Ավան հարյուրապետ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ավան հարյուրապետ
Ծնվել է 1670
Ծննդավայր Շոշ, Ադրբեջան
Մահացել է 1735

Ավան հարյուրապետ (մոտ 1670-1735), 18-րդ դարի առաջին քառորդի ազատագրական շարժումների ղեկավար գործիչ Արցախում։

18-րդ դարի սկզբին պարսկական բռնատիրությունը, սոցիալական և ազգային ճնշման ուժեղացումը հայ ժողովրդական զանգվածներին մղեցին զինված ինքնապաշտպանության։ Պարսկաստանում սկսված հուզումները, հատկապես՝ աֆղանական ապստամբությունը և Սեֆևյանների հզորության թուլացումը ստեղծել էին նպաստավոր իրադրություն ազատագրական շարժումների համար Անդրկովկասում։ Հայերին առանձնապես ոգևորում էր Պետրոս Մեծի Կասպիական արշավանքը (1722-1723)։

Ավան հարյուրապետը 1717 թվականին հարազատների հետ Լոռուց տեղափոխվել է Վարանդա, հաստատվել Շոշ գյուղում, ամրացրել այն և դարձրել ռազմական հենարան։ Նա այդտեղ կազմակերպել է զորախումբ, դարձել նրա «Յուզբաշին» (հարյուրապետը)։ 1722 թվականին ղեկավարել է Պետրոս Մեծին դիմավորելու նպատակով Գանձակում հավաքված հայկական զորախմբերից մեկը։

1724-1728 թվականների մարտերում գլխավորել է Արցախի հինգ մելիքությունների ռազմական ուժերը և ջանքեր գործադրել ռուսների օգնությամբ Հայաստանը ազատագրելու համար։ Դավիթ Բեկին օգնելու նպատակով, 1724 թվականի գարնանը, Ավան հարյուրապետը զորախմբով անցել է Կապան և կռվել պարսկական դրածո խաների դեմ՝ օժանդակելով Սյունիքի ազատագրական պայքարին։

Ավան հարյուրապետը իրեն որպես քաջ զորավար է դրսևորել թուրքական զորքերի դեմ հայերի մղած 1725-1728 թվականների մարտերում՝ Արցախի ազատագրական պայքարի ժամանակ։ Նույն ժամանակ նա պարսից շահից ստացել է խանի և սպասալարի տիտղոսներ։

1728 թվականին Ավան հարյուրապետը իր եղբոր՝ Թարխանի հետ, ռուսական հրամանատարությունից օգնություն ստանալու հույսով, գնացել է Բաքու։ 1729 թվականին տեղափոխվել է ռուսական տիրապետության տակ գտնվող Մերձկասպյան շրջանները, ծառայել Հայկական էսկադրոնում։ 1734 թվականին ռուսական կառավարությունը Հյուսիսային Կովկասում, իբրև կալվածք, Ավան հարյուրապետին նվիրել է Ղարաբաղից գաղթած հայերով բնակեցված ինը գյուղ։ Ավան հարյուրապետը հետագայում էլ շարունակել է օգնության համար դիմել ռուսական հրամանատարությանը՝ պարսկա-թուրքական արյունոտ լծից ազատելու հայ ժողովրդին։

Ավան հարյուրապետը հայտնի էր նաև իր բարեգործություններով։ Նա շատ հայերի ու վրացիների է ազատել պարսկական գերությունից։

Պատմական սխալ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայկական պատմագրության մեջ Ավան հարյուրապետին շփոթել են Եգան հարյուրապետի հետ (Րաֆֆի, Լեո, Լ. Տեր-Մկրտչյան և ուրիշներ), և այստեղից էլ ստեղծվել է այն թյուր կարծիքը, թե, իբր, Նադիր շահը 1733 թվականին պարգևատրել է Ավան հարյուրապետին, այնինչ նա ոչ մի առնչություն չի ունեցել Նադիր շահի հետ։

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ա. Գ. Աբրահամյան, «Մի էջ Անդրկովկասի ժողովուրդների և հայ-ռուսական հարաբերությունների պատմությունից», Երևան, 1953
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png