Գորի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Քաղաք
Գորի
վրաց.՝ გორი
Դրոշ Զինանշան
Flag of Gori (City).svg Coat of Arms of Gori.svg

Gori, Georgia (1).jpg
Գորիի թաղամասերից մեկը
Կոորդինատներ: 41°58′0″ հս․ լ. 44°6′0″ ավ. ե. / 41.96667° հս․. լ. 44.10000° ավ. ե. / 41.96667; 44.10000
Երկիր Վրաստան Վրաստան
Մխարե Շիդա Քարթլի
Մունիցիպալիտետ Գորիի
ԲԾՄ 588±1 մետր
Պաշտոնական լեզու Վրացերեն
Բնակչություն 49500 մարդ (2002)
Ազգային կազմ վրացիներ
Կրոնական կազմ Վրաց Ուղղափառ եկեղեցի
Տեղաբնականուն գորեցի
Ժամային գոտի UTC+4, ամառը UTC+5
Պաշտոնական կայք gori-municipality.ge
##Գորի (Վրաստան)
Red pog.png

Գորի (վրաց.՝ გორი), քաղաք Վրաստանի Հանրապետության Շիդա Քարթլի երկրամասում, Գորիի մունիցիպալիտետի վարչական կենտրոնը։

Գորի քաղաքը հիմնադրել է Վրաց Բագրատունիների դինաստիայի թագավոր Դավիթ IV Շինարարը: Ըստ 2014 թվականի Վրաստանում անցկացված մարդահամարի տվյալների, Գորիի բնակչությունը կազմում էր 54,7 հազար մարդ։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գորին Վրաստանի հնագույն քաղաքներից մեկն է։ Ըստ պաշտոնական տվյալների, Գորին քաղաքի կարգավիճակ է ստացել 1801 թվականին:

Քաղաքը հիմնադրվել է Անդրկովկասում գործող Գորիս-ցիխե քաղաքի տարածքում՝ վրաց թագավոր Դավիթ IV Շինարարի կողմից, պատմական այն ժամանակահատվածում, երբ Վրաստանում իշխում էին Բագրատունիները:

Գորի քաղաքի մասին առաջին հիշատակումները եղել են 7-րդ դարից: Դավիթ Շինարարի կողմից քաղաքի հիմնադրման մասին վկայում է հայ պատմիչ և քաղաքական գործիչ Սմբատ գունդստաբլը:

Aquote1.png Դավիթ թագավորը պատերազմի մարդ էր... նա իր շուրջը հավաքեց հայերի մնացած ուժերը: Նա Վրաստանում կառուցեց հայկական քաղաք և քաղաքում կառուցեց բազմաթիվ եկեղեցիներ և վանքեր: Նա կոչեց այս քաղաքը Գոր (Գորի): Դավիթը հայի՛ որդի էր, Դեմետրիոսի որդին, ով եղել է շատ բարձրահասակ
- Սմբատ սպարապետ-գունդստաբլ
Aquote2.png


Գորի քաղաքի տարածքից հայտնաբերված հնագիտական իրերը վկայում են, որ քաղաքի ներկայիս տարածքում մարդը հաստատվել է դեռևս մեր թվականությունից առաջ՝ սկսած վաղ բրոնզե դարից (մ.թ.ա. 3 հազար տարի առաջ)։ Գորիից պեղված խեցեղենի արտաքին տեսքը բնորոշ է Կուր-արաքսյան մշակույթին:

Հայտնաբերված հնագիտական իրերը թվագրվում են մ.թ.ա. 1-ին դարից մինչև մեր օրերը։ Քաղաքի արևելյան հատվածում հայտնաբերվել են գրեթե նույն տարիքի դամբարաններ։ Հայտնաբերվել են նաև հնագույն գերեզմաններ, խեցեղենի բեկորներ, մետաղադրամներ, ապարանջաններ և այլ զարդեր։

1292 թվականին ալանների առաջնորդ Բագատարոմի գլխավորությամբ գրավում են Գորի բերդաքաղաքը և շրջակա հողերը՝ ամրոցները և գյուղերը։

1306 թվականին մահանում է ալանների ղեկավարը։ Վրաց թագավոր Գեորգի V-ը համատեղելով իր վասալական իշխանությունները ազգային ազատագրական պայքար սկսեց Վրաստանում հաստատված ալանների (ներկայումս օսերի) դեմ։ 1326 թվականին եռամյա պաշարումից հետո վրացիները ազատագրում եմ Գորին։

1477 թվականին Ակ-Կոյունլուների պետության շահը հանկարծակիորեն հարձակվում է Գորի քաղաքի վրա։ Նա առանց որևէ խոշոր դիմադրության գրավում է քաղաքը, սակայն շուտով նաև հետ վերադարձնում։ 16-րդ դարի կեսերին գրավվել է Պարսկաստանի շահ Թամազ I-ը։

16-րդ դարի ավարտին Գորին դառնում է օսմանյան թուրքերի ցատկահարթակ իշխանությունը։ 1599 թվականին վրաց թագավոր Սիմոնը հարձակվում է Գորի քաղաքի վրա և նրա բանակը փոթորիկի նման գրավում է քաղաքը՝ սպանելով տեղի օսմանյան կայազորներին։

1614 թվականին Իրանի Շահ Աբասը հարձակվում է Գորիի վրա և գրավում քաղաքը։ Իրանական բանակը Գորիից անցնում է Վրաստան և գրավում երկիրը։ Ֆրանսիացի ճանապարհորդ Ժան Շարդենը վկայում է, որ այս ժամանակահատվածում Գորիում զարգացած է եղել առևտուրը։ 1735 թվականին քաղաքում իշխանում էին պարսիկները։ Միայն 18-րդ դարում է քաղաքը կարողանում ազատագրվել պարսկական լծից։

Քաղաքում իշխելու են գալիս ռուսական իշխանները։ 1920 թվականին քաղաքում տեղի է ունենում ավերիչ երկրաշարժ, որից հետո քաղաքը ծանր վնասներ է կրել։

2008 թվական Հարավային Օսիայի հակամարտության ընթացում այն կարևոր ռազմաբազաներից մեկն էր։

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գորի քաղաքը գտնվում է Վրաստանի կենտրոնական հատվածում։ Այս քաղաքը գտնվում է Քարթլիի ձորում՝ Քուռ գետի և դրա վտակ հանդիսացող Մեծ Լիախվի գետերի միախառնման կետում։

Քաղաքի ռելիեֆը հիմնականում լեռնային է։ Ընդերքը հարուստ է օգտական հանածոներով։

Գորի քաղաքը գտնվում է մայրաքաղաք Թբիլիսիից 76 կմ և Ցխինվալից 33 կմ հեռավորության վրա։

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Goriի կլիմայական տվյալները
Ամիս հունվ փետ մարտ ապր մայ հուն հուլ օգոս սեպ հոկ նոյ դեկ Տարի
Միջին բարձր °C (°F) 3.4
(38.1)
5.1
(41.2)
9.7
(49.5)
16.3
(61.3)
21.6
(70.9)
25.0
(77)
27.5
(81.5)
27.6
(81.7)
23.3
(73.9)
17.6
(63.7)
10.5
(50.9)
5.4
(41.7)
16.08
(60.95)
Միջին օրական °C (°F) −1.0
(30.2)
0.4
(32.7)
4.6
(40.3)
10.2
(50.4)
15.3
(59.5)
18.8
(65.8)
21.4
(70.5)
21.4
(70.5)
17.1
(62.8)
11.8
(53.2)
5.8
(42.4)
1.1
(34)
10.57
(51.03)
Միջին ցածր °C (°F) −5.4
(22.3)
−4.2
(24.4)
−0.5
(31.1)
4.1
(39.4)
9.1
(48.4)
12.6
(54.7)
15.4
(59.7)
15.3
(59.5)
11.0
(51.8)
6.0
(42.8)
1.1
(34)
−3.1
(26.4)
5.12
(41.21)
Տեղումներ մմ (դյույմ) 36
(1.42)
34
(1.34)
36
(1.42)
53
(2.09)
76
(2.99)
72
(2.83)
54
(2.13)
49
(1.93)
44
(1.73)
55
(2.17)
52
(2.05)
42
(1.65)
603
(23.75)
աղբյուր: Climate-data.org[1]

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տարի 1865 1897 1914 1977 1989 2002 2014
Բնակչություն 5,100 10,500 25,700 54,100[2] 68,924 49,522[3] 54,700[4]

Տրանսպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գորի քաղաքում զարգացած են տրանսպորտի գրեթե բոլոր ճյուղերը։ Այս քաղաքում գործում է Գորիի երկաթուղային գիծը:

1969-1979 թվականներին Գորիում և Ցխինվալում փորձեր կատարվեց երկաթգծերի մինչև 6000 վոլտ հզորությամբ էլեկտրաֆիկացման հետ կապված։

Գորիում նախկինում գործել է նաև տրոլեյբուսների գիծ, որը հանվել է 2010 թվականին: Քաղաքում գործող հիմնական տրանսպորտային միջոցները տաքսիները և քաղաքային տրանսպորտի մյուս տեսակներն են։

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2007 թվականին Գորիում բացվել է «Populi» անունը կրող առաջին խոշոր սուպերմարկետների ցանցը, որը գործում է մինչ օրս։

Քաղաքում գործում է նաև «Telefon» անվանումով բջջային հեռախոսների խանութ-սրահ։

Տեսարժան վայրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գորին հայտնի է իր տեսարժան վայրերում։ Այստեղ տեղակայված ամենանշանավոր կառույցը միջնադարյան Կորիսցիխե ամրոցն է։

1920 թվականին Գորիում ավերիչ երկրաշարժ է տեղի ունեցել, որի արդյունքում քանդվել են այնպիսի կառույցներ, ինչպիսիք են Սուրբ Գևորգ, սուրբ Համբարձման, Սուրբ Ստեփանոսի եկեղեցիները, ինչպես նաև վանկսկյան վանական համալիրը։

Քաղաքի գլխավոր զբոսաշրջային կենտրոնն է Ստալինի թանգարանը:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Climate: Gori»։ Վերցված է 16 February 2016 
  2. Kakabadze, V., Gvasalia, J., Gagoshidze I., Menabde, L., Zakaria, P. (1978), გორი ("Gori"). Georgian Soviet Encyclopedia, vol. 3, p. 226. Tbilisi. (վրաց.)
  3. DEMOGRAPHIC SITUATION IN GEORGIA 2014. State Statistics Department. Accessed on February 26, 2008.
  4. Georgia Census 2002. NATIONAL STATISTICS OFFICE OF GEORGIA. Accessed on May 2, 2015.