Ալբրեխտ Դյուրեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ալբրեխտ Դյուրեր
Albrecht Dürer
Duerer01.jpg
(գեղանկարիչ, գծանկարիչ)
Ծնվել է մայիսի 21, 1471
Ծննդավայր Նյուրնբերգ
Մահացել է ապրիլի 6, 1528
Մահվան վայր Նյուրնբերգ

Ալբրեխտ Դյուրեր (գերմ.՝ Albrecht Dürer) (մայիսի 21, 1471, Նյուրնբերգ - ապրիլի 6, 1528, Նյուրնբերգ), գերմանացի նկարիչ (գեղանկարիչ և գծանկարիչ), արևմտաեվրոպական Վերածննդի մեծագույն ներկայացուցիչ։

Ալբրեխտ Դյուրերը ծնվել է 1471 թ . մայիսի 21-ին գերմանական Նյուրնբերգ քաղաքում։ Հայրը ոսկեգործ վարպետ Ալբրեխտ Դյուրերն էր, իսկ մայրը Բարբարա Հոլպերը։

1481-1487 թվականներ սովորել է Նյուրնբերգի սուրբ Լորենցի եկեղեցուն կից հասարակական լատինական դպրոցում ( ուր ուսուցանեց 2 տարի )։ 1483-1486 թվական աշակերտել է հոր արհեստանոցում։ 1486 թվական նոյեմբերի 30-ից աշակերտել է նյուրնբերգցի հայտնի նկարիչ Միխայիլ Վոլգեմուտի արվեստանոցում։ Ավարտելով ուսումը Դյուրերը մեկնեց Շվեյցարիա, որտեղ 1490-1494 թվականներ լրացրեց իր գիտելիքները և կապեր հաստատեց հայտնի մարդկանց հետ, որոնք հետագայում նրան օգնեցին հետագա գործունեության մեջ։ 1494 թվական, վերադառնալով Նյուրնբերգ, ամուսնանում է Ագնես Ֆրեի հետ, ում հայրը մեխանիկ էր։ Չնայած ամուսնությունը անժառանգ էր, սակայն այն հուսադրում էր աշխատանքային պայմանագրեր, որը կարող էր հաստատել այն մարդը, ով հասել էր սոցիալական այդ աստիճանին։

1494-1495 թվականներ աշնանը և ձմռանը այցելում է Հյուսիսային Իտալիա (հնարավոր է, որ այս ուղևորությունը փախուստ էր ժանտախտից, որը Նյուրնբերգում տարածվել էր 1494 թվական)։ Դյուրերրի գլխավոր նպատակը իտալական արվեստի հետ ծանոթանալն էր, որը զարմանալիորեն տարբերվում էր այն արվեստից, որը սովորեցնում էին հյուսիսային նկարիչներին 15-րդ դարում։

Դյուրերի տունը Նյուրնբերգում

Անդրեա Մանտենիի և Ջովաննի Բելլիննիի աշխատանքները հզոր ազդակ հանդիսացան նրա գործունեության հետագա զարգացման համար։ Դյուրերի ճանապարհորդոււթյունը Ալպերով արտացոլվել են ջրաներկով արված շարքով, որը ոչ միայն նկարչի ճանապարհն էր դրոշմել, այլև ձեռք է բերել պատմական մեծ նշանակություն՝ որպես մեզ հասած առաջին ջրաներկով արված բնանկարներ արևմատաեվրոպական արվեստից։

Իտալիայից վերադառնալուց հետո՝ 1495 թվական , Դյուրերը Նյուրնբերգում բացում է իր սեփական արվեստանոցը։ Կարևոր է նշել, որ Նյուրնբորգում, ի տարբերություն շատ եվրոպական այլ քաղաքների, 14-րդ դարի կեսերին չկային միություններ, որոնք կարգելեին վարպետին դուրս գալ համքարային պատվերների սահմաններից։ Դա հնարավորություն էր տալիս երիտասարդ Դյուրերին ետ կանգնել ընդհանուր նորմերից, փորագրության տեխնիկայի սովորույթներից, ներառյալ դրոշմների վաճառքից, ինչը ուրիշ քաղաքներում կառավարում էր միությունը։ Չնայած նրան, որ Դյուրերի 1490-ական թվականներ գեղանկարչական աշխատանքները, հատկապես ինքնադիմանկարները, առանձնանում էին վառ անհատականությամբ, նա մտածված որոշեց փառքի և փողի հասնել փորագրություններով և հենց սկզբից իր առջև ղնդիր դրեց հասնել փայտի և պղնձի վրա փորագրության կատարելության։

1495 թվական Դյուրերը հանդիպեց Վիլդիբալդ Պիրկհեյմերին ( ով դարձավ նրա մտերիմ ընկերը ), ով նկարչին դուրս բերեց հումանիստական շրջան, ծանոթացրեց իտալական Վերածննդի գրականությանը և իդեալներին ու ցույց տվեց նրան նոր սյուժեներ։ 1505-1507 թվականներ Դյուրերը կրկին այցելում է Իտալիա, ժամանակի մեծ մասն անցկացնում Վենետիկում, որտեղ հիմնվել էր խոշոր ու ծաղկող գերմանական իջևանատունը։ Գերմանացի առևտրականները նրան պատվիրեցին Սբ. Վարֆոլոմեյ եկեղեցու համար « Տոն վարդե պսակներով » աշխատանքը, ինչը նկարչին մեծ հռչակ բերում։ Այս հաջողության և Իտալիայում տեի ունեցաած շատ այլ իրադարձությունների մասին մեզ են պատմում այն հեռագրերը, որոնք Դյուրերը ուղարկում էր Նյուրնբերգ իր ընկերոջը՝ Պիրկհեյմերին. « Այստեղ ես պարոն եմ, մինչ այդ՝ տանը՝ ընդհամենը մակաբույծ » , - ահա թե ինչ էր նշում բարձր կարգավիճակի հասած Դյուրերը։

Ուսումը[խմբագրել]

Ալբրեխտ Դյուրերը 1481–1482 թվականներին սովորել է Նյուրնբերգի Սուրբ Լորենցի եկեղեցուն կից հասարակական լատինական դպրոցում, 1486–1489 թվականներին հայտնի նկարիչ Միխայել Վոլգեմուտի արվեստանոցում ուսումնասիրել է ուշ շրջանի գոթիկայի սկզբունքները: Դյուրերի ստեղծագործության վրա մեծապես ազդել են գերմանացի նկարիչ Մարտին Շոնգաուերի փորագրությունները: 1494–1495 և 1505–1507 թվականներին նկարիչն Իտալիայում ծանոթացել է Տիցիանի հետ, ուսումնասիրել իտալական Վերածննդի արվեստը, ստեղծել «Նյուրնբերգուհին և վենետիկուհին» (1494–1495 թվականներ), «Վենետիկուհու դիմանկարը» (1505 թվական), «Տերողորմյայի տոնը» (1505–1507 թվականներ) և այլ գործեր:

1520-1528 թվականները[խմբագրել]

1520–1521 թվականներին Դյուրերը Նիդեռլանդներում յուրացրել է փորագրության գաղտնիքներն ու նրբությունները: Նա գերմանացի նկարիչներից առաջինն է, որ փորագրել է և՜ փայտի, և՜ պղնձի վրա: Ծանոթանալով հումանիստական ուսմունքներին՝ Դյուրերը դիմել է գեղարվեստական իմացության գիտականորեն հիմնավորված մեթոդների, որոնք արտահայտվել են նրա տեսական աշխատություններում, պատկերներում ու գծանկարներում: Նրա վաղ շրջանի ջրաներկ բնանկարներին բնորոշ են անմիջականությունը, գունային հատկանիշների և լուսաօդային միջավայրի համադրումը («Տնակ լճափին», մոտ 1495–1497 թվականներ): Դյուրերի բազմաշնորհ արվեստն արտահայտվել է հատկապես ճշգրիտ մանրամասներով ստեղծած գծանկարներում (մոտ 900)՝ «Ծովաստվածների մարտը» (1494 թվական), «Իմ Ագնեսը» (1494–1495 թվականներ), «Մոր դիմանկարը» (1514 թվական), «Նեգրուհին» (1521 թվական), «Պարող կապիկները» (1523 թվական) և այլն:

Դյուրերը փորագրության բնագավառում ստեղծել է (մոտ 350 փայտափորագրություն, 100 պղնձափորագրություն) համաշխարհային գրաֆիկայի գլուխգործոցներ: Նա փայտափորագրման աննախադեպ վարպետությամբ է ստեղծել «Հայտնություն» նկարաշարը (1498 թվական, 15 նկար). առավել հայտնի են «Չորս հեծյալ», «Հրեշտակապետ Միքայելի մարտը վիշապի դեմ» գործերը: Դյուրերը նաև նշանավոր դիմանկարիչ է: Ժամանակակիցների դիմանկարներում պատկերել է անմիջական, ինքնատիպ բնավորություններ. լավագույններից են նկարչի հոր, կնոջ՝ Ագնես Դյուրերի, Մաքսիմիլիան I-ի, Կառլոս Մեծի և այլոց դիմանկարներ: Առավել ուշագրավ են նրա ինքնանկարները (առաջինն ստեղծել է 13 տարեկանում). «Ինքնանկար մուշտակով» (1500 թվական, լորենու տախտակի վրա) գործը ոչ միայն գերմանական, այլև եվրոպական արվեստի գուխգործոցներից է:

1500-ական թվականներին Դյուրերն աստվածաշնչյան թեմաներով ստեղծել է «Մարիամի կյանքը» (1510 թվական), «Քրիստոսի չարչարանքները» (1511 թվական), «Խորհրդավոր ընթրիք» (1523 թվական) և այլ փորագրանկարներ: Նրա «Ադամ և Եվա» (1507 թվական) փորագրանկարը համաշխարհային արվեստի գանձերից է: Դյուրերն իր վերջին խոշոր գործում՝ «Չորս առաքյալներ» (1526 թվական) փորագրանկարում, պատկերել է մարդկային 4 տարբեր խառնվածքներ: Նկարիչն ուսումնասիրել է երկրաչափություն, հեռանկարչություն և անատոմիա: Հայտնի են նրա «Չափումների ձեռնարկ» (1525 թվական), «Չորս գիրք մարդու համամասնությունների մասին» (1528 թվական) տեսական աշխատությունները: