Հայ-իսրայելական հարաբերություններ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Հայ-իսրայելական հարաբերություններ

Իսրայել

Հայաստան

Հայ-իսրայելական հարաբերություններ, ներկա և պատմական երկկողմ քաղաքական, մշակութային, տնտեսական, ռազմական, դիվանագիտական հարաբերություններ Հայաստանի և Իսրայելի միջև:

1993 թվականից մինչև 2007 թվականը Իսրայելը Վրաստանում գտնվող իր դեսպանատան միջոցով ներկայացվել է Հայաստանում: 1996 թվականին պարոն Ցոլակ Մոմջյանը Երուսաղեմում նշանակվել է Հայաստանի պատվավոր հյուպատոս: 2007 թվականից ի վեր Հայաստանում գտնվող Իսրայելի ներկայացուցչությունը տեղափոխվել է Երուսաղեմ, իսկ 2010 թվականի հոկտեմբերից Շմուել Մեյրոմը նշանակվել է Հայաստանում Իսրայելի դեսպան[1]: 2012 թվականին Արմեն Մելքոնյանը նշանակվել է Իսրայելում Հայաստանի դեսպան[2]: 2012 թվականի հոկտեմբերին Իսրայելում Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ և լիազոր դեսպան պարոն Արմեն Մելքոնյանն իր հավատարմագրերը հանձնել է Իսրայելի նախագահ Շիմոն Պերեսին[3]:

Դիվանագիտական հարաբերություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իսրայելը և Հայաստանը դիվանագիտական ​​հարաբերություններ են հաստատել այն պահից, երբ Հայաստանը 1991 թվականին անկախացել է` դուրս գալով Խորհրդային Միության կազմից[1]: 1993 թվականից մինչև 2007 թվականը Իսրայելում Հայաստանի դեսպանն աշխատել է Վրաստանից` չնայած, որ Ցոլակ Մոմջյանը 1996 թվականին նշանակվել է Երուսաղեմում Հայաստանի պատվավոր հյուպատոս[1]: Այնուհետև դեսպանատունը տեղափոխվել է Երուսաղեմ[1]:

Վերջին տարիներին տեղի է ունեցել հայկական ղեկավարության` բարձր մակարդակով մի քանի պաշտոնական այց դեպի Իսրայել: 2000 թվականի հունվարին Հայաստանի նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը ժամանել է Իսրայել և հանդիպել Իսրայելի բարձրաստիճան պաշտոնյաների, այդ թվում՝ Իսրայելի նախկին վարչապետ Էհուդ Բարաքի հետ: Կողմերը պայմանավորվել են ամրապնդել հարաբերությունները և ստորագրել են առողջապահական և երկկողմ ներդրումների համաձայնագիր[4]: 2003 թվականին Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գարեգին 2-րդն այցելել է Յոնա Մեցգերին, որն այդ ժամանակ Իսրայելի գլխավոր ռաբբին էր. Մեցգերն իր հերթին ընդունել է Գարեգին 2-րդի` Հայաստան այցելելու հրավերը[5]։ Այցը տեղի է ունեցել 2005 թվականին, նրանք այցելել են Երևանում գտնվող Հայոց ցեղասպանության զոհերի հուշահամալիր` Ծիծեռնակաբերդ[6]: Այս արարքով նա պաշտոնապես ճանաչել է Հայոց ցեղասպանությունը որպես պատմական փաստ[7]:

2014 թվականին Հայաստանում Իսրայելի դեսպան (նստավայրը՝ Երուսաղեմ) Շմուել Մեյրոմն ասել է, որ Իսրայելը ցանկանում է շուտով առանց վիզայի ռեժիմ սահմանել Հայաստանի հետ, ինչը կվերաբերի դիվանագիտական ​​անձնագրեր ունեցողներին[8]:

2017 թվականի սեպտեմբերին հայ-իսրայելական խորհրդարանական բարեկամության խումբը, Քնեսեթի փոխխոսնակ Թալի Պլոսկովայի (Կուլանու) ղեկավարությամբ, այցելել է Հայաստան: Խումբը հանդիպել է Հայաստանի արտաքին գործերի նախկին նախարար Էդվարդ Նալբանդյանի հետ և քննարկել երկկողմ հարաբերությունների, գործնական կապերի զարգացման և երկկողմ համաձայնագրերի կնքման հետ կապված հարցեր: Բացի այդ, քննարկվել է երկու երկրների համաքաղաքացիական անձնագրեր ունեցողների համար առանց վիզայի ռեժիմ սահմանելու հարցը (ներկայումս վիզա կարելի է ձևակերպել ժամանելիս կամ առցանց կերպով՝ էլեկտրոնային վիզա): Քննարկվել է նաև Հայոց ցեղասպանության` Իսրայելի ճանաչման հարցը[9]:

2019 թվականի սեպտեմբերին հայտնի է դարձել Հայաստանի՝ Երուսաղեմում իր դեսպանատունը բացելու մտադրության մասին[10]:

Տնտեսական հարաբերություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անկախության հռչակումից ի վեր՝ Հայաստանն Իսրայելից ստացել է աջակցություն և այսօր շարունակում է մնալ իր առևտրային գործընկերներից մեկը: ԿՀՎ-ի փաստերի համաշխարհային գրքի համաձայն` Հայաստանն Իսրայելից ստանում է ներմուծման 4,8 %-ը, ինչը նշանակում է, որ Իսրայելը ստանում է Հայաստանի արտահանման 7,1 %-ը[11]:

2005 թվականին նկատվել է երկրների միջև ապրանքաշրջանառության գագաթնակետը. այն կազմել է 103 միլիոն դոլար, որից 101 միլիոն դոլարը բաժին է ընկնում չմշակված ադամանդին: 2019 թվականին երկրների միջև ապրանքաշրջանառությունը չի գերազանցում 60 միլիոն դոլարը: 2019 թվականի դրությամբ` Հայաստանից տարեկան մոտ 500 զբոսաշրջիկ այցելում է Իսրայել[10]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 «Bilateral Relations»։ Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Armenia։ Արխիվացված է օրիգինալից 2017-08-06-ին։ Վերցված է August 9, 2013 
  2. Chernamorian Artiom (May 11, 2012)։ «Armenia Already Has An Ambassador In Israel»։ Friends of Armenia։ Արխիվացված է օրիգինալից 2014-10-30-ին։ Վերցված է August 9, 2013 
  3. Cashman Greer (October 17, 2012)։ «New Egyptian envoy: We're committed to peace»։ The Jerusalem Post։ Վերցված է August 9, 2013 
  4. Advocates on Behalf of Jews in Russia, Ukraine, the Baltic States and Eurasia — Armenia Archived July 6, 2011, at the Wayback Machine.
  5. Ara Abrahamian called to develop Armenia-Israel relations
  6. «The Armenian Church»։ armenianchurch.org 
  7. «World Jewish Congress: Israeli Chief Rabbi says killing of Armenians in 1915 was genocide» 
  8. «Arminfo: Shmuel Meirom: Israel is willing to contribute of its experience in the field of economy, but it cannot force Israeli business to invest in Armenia»։ arminfo.am 
  9. Израильская парламентская делегация посетила Армению
  10. 10,0 10,1 Армянское посольство до Иерусалима не доедет, Detaly
  11. «The World Factbook»։ cia.gov