Հայ-սիրիական հարաբերություններ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Հայ-սիրիական հարաբերություններ
Հայաստան և Սիրիա

Հայաստան

Սիրիա

Հայ-սիրիական հարաբերություններ, երկկողմ դիվանագիտական հարաբերություններ Հայաստանի Հանրապետության և Սիրիայի Արաբական Հանրապետության միջև։ Երկու երկրների միջև դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատվել են 1992 թվականին։ Հայաստանը Դամասկոսում ունի դեսպանատուն և Հալեպում հյուպատոսություն, իսկ 1997 թվականին Սիրիան Երևանում դեսպանատուն է բացել։

Սիրիան Հայաստանի հետ դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատել է Խորհրդային Միության փլուզումից անմիջապես հետո։ Սիրիայի նախագահ Հաֆեզ ալ-Ասադը լավ հարաբերություններ է պահպանել Հայաստանի հետ, մասամբ Սիրիայում հայկական մեծ համայնքի պատճառով։ Սիրիայում բնակվում է մոտ 120 հազար հայ։ Նրանք մեծամասնություն են կազմում Քեսաբ և Յակուբիա քաղաքներում և որոշակի դեր են խաղում Սիրիայի քաղաքական կյանքում։

Հայոց ցեղասպանության ժամանակ Օսմանյան կայսրությունը սիրիական Դեր Զոր անապատն օգտագործել է որպես հայերի սպանության հիմնական վայր։ Դեր Զոր քաղաքում բացվել է Հայոց Ցեղասպանությանը նվիրված հուշահամալիր[1]։ Այն նախագծվել է Սարգիս Բալմանուկյանի կողմից և պաշտոնապես բացվել է 1990 թվականին՝ Մեծի Տանն Կիլիկիո Կաթողիկոսի ներկայությամբ։

Համեմատական բնութագիր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայաստան Հայաստան Սիրիա Սիրիա
Բնակչություն 2,924,816 17,064,854
Տարածք 29,743 կմ² 185,180 կմ²
Բնակչության խտություն 101.5 մարդ/կմ² 118.3 մարդ/կմ²
Մայրաքաղաք Երևան Դամասկոս
Կառավարման ձև Խորհրդարանական հանրապետություն Կիսանախագահական հանրապետություն
Պաշտոնական լեզու Հայերեն Արաբերեն
Կրոն Քրիստոնեություն Իսլամ

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայաստանի և Սիրիայի միջև հարաբերությունները երկար պատմություն ունեն։ VII դարում Հայաստանը պահպանել է ինքնուրույնությունը այնքան ժամանակ, քանի դեռ չի խախտվել Բյուզանդիայի և Արաբական խալիֆայության միջև խաղաղությունը[2]։ Հուստինիանոս Բ-ն 689 թվականին ներխուժել է Հայաստան, Վրաստան և Աղվանք։ Նույն թվականին խալիֆայության հետ կնքել է հաշտություն, որով Հայաստանի զգալի մասն անցել է Բյուզանդիային։

705 թվականին Հայաստանի Իշխանն օգնության խնդրանքով դիմեց բյուզանդական կայսրին։ Բյուզանդացիները աջակցեցին իշխանին, սակայն պարտություն կրեցին։ Տեղեկանալով այդ գործողությունների մասին՝ խալիֆը հրամայել է ոչնչացնել ազդեցիկ հայ ավատատերներին[3][4][5]։

Արաբները պահանջում էին բարելավել հարաբերությունները բնակիչների հետ, ուստի 705 թվականին խալիֆ Վալիդ 1-ինն ընդառաջեց հայերին և փոխեց հայկական գավառների կուսակալին[6]։

Հայերը Սիրիայում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1915 թվականին հարյուր հազարավոր հայեր տեղահանվեցին Դեր Զորի անապատ, որտեղ մահվան դատապարտվեցին։ Փրկվածները բնակություն են հաստատել Սիրիայի քաղաքներում։ Ամենամեծ համայնքը գտնվում Էր Հալեպում։

Ըստ ՀՀ Կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության տվյալների՝ մինչև Սիրիայում քաղաքացիական պատերազմի սկսվելը բնակվել է մոտ 100 հազար հայ, որոնցից մոտ 60 հազարը՝ Հալեպում, 8 հազարը՝ Ալ-Կամիշլիում, 6-7 հազարը՝ Դամասկոսում։ Դամասկոսի, Հալեպի, Լաթակիայի նման քաղաքներում գործել են հայկական եկեղեցիներ, դպրոցներ, մշակութային կենտրոններ։ Այս համայնքը համարվում էր ամենակազմակերպվածը ողջ հայկական սփյուռքում[7]։

Քաղաքացիական պատերազմի սկսվելուց հետո Սիրիայից Հայաստան են ժամանել տասնյակ հազարավոր հայ փախստականներ[8]։

Հայկական ղեկավարության տվյալներով՝ Սիրիայում դեռ բնակվում է ավելի քան 20 հազար հայեր[9]։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Monument and Memorial Complex at Der Zor, Syria»։ Վերցված է 4 December 2014 
  2. Арам Нахапети Тер-Гевондян Армения и арабский халифат. — Москва. — С. 73.
  3. Арам Нахапети Тер-Гевондян Армения и арабский халифат. — Москва. — С. 77.
  4. Левонд, 32
  5. Асолик, 124
  6. Арам Нахапети Тер-Гевондян Армения и арабский халифат. — Москва. — С. 78.
  7. Виртуальный музей истории армянской диаспоры. Статья: Сирия (на армянском). Министерство диаспоры Республики Армения
  8. «Cирийские армяне в Армении: Перевод статьи издания Open Democracy Беженцы или репатрианты?»։ Иносми.ру։ 2015-10-18։ Վերցված է 2016-04-29 
  9. Deutsche Welle։ «Сирийские армяне: как они устраиваются на исторической родине»։ Վերցված է 2016-04-29 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]