է Տրապիզոնի դուքս Կոստանդին Գաբրասի , Դանիշմենդյան էմիր Ղազի Գյումուշտեգինի, Հովհաննես Կոմնենոս կայսեր եղբայր Իսահակի և Իկոնիայու սուլթան Ռուքնեդդին Մասուդի կազմած հակաբյուզանդական դաշինքին: Սրան դիմագրավելու համար 1137 թվականին Հովհաննես Կոմնենոս կայսրը մեծաքանակ բանակով շարժվում է դեպի Կիլիկիա և Ասորիք և գրավելով Կիլիկիան, գերում է Լևոն իշխանին, նրա կնոջն ու որդիներից երկուսին` Թորոսին և Ռուբենին: Սակայն մյուս որդիները` Մլեհը և Ստեփանեն ապաստան են գտնում Եդեսիայի կոմս և իրենց հորաքրոջ որդի Ժոսլեն II-ի մոտ:

Թորոս Բ-ի իշխանության օրոք[խմբագրել]

Հովհաննես կայսեր մահից հետո Թորոսը վերադառնում է գերությունից և ազատագրում Հայոց իշխանությունը: Նրա ավագ եղբայրներ Մլեհը և Ստեփանեն վերադառնում են Եդեսիայից Կիլիկիո Հայոց իշխանություն: Սակայն 1165 թ-ին Մլեհը ոտնձգություն է կատարում Ռուբինյան աթոռի հանդեպ ու փորձում տապալել Թորոս Բ-ին.

«...իսկ նրա(Թորոսի) եղբայր Մլեհը չարաբարո և անագորույն մի մարդ էր, և խորհեց սպանել իր եղբայր Թորոսին, և նույն մտքին բերեց նաև այլ մարդկանց, և մի օր` մինչ գնում էին երեների որսի Մսիսի և Ադանայի միջև, կամեցավ Մլեհը այնտեղ սպանել եղբորը, բայց Թորոսը, նախաիմաց եղավ և բռնեց Մլեհին ու զորքի և իշխանների դիմաց հարցաքննեց, թե ինչու էր ցանկանում այդ գործը անել. և նրանց առաջ պախարակեց Մլեհին ու տալով նրան բազում ունեցվածք իշխանության համար, ձիեր, ջորիներ, զենքեր և գանձեր, արտաքսեց իր երկրից և այլևոս ոչինչ չարեց նրա չարության փոխարեն: »

Ծառայությունը Նուրեդդինի արքունիքում[խմբագրել]

Կիլիկիայից արտաքսվելուց հետո Մլեհը ծառայության է անցնում Հալեպի էմիր Նուրեդդին իբն Զանգիի արքունիքում ու նրանից ստանում Կիլիկիո Հայոց իշխանությանն ու Անտիոքին սահմանակից հայաշատ Կուրուս քաղաքը և մերձական գավառները: Արաբ պատմիչ Իբն ալ-Ասիրը նշում է նաև, որ Մլեհը Նուրեդդինի կողմից ֆրանկների դեմ ձեռնարկած արշավանքների հիմնական կազմակերպիչն էր ու նրա մշտական ուղեկիցը:

Խնամակալությունը և իշխանությունը Կիլիկյան Հայաստանում[խմբագրել]

1169 թվականին մահանում է Թորոս Բ իշխանը, գահը թողնելով իր մանկահասակ որդի Ռուբենին, որի խնամակալ է նշանակում Թումաս անունով իշխանի:Այս իմանալով, Մլեհը ժամանում է Հայոց իշխանություն ու փորձում ինքը դառնալ խնամակալ` գահաժառանգ Ռուբենի ամենամերձավոր ազգականը լինելու հանգամանքով: Սակայն հայ իշխանների կողմից մերժում է ստանում ու վերադառնալով Նուեդդինի մոտ` թուրքական զորք հավաքում ու պատրաստվում արշավել Հայոց իշխանություն` զենքի ուժով հասնելու իր ուզածին: Այս լուրն իմանալով` հայ իշխանները, երկիրը ասպատակություններից զերծ պահելու համար հրավիրում են Մլեհին ու տալիս խնամակալությունը նրան: Այս մասին Միքայել Ասորու «Ժամանակագրության» հայերեն

Սիս մայրաքաղաքը

տարբերակներից մեկում գրված է.

Aquote1.png «Այնուհետև հայերը նրան (Մլեհին) կանչել տվեցին իրենց մոտ և նրան հանձնեցին երկրի կեսը: Նա երդվեց նրանց առջև, որ մյուս կեսը մնալու է մանկանը: Բայց հետո խախտեց երդումը և տիրեց ողջ երկրին, նրա բերդերի ու քաղաքների հետ մեկտեղ:»
— Միքայել Ասորի, «Ժամանակագրություն» [2]
Aquote2.png

Ստանձնելով խնամակալությունը, Մլեհը հաշվեհարդար է տեսնում իր հակառակորդների հետ: Մի քանի իշխաններ գահաժառանգ Ռուբենին փախցնում են Հռոմկլա` Հայոց կաթողկոսի մոտ, որտեղ Ռուբենը սպանվում է ամբարիշտ մարդկանց ձեռքով 1170 թ-ին: Այդ թվականից սկսած Մլեհը միանձնյա գլխավորում է Հայոց իշխանությունը: Նա հույներից գրավում է Դաշտային Կիլիկիայի 3 խորոշ քաղաքները` Ադանան, Մսիսը և Տարսոնը, ու երկիրը վերջնականապես ազատում հունական ու ֆրանկական ներկայությունից:Ճնշում է Լամբրոնի ապստամբ իշխան Հեթումին: Պատմիչները նշում են, որ Մլեհը իր իշխանությունը վարել է խաղաղության մեջ ու ծաղկեցրել երկիրը: 1173 թվականին Մլեհը Հայոց իշխանապետության մայրաքաղաք է հռչակում Լեռնային ու դաշտային Կիլիկիաների միջև գտնվող Սիս քաղաքը:

Մահը[խմբագրել]

Իր իշխանության 5-րդ տարում` 1175 թվականին Մլեհ իշխանը սպանվում է իր մերձավորների ձեռքով: Սմբատ Սպարապետը նշում է, որ տիրասպանության այդ ծանրագույն մեղքը իրենց վրա են վերցնում Ապլղարիպ և Ջահան ներքինիները, որոնց Մլեհի հաջորդ և եղբորորդի Ռուբեն Գ-ն խեղդամահ է անում գետում:

Ընտանիքը[խմբագրել]

Մլեհը ամուսնացած էր Կարկաի տեր Վասիլ իշխանի դուստր և Գրիգոր Դ Տղա կաթողիկոսի քրոջ հետ: Ներկա ուսումնասիություններից առաջ է քաշվել մի կրծիք, որ Լևոն Ա Ռուբինյան թագավորի թագադրությանը հրավիրվածների ցանկի Սիմանակլայի տեր Սիրուհին և Մլեհի կինը նույն անձնավորությունն են[3]: Ըստ աղբյուրների, Մլեհը ուներ նաև ապօրինածին որդի Գեորգ անունով, որին կուրացնում է Լևոն Ա թագավորը:

Կրոնական պատկանելիության շուրջ[խմբագրել]

Ելնելով Հալեպի ամիրա Նուրեդդինի հետ Մլեհի դաշնակցության փաստից, ինչպես նաև պատմության որոշ դրվագներում եղած նրա դաժան վերաբերմունքը քրիստոնյաների հանդեպ, սխալմամբ կարծիք է ստեղծվել, թե Մլեհը դավանությամբ մահմեդական է եղել, ինչը միանգամայն սխալ մոտեցում է: Դա է ապացուցում այն, որ Մլեհը Մանուտ գավառում կառուցում է մի վանք և կոչում այն Մեծքար, ապա ընծաներ մատուցում վանքին: Սակայն կրոնական քողից դուրս պետք է դիտել Մլեհի և Նուրեդդինի դաշնակցությունը, քանի որ դա միայն քաղաքական շահեր էր հետապնդում:

Նախորդող
Ռուբեն Բ Ռուբինյան 1169
Կիլիկիայի իշխան
Մլեհ 1170-1175

Հաջորդող
Ռուբեն Գ Ռուբինյան 1145-1187


Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  • Լևոն Տեր-Պետրոսյան, «Խաչակիրները և հայերը», հ Բ, Երևան, 2007
  • Սմբատ Սպարապետ, «Տարեգիրք»
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png
  1. http://www.digilib.am/digilib/?menu&wrk=285&wrpg=0&aupg=0
  2. Միքայել Ասորի, «Ժամանակագրութիւն», 1871 թ. էջ 454-455։
  3. http://www.academia.edu/2572269/The_coronation_list_of_the_Chronicle_attributed_to_Smbat_the_Constable_Siruhi_prince_of_Simanakla