Իվանե Ա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Իվանե Զաքարյանից)
Picto infobox prétendant à un trône.png
Իվանե Ա
Թագավոր Հայոց/Շահնշահ
Իշխանություն 12121227
Լրիվ անուն Իվանե Ա Զաքարյան
Տիտղոսներ Հայ-վրացական բանակի ամիրսպասալար/Աթաբեկ
Մահացել է՝ 1227
Թաղվել է՝ Ախթալայի վանք
Ազգություն Հայ
Նախորդ Զաքարե Բ
Տոհմ Զաքարյաններ
Հայր Սարգիս Զաքարյան

Իվանե Ա Զաքարյան, (ծննդյան թվականն անհայտ – 1227 թ., թաղված է Ախթալայի վանքում) Զաքարյան Հայաստանի ինքնակալ կառավարիչ (1212-1227 թթ-ին), պետական, ռազմական, դիվանագիտական գործիչ, Հայ-վրացական բանակի ամիրսպասալար Սարգիս Զաքարյանի կրտսեր որդին։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1191 թ-ին նշանակվել է Վրաստանի պետության մսախուրթուխուցես, 1212 թ-ին՝ ավագ եղբոր՝ Զաքարե Բ-ի մահից հետո՝ Հայ-վրացական բանակի ամիրսպասալար, 1213 թ-ին՝ նաև Վրաստանի աթաբեկ։

1190-1210 թթ-ին զինակցել է Զաքարե Բ-ին և մասնակցել Հայաստանի ազատագրական պատերազմներին։ Քսանամյա պատերազմներով, եղբոր՝ Զաքարե Բ-ի հետ ազատագրել է Բագրատունյաց Հայաստանից ավելի մեծ տարածք և դրա վրա ստեղծել բացարձակ ինքնուրույն, անկախ պետություն։ Ազատագրված տարածքներից ստացել է Աղստևը, Ձորագետը, Սևանա լճի ավազանը, Փառիսոսը, Բջնին, Դվինը։ Կայեն, Բջնի ամրոցներից հետո գահանիստ է դարձրել Դվին քաղաքը, որը դարձել է Զաքարյան պետության արևելյան վարչաքաղաքական կենտրոնը։ 1209 թ-ին Խլաթի պաշարման ժամանակ անզգուշորեն գերի է ընկել և ազատվել փրկագնով՝ դստերը՝ Թամթային Խլաթի ամիրայի որդուն կնության տալու պայմանով։ (Թամթան 1245 թ-ին դարձել է Խլաթի կառավարիչ / թագավոր)։ Զաքարե Բ-ի մահից հետո փաստորեն դարձել է Հայաստանի միանձնյա տիրակալ և վրացական արքունիքի ամենաազդեցիկ դեմքը։ Դիվանագիտական ակտիվ քաղաքականություն է իրականացրել Հայաստանի մոտիկ ու հեռավոր հարևանների հետ՝ ապահովելով Հայաստանի անկախությունը։ 1219 թ-ին ազատագրել է Սյունիքի Որոտան բերդը։ 1225 թ-ին Հայ-վրացական միացյալ բանակով Գառնի գյուղաքաղաքի մոտ ճակատամարտ է տվել Խորեզմի շահ Ջալալ ադ Դինի զորքերի դեմ և պարտվել։ Հովանավորել է գիտության և մշակույթի գործիչներին, կառուցել է աշխարհիկ ու հոգևոր շինություններ։